Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

14 juin 2016

A prepaus de toponimia

Classé dans : Entre Duas Mars,geografia,Gravas,Linguistica,Paisatge — Lo Sarmoneir @ 13 h 25 min

Èi retrobat un ‘’estudi’’ qu’avèvi hèit en 2006 sus la toponimia deu vesiat de Lengon, pròva qu’aquò m’interessèva dejà. Pertant, en d’aqueth temps, vinèvi a pena de començar ad estudiar lo gascon e coneishèvi pas encara los trabalhs de Jan-Jacmes e Benedicta Fenièr, de Halip Lartiga, etc. N’avèvi pas lugit tapauc totas sòrtas de diccionaris. Donc vam ríser quauque chic !

Restaquèvi le Tiche, Mautret apui Bertric a… ‘’truc’’ ! Sabi adara que Mautret es un patronime sharantés e Bertric un diminutiu de Bertrand. Per Mouchac, seguissèvi l’estranja etimologia monchet (sivant Alain Bord), quòra ‘quò’s lo nom d’una anciana familha nòbla.

Barregèvi ‘’Pèir’’ e ‘’pèira’’ – Peyrot, Peyroulet per lo prumèir, Peyraguey, le Peyrat per lo segond – mès, urosament, sabèvi que la Carreyre n’èra pas una peirèra !

Notam que comprenèvi Fontgrave comma ‘‘hont demb grava’’, mès aprenguri pus tard que vòu díser ‘‘hont demb un fòrt debit’’. Per Batsalle, balhèvi coma ipotèsa ‘’batsarra’’… èri encara un occitanista de basa a l’epòca ! Gorret e Lagourin coma derivats de ‘’gorg’’, Gravelines (patronime picard) coma derivat de ‘’grava’’, e, pire, Saliney coma derivat de ‘’sable’’ !!!

Mès lo flòc, aquò’s lo shapitre sus la vegetacion, un comble per l’etnobotanista que sui adara. Pòdi pas rejustir a l’irèia de citar mes pègarias : Fayon e Fayau per lo haian, Lauvergne per lo vèrn, le Bédat, Béteille e les Bessanes per lo bedoc*, Meyroux per lo morèu, Bouchin e le Boucher per lo boish, Laurette per lo laurèir, Aubépin per lo bròc blanc. E lo flòc deu flòc es la corriolada de noms pretendudament restacats a Populus sp. : Violle (e disi que n’i’n a que lo traduïsen per bouleau !), le Violet, le Violon, e tabé Bidalet, Videau, les Videaux, que son, coma ec sàbem, de noms de persona. Citi tabé Bouyon dont disi que pòt víer de bouilh ‘’bedoc’’ o de bouhon ‘’bruishòc’’… dus mòts briga locaus, belèu briga gascons.

Avèvi taplan bien sentit lo rapòrt entre la Trougne e una soca, mès, a faus, via un mòt d’oïl, tronche ! Per los haurèsts, i botèvi les Guyonnets, Sèves e Seguin ! Prenèvi Verdery per un vergèir, Malherbe e Broussard per un brostèir, Boissonau per un bruishòc, le Goursin per una sèga (‘’gòrça’’), Bruhet per un brugar, e me damandèvi se le Broy vinèva pas de breuilh ‘’bruishòc’’. Pensèvi tabé que Camperos signifiquèva ‘’cep’’ ; cresi qu’aquera ipotèsa occitanista-de-basa vinèva d’Eric Astièr, pusque per un professor d’occitan normalament format – jòc de mòts ! –  lo mòt pirenenc ‘’camparòu’’ es gascon, donc es estut utilisat totjorn e pertot en ‘’Gasconha’’ e pòt s’utilisar totjorn pertot en ‘’Occitània’’, fauta de qué sètz un renegat francisat.

Indiquèvi que -ol correspondèva ad una plantacion d’aubres, e -euil/-uil/-ilh ad una esclarida.

Enfin, la rubrica ‘’aiga’’. Per jo, Larrayan, Larrouy e le Rey signifiquèvan tots tres ‘’riu’’ ; Médouc, la Dote, Douail ‘’hont’’ ; Naudin, Nautet, Nauton, Naudin, Nautic ‘’nausa’’ ; Moura ‘’marescatge’’ ; Guey ‘’ga’’. E per jo, un padoenc èra un marescatge, quòra es pulèu un pastenc. Per fenir, èi longtemps cresut que le Galouchey èra ‘’lo ga loishèir’’ = ‘’lo ga de les lòchas’’… hahahà !

Urosament qu’aqueth document de quate pajas es damorat cofidenciau, senon quala vergonha, viatdase !

N’hasèvi pas cas aus patronimes ; çaquelà los noms de personas son una partida importanta deus toponimes. Dens un estudi amator mès pus seriós qu’hèsi sus l’èx-canton de Sent Macari e que botarèi lèu en linha, s’i escai que 72 % deus toponimes son en rapòrt demb les personas ; 59 % son issuts de patronimes ; 50 % son de patronimes non modificats (o simplament picats en dus). Au contrari, sonque 25 % deus toponimes son ligats a de caracteristicas realas deus lòcs (vegetacion, sòu, ròca, construccions, vias, agricultura e elevatge, relièu, aiga). Èi lo progèit de comparar aquò demb un paisatge francament desparièir, lo de les Lanas de Gasconha ; belèu que, lo paisatge estent pus unifòrme, i aurà pus de noms de familha per diferenciar los lòcs ; mès belèu que, la populacion estent pus febla, i aurà mens de noms de familha diferents… ?

* Rapèri qu’un vedat o dehés èra un bòsc barralhat, e una vessana es una unitat de mesura agrària.

19 mai 2016

Encara una critica !

Classé dans : Linguistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 13 h 26 min

Tombi sus un messatge de Clamenç Flouroux sus lo site Gasconha.com, datant de 2011 :

 »Prenons l’exemple de la Calandreta de Barsac pour rester en Gironde. L’instit’ qui y travaille s’évertue à parler un gascon garonnnais des Graves de qualité. Il a passé des mois à le bosser pour transmettre un langue qui soit celle « deu parçan« . »

Un gascon de qualitat, probable, mès un gascon garonés de les Gravas, permetetz-me de n’en dobtar. Sufís de préner n’impòrta quau paragrafe de son roman  »Los camins per baish ». Hòp, dubri lo libre a l’asard :

 »Triguèt pas a l’aperitiu lo ser vengut : de tant parlar tot lo jorn, estranhament, li avè passat la set, e mei que mei li avè passat la hami de tornar audir e contar las istòrias acostumadas, las que coneishèn dempuish sègles, que ne mudavan pas jamei, las istòrias de tostemps, deu parçan e de las familhas, istòrias sempiternaus qu’estant dròlle dejà se sabèn. Lavetz, Titiri tornèt lèu a l’ostau, nat besonh de nostalgia o d’adirèir anueit. E puish li falè tornar pensar aus mòts qu’avè escambiats damb l’Erhan. Fonhiquèt bèra pausa sa memòria, e s’encontrèt pas nada brembança d’aver tant devisat damb un desconeishut, moret damb aquò. Las òras avèn corrut tota la jornada e èra arribat lo moment de desbauchar shens qu’ic sentissi venir. Ganhèt l’ostau shens véder desfilar lo camin, la vinha e los pins a l’entorn de l’autò. »

- lo ser : sud-gascon. => lo desser / lo dessèir

- vengut => vingut

- imperatiu en -è au lòc de -èva : hum… es puslèu landés (au sens large : Medòc, Buish…) mès passa encara

- audir : pas segur

- las : coma saber que se ditz [les] ?

