LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

5 novembre 2013

Lo sentongés, l’auta lenga de Gironda

Les activitats autorn de la lenga d’òc son la principala activitat de l’Ostau occitan, mès ne fau pas aublidar nòstes amics los Sentongèirs. En efèit, lo nòrd de Gironda (nòrd Blaiés, nòrd Libornés) es tradicionalament de cultura sharantesa o « gabaia ».

La lenga tradicionala deu lòc, lo peitavin-sentongés(1), es una lenga apartenent a l’ensemble d’oïl. Recubre pus o mens la region Peitiu-Sharantas e la Vendèia. Es una lenga demb un fòrt substrat d’òc, vist qu’aqueste s’espandèva mèi au nòrd qu’anuit, a l’Atge Mièi. Am fòrt de mòts que son comuns au nòrd gascon e au sentongés : jabrós (= ganguèir), javassar (= blagassar, jagassar), cassòta, quenar (= hèser sons plentius), vironar, caborna (= cròs dens un aubre)…

Los mèi vielhs temonhatges escrivuts son les « Chroniques saintongeoises », datant deu XIII° siègle. Bien mèi tard, aus XIX° e debut XX° siègles, la lenga sharantesa èra encara bien viva, a travèrs l’òbra de mants autors, coma lo famós Marc-Henri Poitevin dit « Goulebenéze » (1877-1952), que ses òbras son encara coneishudas.

Nòste compatriòta Eric Nowak, eth, a redde trabalhat suu peitavin-sentongés : a escrivut una quinzena de libres desempui 1993 sus la lenga o la cultura, e creèt en 2008 la coleccion « Parlange d’entre Loire et Gironde » en çò de Pyrémonde. Son darrèir obratge es una traduccion deu « Petit Prince » de Saint-Exupéry. Sivant eth, lo parlanjhe es, en nòrd Gironda, mèi viu que non pas lo gascon alhons en Gironda — n’es pas rare d’enténder a parlar en sentongés suus marcats. Mès malurosament, lo conselh regionau d’Aquitània n’acòrda briga d’atencion ad aquesta cultura, au contrari de l’òc o deu basque. E nòste ròtle a nosauts gasconisants de Gironda es tanben de trabalhar la man dens la man demb los qu’òbran per la cultura sentongèira. « Chau qu’assaye rén qu’at rén » !

Enfin, sus la tela, pòdem trobar lo diccionari de Vianney Pivetea a l’adreça http://dicopoitevin.free.fr/, e bien d’auts petits tresòrs, en particulièr http://www.monpatoislegabaye.blogspot.fr/ (un blòg nòrd-girondin).

 

 

(1) Mès n’i'n a que destingan los dus.

 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star