Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

9 juin 2012

Cançons leugèiras vasadesas

Classé dans : Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 8 h 53 min
Cat’rinòta apui sa mair
Sarclèva la milhada.
Cat’rinòta en s’abaishant
Sa mair li vit la fraga.
« Caterina qu’as-tu hèit ?
Qu’as la fraga molhada ! »
« Es lo hilh deu bolangèir
Que m’a despiucelada ! »
 
Quand la nòvia se’n va’u lèit
Tot que crica, tot que crica
Quand la nòvia se’n va’u lèit
Tot que crica mèi lo lèit.
Lo nòvi a un cardinat,
Tota la nèit lèva lo cap,
La nòvia a un cotoliu,
Tota la nèit hèi « diu-chiu ».
Au trauquet, forra-li forra-li
Au trauquet, forra-li dret !

7 juin 2012

Garonés / Mon amiga de nèit

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 1 h 19 min
Teodòre CHASTRES
 

 

Combien n’atz per dromir qu’aiman la companhia
Qu’es per eths lo regal lo mèi doç de la via,
S’en ang’rén se tant fau de Lengon a Bordèu
Per ne pas dromir sols dens son lit a batèu.
Serí benlèu de ‘queths, aquò n’es pas per díser
Se n’èra de la paur d’hèser quauqua betisa
E maugré tot aquò , me trobèri un jorn
O puslèu una nèit dens ‘quera obligacion
De dromir maugré jorn demb la particulièra
Que lo Diable m’envièt per me hèser misèra
Estoi fèble , es bien vrai, car de la rembalar
Aurí divut pensar avant de me cochar,
Pas du tot, la dishèi manubrar a sa guisa
E me’n angoi au lit shens pausar ma camisa.
D’auger bien trabalhat, èri tant estarit,
Que pas pus lèu au lit, esturi endromit.
Mès, malerusament, n’èstitz pas dens lo dobte
Que mon acquisicion ne s’endromiva gota.
La sènti, doçament, me toquilhar lo nas
La gauta, lo menton, dincas devath lo braç,
«Dèisha-me donc dromir, dissoi, petita sòta,
Demb un vielh coma jo ne feré pas ribòta!»
E de la man lavetz, la possèi doçament
Tornèri m’endromir dens un rèive dif’rent.
Mès vaquí que lavetz, shens pèrder son coratge,
Me tornèt revelhar shens egard per mon atge.
Me gratusèt pertot, deus pès dingas au cap,
Au torn de l’embonic… a l’endret prohibat!
«Sacremila tonant, dissoi d’un  èrt sevère,
Vas, petit rien du tot, me botar en colèra!»
E d’un virat de man, balhèri en dalhant,
Un atuc a tuar, s’èri estat meishant
Crésetz benlèu vosauts que ma petita gusa
Anèva sus lo còp me fèser des escusas?
Diu vivant, praubas gents, bien pus fòrt que jamèi
Te me sautèt dessús coma nòste viguèir
Picotat d’un costat e romigat de l’aute,
Penhics a har sagnar un animaut a pautas.
Ma fòi, me revoltèi e shens auta façon,
Me botèi en dever de far l’operacion.
S’aprestar? oui, très bien! Mès, trobar la candèla?
Avoi bèth la cercar dinc a dens la venèla.
Espiar au candelèir shens res trobar de tot
E portant gèir aussèir n’avèi un petit bot!
Tè, dissuri, sajant de préner una alumeta,
E se pòt tirar huc, la planhi la praubeta!
Aujuri bèth rasclar, en travèrs o en long
Que jamèi ne poscut se hèser l’explosion.
Malur! Fatalitat! Qu’auretz hèit a ma plaça?
A tastas! pas muaien auretz demandat graça?
Me falot bien subir en atendent lo jorn.
Quora deu Mahomet vesori los reions,
Reviri lo linçòu per hèser mon enquèta
Ne viri pas mèi res… partida ma coquèta!
E donc èra bien temps, car èri decidat,
A li montrar çò qu’es un Landés excitat!
Ne soi pas senticós, per una simpla fiussa.
Mès egau!… aquò’s tròp sofrir…. per una piusa!