- dempuish : sud-gascon => dempui / desempui

- sègles : passa encara dens una optica normalisatriça

- -ava => -èva ; aquò’s negar l’existéncia de conjugasons larjament gasconas

- tostemps : sud-gascon => totjorn

- sempiternaus : lo -au epicène me sembla èster puslèu sud-gascon

- anueit : OK per la grafia englobanta, mès per n’en deduíser la prononciacion… E pertant escriu  »lunh ».

- puish : sud-gascon => pui

- brembança : sud-gascon dens tota sa beutat

- sentissi => sènti (o senti)

- véder : cf. audir ; d’alhurs, tròban de vèrbes en -s- dens lo mème libre

E pui, a l’asard :

au mensh, que se n’anossin, demorèrem, medishas, mes.hidança, vita, se tafurava, milhòc, pelièr, se shegotir, cascos, trebucavas, m’avegèssi, los tractan, shudor, ventorlin, charrar, tonhut, peganta, horats, un reborit, lheit, s’estrambordava, l’ambient, sharra, vejaire, se’n descorava, prampas, berojament(2), flumi, sordeish, totun, dehòra, si, banhatòri, vrèspe, estruçar, sospitós, nècis, aperets, melicós, rapetaçar, tremoladissa, cadèn, horvari, *apèirs, *lo Goiran, melhor los gahis tu, quitament, uns, plan, a fanègas, de tira, gessit, peguejatz, òrb, *contenèir, avet, gòrra… (1)

… çò qu’empacha pas qu’i tròbin un pilòt de mòts bien d’a nòste, solide !

(1) A còps, aquò’s pas mauaisit de trobar de sinonimes pus locaus e pas pus francisats :

au mensh > au mens

que se n’anossin > que se n’angossin

demorèrem > damorèrem

medishas > medissas

mes.hidança > mauhidança, o milhor mauhidéncia

milhòc > blat d’Espanha

pelièr > mangane, arpalhant

se shegotir > se secudir

trebucavas > trabuquèvas

m’avegèssi > m’anugèssi

shudor > sudor

charrar > blagassar

tonhut > boçut

peganta > gahissa

horats > traucs

lheit > leit

prampas > pampas, flajas

totun > egau, pertant, ta(n)plan, çaquelà (e òc, çaquelà es garonés tabé)

dehòra > dahòra

si > se

vrèspe > tantòst

sospitós > mauhidós

melicós > emmeulat

rapetaçar > pedaçar

tremoladissa > grenguilhanta

cadèn > tombèn

horvari > gatiborra

uns > quauques

a fanègas > a garròts, a gargalhs, a paquets…

de tira > còp sec

gessit > sortit

peguejatz > peguèjatz

(2) Qui poirà devinar que se ditz  »broyemén » ?

4 avril 2016

Nadau gascon deu País de Sent Macari

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 23 h 53 min
Gardatz, Tot-Puïssant, nòsta paroassa
Aquò’s hèit de Pian, Diu sent[?] vòsta graça
Mès se nos la gardatz, segura es la plaça
Mès se nos la gardatz, qui crenh los sordats ?
 
Aurén bèth bastir ostaus o cabanas
Mau va lo mesti, per mèste Chabannes
Se damb Diu ne bastís, aquò’s pilar lanas
Se damb Diu ne bastís, n’hèi que franc bardís
 
Lo pus eloanhat de la paroassa,
Penòt, s’es penhat e tirat la crassa
Per baisar vòstes pès per chancòts e passa
Per baisar vòstes pès l’amor ne crenh res
 
Los deu Padoenc e los de Bernilha
Anem viste, anem, ont l’estela brilha
Diu estendut suu hen, per nos d’amor brilha
Diu estendut suu hen, aquí nos atend
 
Tots los de la-haut, los de la Teulèira
Dèishan lur horn caud, ont burla la pèira
Per adorar tots Diu, tots i vendràn veire
Per adorar tots Diu, tots ont lo sang viu
 
 
 
 
Gardez, Tout-Puissant, notre paroisse
C’en est fait de Pian [?!?!], Dieu saint[?] votre grâce
Mais si vous nous la gardez, la place est sûre
Mais si vous nous la gardez, qui craindra les soldats ?
 
On aurait beau bâtir des maisons ou des cabanes
[????] va mal pour maître Chabannes
S’il bâtit sans Dieu, [litt. c’est piler des laines = ?]
S’il bâtit sans Dieu, il ne fera que du mauvais travail
 
Le plus éloigné de la paroisse,
Penot, s’est peigné et décrassé
Pour baiser vos pieds [ceux de l’enfant Jésus ?], il a marché dans des flaques [chancòt = flaque, mais je ne comprends pas la tournure]
Pour baiser vos pieds, l’amour ne craint rien
 
Ceux des Padouens et ceux de Bernille
Allons vite, allons, où l’étoile brille
Dieu étendu sur le foin pour nous brille d’amour
Dieu étendu sur le foin nous attend là-bas
 
Tous ceux de là-haut, ceux de la Tuilerie
Laissent leur four chaud, où brûle la pierre
Pour adorer Dieu, tous iront voir [l’enfant Jésus]
Pour adorer Dieu, tous ont le sang vif
 
Sorça  : Les Macariënes – 1763

29 mars 2016

Lo Pifraire

Classé dans : Literatura,Medòc — Lo Sarmoneir @ 22 h 42 min

Em sovent besonh d’un pus petit que nosauts, « Lo Pifraire »

 

I avè un còp un pifraire que jogava telamens ben, tot lo monde l’escotava abèca plesir. Se jogava pas, cantava o shiulava. Èra fòrt serviçau. Totjorn content, tot lo monde l’aimava.

Un jorn se premenava au bòrn de la ribèira en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Brochet.

– Sès totjorn content, tu, cantes totjorn. Gaita, jo, ce que m’arriba, èi hèit un saut, èi vingut tombar sau sable, m’estofi. Se podès me reméter a l’aiga, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Brochet, sèi pas come poirés har pre me rénder servici, mès vauc totun te reméter a l’aiga. »

Lo Pifraire prengut lo Brochet, lo remetut dens la ribèira e continuèt son camin en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Hormic.