Sent Arlòdi / « Escota ! »

Classé dans : Literatura,Medòc — Lo Sarmoneir @ 1 h 18 min

Abat D.M. Bergey

Escota ! Dens lo lonh de la leda endromida,

Ena lent de doçor fresilhona saus pins

Coma en paronament de sòias, de satins,

En papotejament de gojata assopida.

Ses l’aiga, los reflèts, coma daus èlhs barrats,

S’an estenht dens l’escuranha que se desplèga.

Aquò’s la mar que prèga,

Praus praubes batelèirs endromits dens sos braç.

 

Escota ! Quau trement dens lo dessèir en dòu !

Tant de sengluts prehonts secudissen las lamas !

E, come s’emportav’ daus plors de praubas amas,

Lo vent, dens lo piquèir, gula e pleu coma en fòu.

Gaita-la come a mau ! Emb sos peus desplegats,

Se tòrç dens sa dolor, se remasta, se pama !

Aquò’s la mar que brama,

Emb las velhas mamàs que ploran lurs gojats !

 

Escota ! Sau peirat, ant s’acoitan los cranges,

Ant badalhan ustròts, cotòias e sordons,

S’esgrunan, sens jamès remar, de las cançons,

Que l’òm diré sansonejadas pre daus anges.

Trimolanta d’amor, dens son mantèth brodat,

Que fausfila d’argent la marèia montanta,

Aquò’s la mar que canta,

En l’aunor dau Bon Diou, praus que L’an omblidat.

 

Escota ! M’a semblat enténder lo canon

Qu’esventra sos obús ses la tèrra esbolhada !

Daus gròs braçats de mar borrant en fusilhada

En negre tròç de ròc, blaçat come en monhon.

Los aubres dau sablèu, de pòur o de colèra,

S’esbracejan, torçuts, en prestissens lo planh.

Aquò’s la mar que planh,

Au sovenir de tots los que mingèt la guèrra.

 

Escota ! As entendut ? Emb d’en esclat de ríder,

L’aiga ven de sautar dens en jène ligòt

De mainatges : cadun lèv’ culòta, pelhòt,

En s’escapans au bòrn. N’i a punh nat que se hida !

Cada lama sautilha emb d’ena blanca còifa,

Ant l’òm diré qu’en lis ven totjorn de florir :

Aquò’s la mar que ritz,

Emb nòstes tot-petits, acossats pre sa ròifa.

 

Escota ! M’es avís que la mar s’a taisada.

Nada lent ne froncís los reflèts blus dau Cèu.

Espara doçament sas alas sau sablèu,

Sens cantar praus amics, come a’stat, sa pensada.

La lama sèc au tralh, muca, dus atardats :

Ena gojata au braç d’en jène òme s’acota :

Aquò’s la mar qu’escota

Las promessas d’amor daus jènes acordats.

 

Escota ! Mila obrèirs pantuhan a l’obratge !

A travèrs lo linhòu e los cardons d’estiu,

L’òm entend l’esprehum d’ena vasta mestiu,

O martèths e bohets d’en atelièr d’auratge.

Qu’es donc l’obrèir geant que s’esgana a cunhar,

Dau matin au cochant, dau dessèir a l’horbalha ?

La Grand’ Mar que trabalha,

Praus que minjan lur pan sens voler lo ganhar.

 

Escota ! Quand vindràs me florir de tos plors

E que m’endromirèi trunc a la remastada

Vodrí que bien au bòrn de ma mar trementada,

Metusses mon massèu emb sa crotz e sas flors.

Quand l’entendràs cantar dens los rais dau sorelh,

Te diràs, en pregans, qu’èste bassa o malina,

Es la mar que calina,

De la part dau bon Diu, l’ama dau praube velh.