– Tu, cantes totjorn, sès totjorn content. Gaita, jo, ce que ven de m’arribar, m’èi desmolit una cueisha. Pòi pas mèi marchar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Hormic, vauc anar te portar, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Prengut lo Hormic e l’angut portar a sa hormiguèira, ‘là-bas devèrt lo bòsc, e continuèt sa premenada totjorn en cantans o shiulans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Aps.

– Tu, sès totjorn content, jo, veni de m’esquiçar una ala. En me pausans sus una flor, n’aví pas vis que i avè un grand bèuc. Pòi pas mèi volar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Ma prauba Aps, vauc anar te portar a ton ostau, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Lo Pifraire prengut l’Aps e angut la reméter a son coen. E lo tèmps passèt, mès lo Rei entendut parlar dau Pifraire. Ie dishuren qu’avè un don, que hadè ce que volè, come rendè servici a tot lo monde. Lo rei lo mandèt de venir lo veire a son Palais. Lo Pifraire aubaït.

Lo Rei ie dishut :

« Vindràs deman matin a nau òras au bòrn de la ribèira, au jasti lo pus large, ie sarèi. »

Lo lendeman matin quand lo Pifraire arribèt, lo Rei èra alà. Tinè a la man una clau en òrt e dishut :

« Vei aquera clau, aquò’s la clau de mon tresòrt. Vauc la gitar dens la ribèira. Se dens una òra me l’as pas portada, saràs pendut. »

Roflèt la clau tant que poscut au mitan de la ribèira e se’n angut.

Lo praube pifraire èra en pena.

« Come divi har ? Sabi pas najar, apuèi pòi pas anar au sòu de l’aiga cercar la clau. 

– Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, n’as pas l’èrt content ?

– Mon praube Brochet, dens una òra sarèi pendut ! Lo Rei a gitat sa clau en òrt au mitan de la ribèira e se ie pòrti pas dens una òra sarèi pendut.

– Se n’es qu’aquò dishut lo Brochet, atend-me aquí, e se’n angut au sòu de la ribèira. »

Au bot d’un moment, arribèt au bòrn abèca la clau entre las dents.

« Te sovenes que me sauvères la via quand m’estofavi sau sable, sèi content de te poder rénder servici. »

Lo Pifraire partit viste portar la clau au Rei. Lo Rei ie dishut :

« N’as pas fenit. Vindràs deman matin au nau òras devèrt lo bòsc. Ie sarèi.»

Lo lendeman quand lo Pifraire ‘ribèt au bòsc, lo Rei èra dijara alà. Darrèir eth i avè un vailet que tinè un sac a la man. Lo Rei dishut :

« Vauc gitar dens lo bòsc un sac de gruns de petit milh. Se dens una òra n’as pas massat  tot ce que ne ie manque un sol, saràs pendut ! »

A la volada, lo vailet gitèt los gruns dens lo bòsc. Rei e vailet se’n anguren.

«  Mès que ie èi hèit end aqueth Rei que parla totjorn de me pénder ? » dishut lo Pifraire en portans la man a son còth. Sintè dijara la còrda que lo sarrava.

« Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, cantes pas ? 

– Ah, mon praube Hormic, n’èi pas lo còr a cantar. Lo Rei ven de har gitar un sac de gruns de petit milh dens lo bòsc, se dens una òra n’èi pas tot massat sens que ie manques un grun, sarèi pendut !

– Atend-me aquí. » dishut lo Hormic. Angut a la hormiguèira. Tanlèu das milèirs de hormics ne’n sortiren e s’enhornèren dens lo bòsc. »

Au bot d’un moment, tots los gruns èren massats. N’ie’n mancava pas un.

« Te sovènes, dishut lo Hormic, as vingut me portar a mon ostau lo jorn que m’aví desmolit la cuèisha. Sèi content, anueit, de poder te rénder servici. »

Lo Pifraire partit sau còp portar lo sac au Rei.

«  N’as pas encara fenit, dishut lo Rei, èi tres gojas, son bèras, mès se semblen totas. Deman, las maridi. N’i a una que t’aima. Se dovines la quau, te la doni, sarà ta hema. Vos maridarèi, mès se te trompes saràs pendut. »

Mès que ie èi hèit end aqueth, se didè lo Pifraire en se’n anans. Totjorn sas manaças…

Las coneishi pas a sas gojas, las èi jamès visas, èi entendut qu’èren bèras, mès pòi pas dovinar la quau m’aima, sarèi perdut ! E portèt encara la man a son còth. 

« Qu’es aquò qu’as anueit Pifraire, cantes pas ?

– Ma prauba aps, n’èi pas enveja de cantar. Lo rei marida sas gojas deman, n’i a una que m’aima, se dovini pas la quau, sarèi pendut !

– La coneishi, jo, dishut l’aps. Te sovenes que vingures me portar a mon ostau, que podí pas volar, anueit vauc poder te rénder servici. Vindràs deman a la glèisa, ie sarèi. Las gojas dau rei saràn sheitadas costat a costat. Jo, sarèi en haut. En vironejans descendrèi sau cap d’una goja, m’aprocharèi telamens de sa figura que tant ne’n sarà ennujada, prendrà son mochoart pre me har escapar, alavetz t’acoitaràs, aquò’s aquera que t’aima. » Tot se passèt come avè dit l’aps.

Lo lendeman la glèisa èra plena. Lo rei èra alà qu’atendè, quand lo Pifraire dishut :

« Aquò’s aquera que m’aima. » Las clòchas se meturen a sonar, la musica a jogar, lo monde a cantar. Lo rei maridèt sas tres gojas.

I aiut un bèth maridatge. E aqueth jorn, se lo Pifraire se quitèt passar la còrda au còth, n’estut pas pre lo pénder.

Jo, n’èri pas pregada end aquera grand hèsta e, m’entornèri a mon ostau.

 

Contat en francés pre Marcèla Liès lo 11 de mai de 1993

Revirat pras Tradinaires lo 02 de decembre de 2015

Transmetut per Régine Ardilley

 

 

 

 

7 mars 2016

L’olom de Menaut (Florimond)

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 15 h 02 min
Ètz arribat tròp tard pr’enténder mon istoara
Poèta, sui tan vielh ! Dejà dempui longtemps
Cada jorn hèi partir causas de ma memoara
Cada mes, oblidar quauques evenements

Bien sovent dens la nuit quòra tot dròm tranquille
Me crusi lo cervèth per me ressovenir
Mès ’quò’s deu temps perdut, la nuit se passa e fila
Lo passat tot brumós pòt pas me revenir

I a tan longtemps que sui apitat sus la bola !
N’avèvi que trenta ans, quòra lo rèi Henri 
Aqueth rèi, sàbetz bien, qu’aimèva tant la pola
Au mitan de sa cort vengut passar pr’ací

Èri dret coma un i ; dissut a Marguerite
En me montrant deu dit :  Reine, ventre-saint-gris
Qu’il est donc beau cet orme ! On peut jurer petite
Qu’il n’a pas son pareil de Pau jusqu’à Paris  ! 