 

Hèit sau batèu de Droet lo puscaire, tant que tirav’ lo shalut

Pregària daus marinèirs de Dordonha

Classé dans : Literatura,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha),Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 1 h 16 min

- Avant de doblar lo Bec d’Ambés :

Nòsta-Dama dau Bèc

Deishatz-nos passar si vos plèd

Minjaram jamèi mèi de vianda

Lo divende ni lo dissade

 

- Après l’auger doblat :

Ne’n minjaram quand n’auram,

Nòsta-Dama dau Banc

Ditons de nòstes vesins marmandés

Classé dans : Lingüistica,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 1 h 15 min

* A fòrça de cantar Nadal, Nadal arriba. A force de chanter Noël il arrive.

* Caufa-te monbrun tant que i a digun. Chauffe-toi monbrun tant qu’il n’y a personne. (se dit d’une femme jupons relevés qui se chauffe devant le feu)

* Aquò es un grase de cardina. C’est un gésier de chardonneret. (petit appétit, appétit d’oiseau).

* Quòra n’i a pas mèi de hen dens lo rastelièr los chivaus se baten. Quand il n’y a plus de foin dans le râtelier les chevaux se battent. (quand il n’y a plus d’argent dans le ménage il y a des disputes)

* D’un comerçant e d’un pòrc ne coneishen la fortuna qu’a la mòrt. D’un commerçant et d’un porc on ne connait la fortune qu’à la mort.

* Cada colhon a sa rusa. Chaque imbécile a sa ruse.

* Quòra lo patron barra lo cotèth, lo vailet diu èster au fèt. Quand le patron ferme son couteau le valet doit savoir ce qu’il doit faire. (le repas est terminé)

* Vau milhor un trauc au cuu qu’un plec au ventre. Il vaut mieux un trou au pantalon qu’un pli au ventre. (sous entendu :que d’avoir faim. Si le ventre plisse sa peau n’est pas tendue)

* Lo diable marida sa gojata. Le diable marie sa fille. (on emploie cette expression quand il pleut et fait soleil en même temps)

* Se moca pas dins los dits. Il ne se mouche pas avec les doigts. (il frime)

* Penden lo topin a l’èish. Ils déménagent sans tambour ni trompette. (à toute vitesse. L’ech la partie de l’essieu de la charrette où l’on pendait la marmite lors des déménagements)

* Se hèsen pas passar l’embonilh per la pòcha. Ils ne font pas passer le nombril par la poche. (ils se la coulent douce)

* Quand la grua va covar, pren ton sarclet e vai sarclar. Quand la grue va couver, prend ton sarcloir et va sarcler.

* Es bien praube lo hagòt que ne tròba pas sa liga. Il est bien pauvre le fagot qui ne trouve pas son lien. (se dit de la fille qui ne trouve pas de mari)

* Es bien prauba la marçada se ne dèisha pas una merlada. Il est bien pauvre le mois de mars s’il ne laisse pas une couvée de merles.

* Ne se descauça pas per mentir. Il ne se déchausse pas pour mentir. (C’est un fieffé menteur).

* Quòra la mòla marcha tot que marcha. Quand la meule marche tout marche. (Quand l’appétit va tout va).

* Cau s’abaishar per se cauçar. Il faut s’abaisser pour se chausser.

* Margòt l’agaça quòra plau caça e quòra hè bèth temps se cura las dents. Margot la pie, quand il pleut elle chasse et quand il fait beau elle se cure les dents. (faire les choses à contre temps).

* Un còp de cochin et aublidan la disputa. Un coup de coussin et on oublie la dispute. (une nuit d’amour et on oublie la dispute)

* En companhia las aucas se banhan. Les oies se baignent en compagnie.(ce qu’un tout seul ne ferait pas, en compagnie il le fait. Imiter les autres comme les moutons de Panurge)

* Aquò es cròta d’ausilhon, aquò ne pud ni ne sent bon. C’est de la crotte d’oisillon ça ne pue pas ni ne sent bon.