E les gents de Menaut, entendent Enric Quate
Se sentiren lavetz l’amor-pròpe flatat
Levèren tots la man de ne jamèi m’abàter
E la hapcha e l’hauçòt m’an totjorn respectat

Devinètz se n’èi vist lavetz pendent deus siègles
Passar governaments de totas les colors
Drapèus damb flors de lis, estendard  damb deus èglas
La França dens lo ríser o bien dens las dolors

Parei a l’Ocean furiós que ré n’arrèsta
Èi vist se revoltar un pòple encadenat 
E dens la França en sang tèisher dens la tempèsta
Lo drapèu tricolòre au crit de Libertat

La sciença se caucèt de bòtas de sheis lègas
Lo progrès dens los èrts hit broncir sos clarons
E los petits ausèths au mitan de les sègas
Esturen esbarrits per tant tant d’invencions

Dens lo cèu s’i mastèren de grands canèths d’usinas
Prenhac, Cerons, Barsac, de pertot, de tots bòrds
Los vapors e los trins, mila e mila machines
Vos hasuren un bruit a revelhar los mòrts

E n’èi tant entendut de bruit que mas aurelhas
A la fin n’an aujut lo ressòrt fatigat
Son coma mon cervèth, les praubas son tròp vielhas
Lo cosson nos trabalha e nos a romigat

Passi mon temps adara a parlar dens (demb?) mon vente
L’èi curat coma un pifre e vènen i portar
Les grolas, los pad’rons, quauqua grilha impotenta
Brèf, tots los vielhs obgèits que son bons a gitar

’Quò’s coma qui diré l’Otèl deus Invalides
Ont tots aqueths debrís se consòlan entr’eths
Cadun hèi son recit ; lançat a totas guidas
Lo ríser i part sovent coma deus alugrets

I a sustot un vielh vase a l’aurelha emportada
Que n’en sap e n’en ditz de totas les faiçons
E deu prumèir janvièr a la fin de l’annada
I a de qué n’en plorar dedens sos pantalons

E tabé sui urós, òc, bien urós de víver
Demandi pas encara a hèser lo grand saut
Pòdetz dens l’Armanac Garonés ec escríver
E remerciar per jo lo monde de Menaut

E valà çò qu’es hèit. Ma Musa te repèta
Vilatge de Menaut, çò que l’olom m’a dit
E pr’acabar, se vòs lo conselh deu poèta
Respècta ton olom coma un aubre benit !

1 mars 2016

LO SARMONÈIR 41

Classé dans : Alhurs,LO SARMONÈIR novèra version,Òlt e Garona,Vasadés — Lo Sarmoneir @ 11 h 06 min

N° 41 1èir de martz 2016

POESIA

Aus mens compatriòtas

- Gascon baionés -

 

A Baiona que soi vadut

E permí vosautis enqüara

Que n’i a mantruns qui, si’m vedèn le cara,

Diserén m’aver coneishut ;

Car bien sovent dab eths, en sortint de l’escòla,

Qu’èi hèit au brut, mème au patac,

E mè d’iva partida hòla

A córrer enti’au molin d’Onzac !

Après lo vrespejar, vinent de har chauchòla

Qüant de còps nos an vists,

Sius ramparts, sius glacís,

Dançar le farandòla,

Quènd èram mainatjòts ;

Mè grands que hesèvam d’auts jòcs :

Que n’avèvam d’espècias diferentas,

Qui rendèn les camas valentas,

Còm : Pim-pam-ba, Guigueriguí,

Lo Pica-ròma e lo fin Bartòli,

O bien, s’aparelhant per assajar les fòrças,

Que hesèvam a les estòrças.

Urós temps, tròp viste passat,

Jo ne l’èi jamès oblidat !

Car, shens nat sopic ni turmenta,

N’avèvam lavetz d’auta coenta

Qu’a holejar, qu’a bien nos divertir :

Qu’èra tot bonur, tot plesir !…

 

Que’m rapèli que sus le plaça

De Gramont qu’èra dret plantat

Un arbre de le Libertat ;

Mès que ne sap qu’ací baish tot que passa,

L’arbre un bèth jorn, soi disent, qu’es tombat,

E, soi disent taben, le prauba Libertat,

De ‘quò l’amna shegrina,

Que n’auré fòrt plorat !…

Mantruns despuish an dit, (mès jo n’at voi sustíner),

Qu’en França un arbre atau ne pòt préner racina :

Es vrai, n’es vrai ; sii çò qui sii,

Aquò ne sèrv d’arren ací.

Çò qu’es segur, mè de cincanta anadas

Despuish lavetz plan son passadas ;

Per qui vejatz vosautis goei

Quenh atge pòt estar lo men ?…

Shens estar vilh que soi adara

Çò qu’apèran un shic madur,

E, çò qui tapauc n’es pas rare,

Lo temps passant shens díser gara

Siu men topet, d’autscòps shenut,

L’a, shic se’n cau, metut a nud.

Vin de Bordèu e bon potatge

Ara convinen au men atge

E que daishi dança e viulon

Per iva transha e jambon :

D’auts còps n’èra medisha causa,

Qu’aimavi tot çò qui le joenessa ausa,

Arríder, holejar, har l’amor, bien cantar,

E lo dimenge a Marrhum hòrt dançar !

Bèth temps aquò per le joenessa

Qui lo plesir tustemps seduísh, flata e careça ;

Mès quènd lo peu devin grison

Qu’es, hilhòts, iv’auta cançon,

Car le reflexion qu’arriba

E qu’aprenen lavetz a víver :

L’experiença e le reson

Valen bien mè qu’un bèth sermon !…

 

P.-T. Lagravèra, 1865.

Per lugir lo tèxte empenat : https://books.google.fr/books?id=AX0pAAAAYAAJ&pg=PP7#v=onepage&q&f=false

 

VASADÉS

Xomin e sa navèra activitat

Dominique Lummeaux, dit Xomin, lo miaire deus Caps Negues, après aver longtemps trabalhat dens la banca apui l’immobilièr, s’es reconvertit dens l’alimentari. A creat Lou Bazadés, una marca de consèrvas a basa de produïts locaus com la lemprega de Garona, lo boeu de Vasats, lo hitge de guit, los vins deu Bordalés… ; per la preparacion, seguís les recèptas de sa mamè Lucia – un personatge qu’apareish dens les cançons deus Caps Negues. Trabalha en partenariat dab l’ESAT de Capsiuts per lo condicionament deus produïts.

Dab son camion blu e roge, Xomin se tròba suus marcats de Vasats e de Lengon, e tanben a Castèths a costat de la farmacia. Sos produïts son en venta en çò de certens comerçants casteriòts.

MARMANDÉS

Madama Denise Laffargue

Vasuda en1918 a Viraselh, as Grinholets,

          mòrta lo 17.01.2016 a Castèthmauron d’Òlt.

Denise Laffargue, qu’èi coneishuda de caps a la fin de sa via, avèu l’èrt d’una vielha paisana d’avant-guèrra, bien d’a nòste. L’èrt de res …

Que nani ! Aquò’ra una fama excepcionèla. Un ulh viu, una intelligença discrèta mès evidenta, d’un comèrce agradable. Excepcionèla per ço qu’es de l’interès que portèu a nòsta vielha lenga de nòste peís marmandés, nòste gascon marmandés, que los inhorents, o los insolents, qualifian enquèra de patoàs.

Denise Laffargue es la prumèra, dens lo Marmandés, a escríver un « PETIT DICTIONNAIRE » dens la lenga locala, depausat a las Archivas municipalas de Marmanda. Serà pas mei la sola : motivèt, encoratgèt d’escolièrs que mantendràn e perseguiràn son òbra.

Aquò’s una paisana que parla bièn e aisidament nòsta lenga, mès que l’escriu en inventant una grafia singulièra e desrotanta.

Una paisana avent lo gascon marmandés per lenga maternèla e qu’aprengot lo francés a l’escòla.

Una paisana vasuda en 1918, que vai hèser, parcièlament, d’estudis superiors e serà titulària de tres certificats d’estudis superiors d’italian.

Una pegueria, coma disèu, la contrendrà a díver se ganhar la via.

Maridada en 1943, divorçada en1953 ; aurà tres mainatges.

Après bièn de pòstes en França e en Africa (passarà dètz ans au Senegau e en Guinèia), cabarà sa via professionala coma inspectora das Impòts à Agen.

A la retrèta, se consacrarà à sa lenga maternèla, lo gascon dau Marmandés, qu’illustrarà per son « PETIT DICTIONNAIRE » en dus vòlumes : Français-Occitan en 2007 e Occitan-Français en 2008. Son diccionari serà descobèrt e imprimat devath los auspicis dau Marcèu Esquieu (hilh de paisans coma èra), brilhanta icòna òlt-e-garonesa de l’Escòla Occitana d’Estiu a Vilanèva d’Òlt.

Denise Laffargue escriurà quauques tèxtes dens sa lenga mès sustot, demb la participacion de sos escolièrs, harà de nombrosas traduccions de tèxtes francés dens divèrs domenis : literatura (romans, poesias, contes, recits), politica (Jaurès), per illustrar nòsta lenga marmandesa e hèser véser sa capacitat a téner son rang dens tots los domenis de l’escritura.

A la véser autant bièn desgranar las annadas, avèi aublidat que Denise Laffargue èra mortèla. Entra anuit dens l’immortalitat demb son « PETIT DICTIONNAIRE » de lenga dau Marmandés e demb nòsta afeccion.

Mercí, Denise Laffargue.         La Tèsta-de-Bush, lo 18 d’heurèir de 2016.

Bernard Le Beau (Bernat Lo Bèth per los amics), provisor aunorari, ancièn escolièr de Denise Laffargue. Traduit du français, dans la langue de Denise Laffargue, par Daniel Séré et Bernard Le Beau.

PATRONIMES

Vimeney

Lo patronime VIMENEY es originari de la vath de Garona autorn de Lengon e Cadilhac. Un vimenèir es un òme que trabalha lo vime per n’en hèser per exemple de panèirs o d’endòrtas. Mès es tanben un endret ont possa lo vime (‘quò’s a díser l’aubar quòra es estaussat e que lo considèram dens sa fonccion de produccion), encara que pàrlim sustot de vimièra (en vath de Garona), de vimelèira o vimenèira (dens l’oèst de la Gironda) o de vimoèra (en Vasadés).

RECÈPTA

La torta de legumatge

Ingredients : 2 junas porradas deu casau, 2 còrs d’ardishaut, 2 gòishas d’alh, un punherat de hulhas e junas tijas de cardaminas, quauquas hulhas de vineta, hormatge raspat, sau, péber, sucre, haria, aiga.

Preparacion : Lavar e talhucar los legumes ; gardar les gòishas d’alh entèiras. Hèser còser lo tot a l’aiga. Tirar la pèth de les gòishas d’alh e eventualament lo gèrmi. Espotir legumes e alh demb un penhic d’hormatge, sau e péber.

Prestir la haria a volentat demb aiga e aplatir la pasta de faiçon a obtenir una galeta. Saupodrar la galeta de sucre e i estamplar la preparacion de legumes. Hèser una segonda galeta que dispausaràn per dessús. Apoiar sus los bòrds. Hèser còser una detzena de minutas au horn.

Lo Sarmonèir / Le Jhacassous

ISSN 2119-2502

Shes Lydie BALLOUX, 14 les Alèias (les Allées) 33 490 VERDELAIS. sarmoneir@laposte.net. Blòg : http://losarmoneir.unblog.fr. Facebook : « Lo Sarmonèir Le Jhacassous ».

Redaccion : Gabrièu Balloux, Bernat Lo Bèth, Danièl Séré.

27 février 2016

A prepaus d’un article sus l’òc… e los Basques !

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Dens Le Républicain a pareishut un article sus la 300a emission Adishatz de l’infatigable Alan Pèire. Mès fau díser que l’article me sembla escrivut un pauc a la pilha-peròc, demb bien d’aproximacions de hons.

‘L’occitan [...] surtout utilisée dans le sud de la France au Moyen-âge’ : lo correspondent locau sembla pas saber que la lenga d’òc èra encara la lenga costumèira i a una cincantena d’annadas.

‘L’occitan est une langue littéaire, administrative et juridique’ : cresi pas qu’augi utilisat un present de narracion mès que boira totas les epòcas. Lenga literària a tengut, l’occitan arrestèt d’èster una lenga administrativa e juridica (en duhòra deu vath d’Aran) i a bien longtemps.

‘Celle-ci, refusant la standardisation’ : n’en coneishi que cargarén lo borit en lugissent aquò ! ‘Le français et l’espagnol, moins tolérants et plus universels’ : desempui quand i a de lengas tolerantas o pas ?

E achí lo flòc :

‘La langue basque qui veut rester l’exclusivité des seuls Basques et qui rechigne à s’ouvrir vers l’extérieur’ : los peus se me quilhan sus lo cap ! Au mens, los Basques, eths, arriban a mantenir lur identitat e son pas una region ensorelhada ont los cossuts de París se van passar la retrèita dens una villà aus murs ròse viu bastida au detriment d’una tèrra agricòla.

1 février 2016

LO SARMONÈIR 40

Classé dans : LO SARMONÈIR novèra version — Lo Sarmoneir @ 8 h 36 min

 

N° 39 1èir de heurèir 2016

POESIA

Vista garonesa

 

Lentament rotla Garona

Sos peirís polits per l’aiga.