* D’un sac de carbon hèsen pas un sac de haria. D’un sac de charbon on ne fait pas un sac de farine.

* Aquò es batre l’aiga dab un baston. C’est battre l’eau avec un bâton. (faire des efforts inutiles).

* Mon praube quòra son joens enfilarén lo trauc de l’aiguèra. Mon pauvre quand ils sont jeunes ils enfileraient le trou de la cruche.

* Quitar lo pus beth ase a gratuishar. Laisser le plus bel âne à étriller. (oublier l’essentiel).

* Èi recebut mèi de còps qu’un ase de molin. J’ai reçu plus de coups qu’un âne de moulin.

* Quòra prenguerèi la cana, vos prengueratz lo baston. Quand je prendrai la canne, vous porendrez le bâton. (nous sommes à peu près du même âge).

* Se negar dins un veire d’aiga. Se noyer dans un verre d’eau.

* Hès de ben au Jan te lo torna en cagant. Fais du bien à Jean il te le rend en chiant. (tout le monde n’est pas reconnaissant).

* Se n’ès pas content, vira-te lo cuu al vent. Si tu n’es pas content tourne le dos au vent. (va-te faire voir)

* Vau milhor anar au bolangèir qu’au medecin. Il vaut mieux aller chez le boulanger que chez le médecin.

* As la talha coma un sac de bren. Tu as la taille comme un sac de son. (très épaisse, se dit à une femme sur le point d’accoucher)

* Van se curar un caishau. Ils vont se curer une dent. (ils vont faire un bon repas)

* Lo can e lo gat amassan lo mau estujat. Le chien et le chat ramassent ce qui est mal caché.

* Tant de trauc, tant de calhivas. Autant de trous autant de chevilles. (autant d’arguments avancés, autant d’arguments rejetés)

* Sautar dus caminaus a las cendras. Sauter des chenets aux cendres. (prétentieux qui se vente de choses insignifiantes).

* Dèisha lo can quand dròm. Laisse le chien quand il dort.

* Gardar un can de sa canha. Garder un chien de sa chienne. (préparer sa vengeance).

* Quand lo sorelh raja sus la candela pren garda boèr a ta henèra. Quand le soleil brille à la chandeleur, prend garde bouvier à ta fenaison.

SENTA CROTZ / Extrèit d’un sarmon de felibrada

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 1 h 13 min

Per l’abat GIRAUDET.

 

“… Coma supòsi qu’aciu i a mèi gents de la campanha que gents de la granda vila, vau parlar per los de la campanha. Vau tot tuishau les-i díser lo mau que hèi sofrir nòste peís, lo mau que hèi morir nòsta tèrra. La tèrra, ne l’àimam pas mèi coma l’aimèvan los ancètres que volèvan i víver e que volèvan i morir. La tèrra, nòsta tan bona tèrra de França, nòsta mair norricièra, que plora, plora sa desercion e que se mòi cada jorn parce que sons hilhs l’abandonan.

D’on li ven aqueth mau ? Aquò’s aquò que vam vos díser :