Dens la palla lutz d’autone

S’acorsan les bresagas.

 

As piulaments sinistres

Se barreja lo ropic;

Fierós de son parpalh bistre

Torna préner son repic.

 

L’onda arriba, mòrna e lenta

As pès das vielhs aubars.

Dens aquesta fresca menta

‘Quò hèi gai de se cochar.

 

Dessús la prada vesina

Que lo sorelh hèi lusir

Las aolhas lèu caminan

Ahutadas per los crits.

Tot es ombra e silenci

Tot ne hèi que marmotar.

Urús adara, pensi

Qu’èi enfin trobat la patz.

 

J.-P. Laliman (Prèmi Jaufre Rudel 1975)

ISTÒRIA

Lo purmèr telefòne portable

« Sénher Watson,  venguetz  aquí, qu’èi besonh de vos ». Es per aquestes mots qu’en 1876, Alexander Graham Bell passa la purmèra telefonada au son assistent, Thomas Watson, installat dens ua pèça vesina.

Un sègle mei tard, lo 3 d’abriu 1973, Martin Cooper, emplegat per Motorola, ua enterpresa creada en 1928 e especializada dens l’electronic e las telecomunicacions, que passa a son torn ua purmèra telefonada destinada au son collèga Joèl Engel : que s’agís, aqueste còp, d’ua telefonada emetuda despuish un telefòne portable. Lo prototipe, concebut peus dus engenhaires, qu’es ua escaduda, mes que carrà aténder dètz ans e quauques ajustaments per recéber una certificacion de la FFC (Federal Communications Commission).

Lo 23 de junh 1983, Motorola lança lo Dyna Tac TM 8000X, lo purmèr telefòne portable comercializat au monde. Que mesura 25 centimètres de longor (hòra antena) pesa a pu près 790 gramas, dispausa d’ua bateria permetent de parlar 60 minutas, ua autonomia de 8 òras en velha e lo son prètz oscilla enter 3500 e 4000 dolars. Que cau dètz oras peu tornar cargar. Per l’epòca qu’es ua proesa tecnologica.

L’idea medisha de passar ua telefonada despuish un terminau shen hiu qu’es ua revolucion. Sus lo papèr, lo principi qu’es totun « simple » : lo telefòne emplega las ondas hertzianas (o electromagneticas) que’s desplaçan a la velocitat de la lutz 300 000 kms/s dens un hialat especific. La comunicacion qu’es possible a partir deu moment on ua antena de relais que capta las emissions de l’aparelh utilizat.

Despuish, lo telefòne portable a desvelopat d’autas fonctionalitats, tau com l’enviada de tèxtes corts, la fotografia, la vidèo numerica o, enqüèra e subretot, l’accès a Internet. En 2011, 11,6 miliards de mobiles qu’estón venuts dens lo monde, dont 23,6 milions en França.

Yannick Barreau

CUBZADÉS

La prumèira comuna novèra de Gironda

Una novèra entitat administrativa a espelit en Cubzadés lo 1èir de janvèir 2016. Aperada Val de Virvée (en gascon : Vath de Virvèia), amaina les ancianas comunas de Sent Antòni d’Artigalonga, Salinhac e Aubia e Espessàs. La neishença de la comuna novèra de 3044 abitants a per origina una volentat de realisar d’economias, ad un moment ont les dotacions de l’Estat demingan. Aquò dit, les tres ancianas comunas van pas disparéisher tot-a-fèit e gardaràn notadament los services de l’estat civiu.

MARMANDÉS

Adishatz Madama Laffargue

Am aprés lo decès de Denise Laffargue a l’atge de 97 ans. Hasent partida de la darrèra geneneracion que parlèva gascon tota empenada, èra l’autor deu petit diccionari gascon-francés e francés-gascon dens lo parlar de la region de Marmanda. Avèva escrivut en 2008, dens la prefaça de son libre (a l’origina dens una grafia que li èra pròpa) :

Soi vasuda a Viraselh, as Brinholets, lo sheis abriu 1918.

Mos papès e repapès, de paisans, an totjorn parlat patoàs. Mon pair parlèv’ lo patoàs de Clairac e ma mair lo de Viraselh. L’èi donc entendut au brèç, e me l’an totjorn parlat. Èi aprés lo francés a l’escòla.

Èi avut la shança d’àuger de rejants que ne m’an jamèi dit de mau. N’èi jamèi avut honta de parlar patoàs e lo mòt ‘’patoàs’’ enquèra, per jo, n’es pas pejòratif.

Adara, a Viraselh, n’i a gaire mèi de gents que lo parlan. Es domatge. Es pr’aquò qu’èi volut gardar los mòts de nòsta lenga òccitana pras qu’a l’avenir vodràn enquèra la parlar.

PATRONIMES

Roustaing

Los Bordelés coneishen bien l’estacion de tram e lo quartèir de Talença que pòrtan aqueth nom. Aquò’s un patronime ancianament atestat en Bordelés, que s’escriu Rostanh en grafia alibertina. Vèn deu germanic hrod « glòria » e stain « pèira »e n’en tròban de variantas a garròts dens los País d’Òc : ROUSTAN, ROSTAING, ROUSTAING, ROSTAND…

RECÈPTA

La sabranada o sagrunada

Recèpta de la valèia de Dordonha : Brageiragués, Libornés… Es una sopa fòrt espessa ont, ce disen, fau que la forqueta tèni dreta per poder la minjar !

Ingredients : 400 g de mongetas, 1 lapi-raba, 50 g de ventresca, 125 g de camajòt sec, 1 branca de lapi, 2 gòishas d’alh, 350 g de pòrc fresc, 1 flòc-garnit, 1 flòc de peiressilh, 250 g de patatas, pan eishuc, 1 aunhon picat d’un clau de giròfle.

Preparacion : Hèser trempar les mongetas 12 òras dens l’aiga frida.

Pelar e picar en talhas lo lapi-raba.

Talhucar la ventresca, la botar dens la padèra. Cauhar e ajotar la mitat dau lapi-raba. Hèser bien daurar. Picar lo camajòt en cubes. Pelar les carròtas, picar lo lapi en trocicòts, espotir l’alh.

Esgotar les mongetas e les mèter dens una granda coquèla, les caperar demb bien d’aiga frida, ajotar lo camajòt e los bocins de pòrc. Hèser borir, escumar, ajotar lo rèste de lapi-raba, lo lapi, lo flòc-garnit, l’aunhon, les carròtas, lo peiressilh e l’alh.

Dishar mitonar mija-òra. Pelar les patatas, les picar en talhas, apui les versar dens lo bolhon e hèser còser encara mija-òra.

Talhar lo pan eishuc, lo botar au hons de la sopièra o dens la calòta. Versar lo bolhon dessús.

Lo Sarmonèir / Le Jhacassous

ISSN 2119-2502

Shes Lydie BALLOUX, 14 les Alèias (les Allées) 33 490 VERDELAIS. sarmoneir@laposte.net. Blòg : http://losarmoneir.unblog.fr. Facebook : « Lo Sarmonèir Le Jhacassous ».

Redaccion : Gabrièu Balloux, Yannick Barreau, Jan-Pèir Laliman.

25 janvier 2016

Tèxte de la grépia occitana de Sent Fèrme 2016

Classé dans : Accion associativa,Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 20 h 18 min

Vachí coma se realisèt la profecia qu’anoncièva la vinguda de Jesús sus la tèrra :

I avèva a Nasarèt, vila de Galilèia, una goiata aperada Maria, fiançada en d’un òme nomat Jausèth, de la familha de David. L’ange Gabrièu li estut mandat per Diu. Entrèt dens son ostau e li dishut :

- Adishatz plenha de gràcia, lo Sénher es demb vos, sètz benesida entre totas les famas.

Maria estut capvirada per aqueras paraulas e se damandèt çò que volèva díser aquera salutacion. L’ange li dishut :

- Crànhitz pas Maria, qu’atz trobat gràcia davant Diu. Auratz un hilh, l’aperaratz Jesús.

Maria damandèt a l’ange :

- Coma aquò se harà ?

L’ange respondut :

- L’Esprit Sent vendrà en vos e la vertut deu Tot-Puishent vos caperarà de son ombra. Aquò’s pr’aquò que lo sent mainatge que neisherà de vos s’aperarà Hilh de Diu.

Lavetz Maria dishut :

- Sui la serventa deu Sénher, que tot aquò èsti hèit d’après vòsta paraula.

 

Un decret de l’emperur Auguste ordonèt a totas les personas de l’Empire roman de s’hèser inscríver dens lur país d’origina. Maria e Jausèth deishèren donc Nasarèt per anar a Betleèm, país d’origina de lur familha. A lur arribada, trobèren pas d’auberjament dens una ostelaria e se refugièren dens un parc de beus. ‘Quò’s aquí que se passèt la neishença deu drollet Jesús.

Maria – Jausèth, mon shèr e fidèle espós, tot en jo me rapèra un sent evenement : sènti lo fruit d’una via que, d’una senta enveja, vòu aparéisher a nòsta via.

Jausèth – Nos vachiu arribats, ma shèra esposa ; aqueste lòc nos servirà d’abric per la vinguda de nòste ninòt.

 

1èir tablèu

 

Som a Betleèm de Judèia. Escotatz, brave monde, l’istòria deu tot prumèir Nadau. Dens un recunh d’una prauba establa, un ninòt nud e miserable es neishut per nòste salut. Sos parents, Maria e Jausèth, n’avèvan pas d’argent ni mèi d’ostau per aculhir lo penhin qu’èra sus lo punt de nèisher. Antau l’enfant Jesús espelit dens una grépia, a l’òra que pertot, dens los cròs coma sus los tarrèirs, sonèvan los dotze còps de mijanuit.

 

Vaquí que deu cèu estelat una estela daurada e alugrejanta vingut s’apausar sus l’ostau ont vinèva de nèisher lo Sauvador. Còp sec, una voètz trenit deu pus haut de la montanha. ‘Quò’ra l’ange deu Senhor.

- Crànhitz pas, mos amics, vos pòrti una granda novèra, anuit vos es neishut un Sauvador, son nom es Jesús. Diu nos salva, Diu nos aima !

Anatz a Betleèm, preishatz-vos per saludar lo rei deu Cèu !

 

Lavetz, dens les pradas se levèren d’aulhèirs qu’èran aquí a gardar los tropèths. Amassa, s’en anguren entà la cròta dens los roquèirs e viren dens lo hons, esclairat per un rai de lua, lo petit ninòt pausat sus un lèit de palha fresca. De cada part, un beu romièva pensiu deu temps qu’un ase gris quilhèva les aurelhas.

Pròishe d’aquí, un june aulhèir dromilhèva tot solet dens sa cabana.

- Fau anar lo revelhar, ce dishuren tots, qu’aquera novèra es bona pr’eth tabé.

 

La novèra s’esbarja dens tota la campanha e dens tota la vila. Los aulhèirs d’alentorn vènen aufrir de cadèus au drollet. Cadun disha son ostau per véser la mervelha e, lèu, vènen pausar sus lo pas de la pòrta de qué norrir e de qué vestir lo hilh de Diu tot arganic. Li aufren los anheròts que braman doçament, los mainatges li pòrtan de joguets per l’amusar, los papès e les mamès li hèsen de broishats per l’escaurrar. Nosauts tabé l’estela vèn nos quèrre. Per lo novèth millenari, se quilha dens lo cèu de nòsta umanitat e nos ensenha un camin d’amistat. Per Nadau cadun hèi la patz e cadun samia lo bonur.

 

2d tablèu

 

Lèu, tot lo monde parlèva sonque d’aquò e vinèva de la quita capitala per véser çò que se passèva. Un matin, vingut un messatgèir, hòra d’alent tant avèva corrut.

- Ai vist passar una caravana ! Son tres reis ambe lor equipatge de dromadaris e d’elefants, an traversat Jerusalèm e son anats al castèl del rei Eròdes. Demandan pertot ont es lo rei d’Israèl que vèn de nàisser ! [jogat per    ]

Eròdes n’en estut tot capvirat. Còp sec amassèt son conselh e hasut venir de monde de son pòple.

- Vòli saber la veritat. Qué disen dens la vila ? Tu, achí, qui sès ? Qué hèses ?

- Io, vau au mercat a Pelagrua, a Montsegur, a La Rèula ! Pertot se ditz que va venir lo Messia ! E que va tot cambiar ! [jogat per    ]

- Creses qu’harà milhor que jo ? Tu, lo bolangèir, qué n’en pensas ?

- Fabriqui e vendi dau pan dins mon fornilh. Disen que vèn de nàisser a Betleèm lo rei dau cièl, lo rei que vendrá establir lo rènhe de Diu sus la tèrra. Les paures van minjar lo bon pan de la torta pausada sus la taula. [jogat per Yves Sauvestre]

- Taisa-te pegàs ! Creses que vai tot shanjar aqueth messia ? Qu’en dises, tu, lo vinhairon de Bordèu ?

- La tèrra florirà e balharà son fruit, los sherments seràn cargats e de les gaspas sarcidas pisharà lo vin novèth dens les barricas !

- Pòdes totjorn saunejar. E qué mèi ?

- De las espasas faràn d’araires e de falces. N’acabaràn de se far la guèrra e de se trucar dessús ! [jogat per   ]

- Vam véser los palomaires, que saben bien de causas.

- Èi gueitat naut, vesi arré. Onte son passadas ‘ques palomas ? [jogat per Jean-Pierre Bugeade]

- Ò, belèu son totas partidas a Betleèm ! [jogat per Jacques Gaye]

- Mès non xxxxxxxxxxxxx Tiberiada xxxx [jogat per Daniel Testet] (achí sabi pas mèi !)