Anèit tot lo monde vòu paréisher, anèit tot lo monde vòu trabalhar lo mens possible. Vaquí lo mau. E d’abòrd, tot lo monde vòu paréisher. Òc, tot lo monde vòu estar un mossur, una damisèla, dab un bèth capèth e dab una pelha de sòia. E lo gojat prefèra tiéner la pluma e gratar papèir dens un burèu, que picar los beus e desfonsar lo sòu. La gojata prefèra trucar la mashina a escríver e mesurar un mèste de calicòt dens un magasin que hèser borir lo topin e suanhar la bassa cort… e la junèssa desèrta la tèrra. Au liú de la fèrma a la campanha on respiran a plenha boca, prefèra la crampeta de la vila, granda coma una assieta e on hèsen tot : on cosinan, on minjan, on còchan e surtot on estofan. Tanben au liú d’estar un bèth viton, bien plantat e bien musclat, bien sovent lo gojat n’es qu’un gringalet que tien debot parce qu’es enqüèra la mòda. La gojata, au liú d’auger una figura fresca e rosada, es oblijada de se pintrar los ulhs, de se pintrar la boca per auger quauqua color. E vaquí coma la raça, nòsta bèra raça de paisan, au liú de florir au grand èrt, va se fletrir e va se pèrder suu pavat de la granda vila. Anèit, tot lo monde vòu trabalhar chic e ganhar lo mèi possible. E dèishan la tèrra per anar a l’usina e a l’atelièr on ne trabalhan que ueit òras e on son milhor pagats. Sans dobte, tòcan mèi, mès tanben despensan mèi, la via es pus cara e las ocasions son pus grandas. Epui, per una plaça de libra, son totjorn quate o cinc que la vòlen, alòrs arriba sovent que damòran shans trabalh. E tandís qu’a la vila se cruasan los braç, la tèrra seca, la tèrra se mòi, parce que n’i a pas mèi de Francés per la trabalhar. Enfin, anèit, tot lo monde vòu joïr. Coma a la vila lo plaser es pus facile, se’n i van per s’amusar e s’amusan tant que pòden, coma se la via èra avant tot una partida de plaser. E vaquí enqüèra coma la junèssa, au liú de possar sèna e fòrta a la campanha, se’n va fòlament a la vila pèrder sa santat e bien sovent son aunor. E aciu, n’aquò’s pas sulament la tèrra que se mòi, aquò’s tanben nòsta raça. Chic a chic, lo peís se vuèita de Francés e se pupla d’estrangèirs. çò que hèi díser a nòstes enemics : “La França se suicida, cada jorn, enqüèra quauque temps e la revansha se harà tota sola” E de temps en temps, per deçà la frontièra, entenden enqüèra parlar de mitralha e de canon ! Ah lo bon Diu nos en presèrvi… ! ! Davant aqueth mau que ganha de mèi en mèi, nòsta juna generacion, los felibres vos disen anèit : “Gents de la tèrra, damoratz a la tèrra. Ne vos dèishitz pas atirar per la granda vila. I trobaretz benlèu un chic mèi de luxe mès benlèu que tanben i poiretz trobar la misèra. Gents de la tèrra, damoratz a la tèrra.”

L’occitan dens lo paisatge

Classé dans : Non classé — Lo Sarmoneir @ 1 h 01 min

Coma ec sàbetz, l’occitan (en çò nòste lo gascon) es omnipresent dens lo paisatge, tanlèu que sàbem l’i trobar.

Vaquí una lista non exaustiva, a completar :

* ARÉS : ovnipòrt : « que vos atendem totjorn » ; placa sus l’ostau d’Emilien Barrèira.
* BORDÈU :  placa sus l’ostau natau de Mèste Verdièr ; inscripcions sus la plaça Pèir Berland e dens la glèisa Senta Eulalia.
* CAMBLANAS E MAINAC : devisa « Bet ceou, bet peys, boun bin, bounes gens ».
* CASALÍS : sinhalisacion bilinga.
* CAUDERAN : devisa « Lou limac cendrenous a heyt ma renoumade ».
* CAUDRÒT : placa sus l’ostau de Florimond.
* CUDÒS : panèu « Artigavielha ».
* PELAGRUA : panèu « Pelagrua ».
* POMPEJAC : sinhalisacion bilinga.
* SENT MACARI : noms de ruas tanben en gascon medievau.
* SENT PÈIR D’AURILHAC : ostau « Dèche dise » ; panèu d’entrada.
* USÈSTA : panèus e escrits.
* VASATS : per Nadau, transcripcion de la Halha Nadau.
* VERDELAIS : ostau « Beth Ceü » .
* « Bienvinguts en País Parropian »
* e nombrosas grafinhassas !
1...1617181920
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star