- xxxxxxxxxxx (tapauc)

- N’i’n a prampó ! Tot aquò’s impossible ! Qu’en dises, tu, lo mòine de Sent Fèrme ?

- Diu vèn a nòste per partatjar nòsta misèria. Diu se hèi òme per fin que l’òme vèni Diu, nos dubre lo camin deu Cèu.

- Sabes pas çò que dises, repapilhas praube òme ! Qué n’en pensas, tu, lo factur ?

- Passi per las bòrdas per portar las letras. Una granda jòia se vei sus totas las caras, dins totas las familhas fan la fèsta e cantan Nadal. [jogat per    ]

- Res a hèser ! Digun m’escota ! Tu, lo sabent que lugisses lo Libre de la Lei, qué te sembla ?

- Tot aquò es escrich ; los profètas vièlhs ne parlan de pertot. Vaquí çò que ditz Esaia : [jogat per    ]

- Aubora-te Jerusalèm ! E trelusís, car aquí ton lum : la glòria del Senhor subre tu s’es levada. Agacha : l’escuresina acapta la tèrra, las tenèbras cobrisson los pòbles, mas subre tu se lèva lo Senhor, e sa glòria subre tu resplendís. Las nacions van marchar cap a ton lum, los reis van s’encaminar cap a la clartat de ton auròra. Lèva los uèlhs a l’entorn e espia : totes s’acampan e s’agandisson. Tos enfants t’arriban de luènh e tas filhas te  son portadas sus los braces. Vas veire, seràs raionanta, auràs lo còr que farà tifa-tafa… tifa-tafa… tifa-tafa… e que s’espompirà ! Los tresaurs de delà las mars afluïràn cap a tu amb las riquesas de las nacions. De molonadas de camèls t’envasiràn, emai de dromadaris de Madian e d’Efa. Vendràn totes dusca de Saba, adusent d’aur e d’encens, proclamant las lausenjas del Senhor ! [jogat per Alain Pierre]

 

Deu temps qu’Eròdes ropiaguèva dens son castèth, pus lunh, dens la montanha, los Mages s’en anèvan sus lo camin de Betleèm. L’estela losi ensenhèva l’endret ont èra neishut lo rei deu Cèu.

Entrèren dens l’ostau e trobèren lo ninòt demb Maria e Jausèth. Lavetz s’aclatèren davant eth, s’agenolhèren e li dubriren lurs caissetas. En present li aufriren :

> l’òr, per aunorar lo rei deu monde ;

> l’encens, per hestejar lo vrai Diu ;

> la mirra, per garir lo còs de l’òme.

Rentrèren dens lur país shens tornar véser Eròdes. S’entornèren shas eths e esbargèren la novèra per la tèrra empenada.

- Vènem de rencontrar nòste Sauvador lo hilh de l’òme, lo rei deu Cèu. Tornam cadun dens son país per preishar la bona novèra a nòstes frairs e a nòstas sòrs.

Qu’antau siqui.

Alleluia !

14 janvier 2016

Lo colièr de N.D. de  »Lorette » (F.Masson)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 37 min

Dirèi pas de quala arma e de quau regiment

S’arrestèt a Lorette un gròs detaishament.

Ne m’en sovèni pas. La tropa èra campada

Tot au ras de l’église au mitan d’una prada.

E tornèt repartir lo lendoman matin,

Quauquas òras après, valà qu’a fond de trin

Hors d’alent, tot cobèrt de susor, de possièra,

Lo chef vei arribar per darrèir un gròs père,

Autament dit l’abbé de Lorette. – Arrestatz,

Crida-eth au lieutenant, un de vòstes sordats

Vèn de nos derraubar lo colièr de la Vièrja.

Lo chef en l’entendent devèn blanc coma un cièrge.

- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !

- Oui, chef, un colièr d’òr que nos a derraubat !

- Qué me càntatz ? qu’aurí dens ma tropa un volur ?

Anem donc, tot aquò son farças, per bonur,

Vo’n vau balhar la pruva ; halta ! rassemblament !

La, Père, folhatz-me tot lo detaishament !

Mès lavetz un sordat tira de sa museta

Un colièr qu’a los gruns tan gròs qu’una noisette

E qu’au sorelh levant que s’i vèn miralhar

Hèsen perpitar l’ulh au point de l’avuglar.

- Es jo qu’èi lo colièr ! crida lo militaire.

- Gredin, hurla lo chef, gara au conselh de guèrra !

E lo Père radiús levent los ulhs au ciel

Marmòta un diu-mercís qu’es prampó naturel.

Mès lo tropièr ripòsta : – Ò ! sui pas un volur !

Escotatz e veiratz s’èi la consciença pura.

Sui estat eslevat jo dens la religion

E de mon naturel aimi la devocion.

Tabé demb quau plaser per díser ma prière

Èi corrut a matin dedens lo santuaire.

E donc, mon lieutenant, l’urusa inspiracion,

Vatz véser s’èi aujut cent mila còps reson.

… Entendi dens la glèisa una voàs musicala

Mès que nat instrument de musica n’egala,

Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorritz

E son regard si doç e si pur m’esbloís.

- Escota, ce me ditz, as hèit una prière,

Sordat demb una foi si granda e si sincèra,

Qu’èi sentit qu’èra tu lo pus digne devòt

Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.

Un vielh mossur l’avèva aishetat pr’una fama

E m’en parèt a jo pr’òrgulh e per reclama.

Se me l’entortilhèt coma l’auré passat

A la granda mondaine ont estut refusat.

Tira-me-lo [deu] còth, t’haràs una fortune

E vas me solatjar d’un pes que m’importuna.

Tant d’òr es una insulta a ma Simplicitat !

Es una ifronteria, una immòralitat,

Que de se cobrir d’òr alors que la misèra

A tant de praubas gents hèi trainar la galèra !

Tremblis pas militaire, apròisha-te de jo,

Mon colièr t’apartèn, te lo balhi, pren-lo !

Pensatz-vos si lo còr m’hasèva tipa-tapa

Quora me sui mastat sus los pès  per l’atràper.

N’èi pas tròp marganhat pourtant per reüssir

E la Vièrja m’a dit : Adiu, part e mercí !

Valà, mon lieutenant, coma èi dens ma museta

Lo cadeau que m’a hèit la Vièrja de Lorette !

… Lavetz lo lieutenant s’adreça au Père : E bé,

Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber

Se los miragles son una causa croyable,

Mèi que n’impòrta qui dívetz saber que diable

S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.

- Mès, oui, respond lo Père, es que n’en hèi bòcòp,

N’en am tot un grand libre… – E bé, la, pòdetz díser

Que n’en atz un de mèi e deus grands ad inscríser !

Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc

E comanda a sa tropa alinhada : En Avant !!!

12345...20
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star