LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

8 janvier 2017

Parabole en marotin de Lamothe-Landerron

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 13 min

lamothe-l

2 janvier 2017

Lo colièr de Nòsta-Dama de Lorette

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 19 h 19 min

FlorimondDirèi pas de quala arma e de quau regiment
S’arrestèt a Lorette un gròs destacament.
Ne me’n sovèni pas. La tropa èra campada
Tot au ras de la glèisa au mitan d’una prada
E tornèt se’n anar lo lendoman matin.
Quauquas òras après, valà qu’a fons de trin
Hòra d’alent e tot caperat de susor,
Lo chef vei arribar per darrèir lo rector,
Autament dit lo curè de Lorette. – Arrestatz !
Crida-eth au lieutenant, un de vòstes sordats
Vèn de nos darraubar lo colièr de la Vièrja.
Lo chef en l’entendent devèn blanc coma un cièrge.
- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !
- Oui chef, un colièr d’òr qu’aqueth nos a panat !
- Qué me càntatz ? qu’aurí dens la tropa un volur ?
Anem donc, son de badinadas. Per bonur,
Vo’n vau balhar la pròva : Halta ! rassemblament !
Mon pair, horgalhatz donc tot lo destacament !
Mès lavetz un sordat tira de sa sacòta
Un colièr qu’a los gruns ta gròs qu’una auglanòta
E qu’au sorelh levant que s’i vèn miralhar,
Hèsen perpitar l’ulh au punt de l’avuglar.
- Es jo qu’èi lo colièr ! ce crida lo sordat.
- Arpalhan, ditz lo chef, seràs bien lèu jutjat !
E lo curè radiós e tabé solatjat
Marmòta un Diu-mercís qu’es prampó adaptat.
Mès lo tropièr ripòsta : Ò ! n’èi pas res panat !
Èi la consciéncia pura, escotatz e veiratz.
Sui estat eslevat jo dens la religion
E de mon naturau aimi la devocion.
Tabé demb quau plaser per díser ma pregària
Èi corrut a matin dedens lo sanctuari.
E donc, mon lieutenant, l’urosa inspiracion,
Vatz véser s’èi aujut cent mila còps rason.
Ausissi dens la glèisa una voètz musicala
Mès que nat instrument de musica n’egala.
Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorritz
E son regard ta doç e ta clar m’esbloís.
- Escota, ce me ditz, ès vingut, as pregat
Demb una fe ta sincèra e granda, sordat,
Qu’èi sentit qu’èras tu lo pus digne devòt
Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.
Un vielh mossur l’avèva crompat pr’una fama
E me’n parèt a jo pr’orgulh e per reclama.
Se me l’entortilhèt coma l’auré passat
A la granda secalha que l’a refusat.
Solatja-me en me tirant aqueth asiu
T’haràs una fortuna e a jo m’hèi puishiu.
Tant d’òr es una ensurta a ma simplicitat !
Es una ifronteria, una immoralitat
Que de se cobrir d’òr deu temps que la misèra
A tant de praubes gents hèi trainar la galèra !
Tremblis pas militari, apròisha-te de jo,
Mon colièr t’aparten, te lo balhi, pren-lo !
Pensatz-vos se lo còr m’hasèva tipa-tapa
Quòra me sui mastat sus los pès per l’atràper.
N’èi pas tròp marganhat taplan per reüssir
E la Vièrja m’a dit : Adiu, vai e mercí !
Valà, mon lieutenant, coma èi dens ma museta
Lo present que m’a hèit la Vièrja de Lorette !
Lavetz, lo lieutenant ditz au curé : E bé
Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber
Se los miragles son una causa probabla.
Mèi que n’impòrta qui dívetz saber qué diable
S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.
- Mès ò, ditz lo curé, es que ne’n hèi baucòp
Ne’n am tot un grand libre. – E bé la, pòdetz díser
Que ne’n atz un de mèi e deus grands ad inscríser !
Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc
E comanda a sa tropa alinhada : En avant !

19 décembre 2016

Recueil de mots gascons à Verdelais et à St-Maixant

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 23 h 45 min

Ici, le gascon a disparu du paysage oral. A Verdelais, je n’ai entendu que Thierry Latestère qui nous parlait de sa grand-mère parlant gascon bazadais et qui disait quelque chose du genre  »vau te fóter un clapat » (je crois). Jean et Jany Fonteyraud, qui ont la soixantaine, ont dit ne pas connaître le gascon. Quant à notre voisin André Lavigne (né dans les années 1920), il a parlé d’  »anguiles » et de  »gourgue » mais c’est tout ; et Maurice Chevillard, nous allons en parler ci-dessous.

Outre l’enquête Bourciez, les mots déjà trouvés dans les archives (carruet, ormièra, balet, pinhadar, hauressa, jauga, vimièra…) et ceux de la toponymie (nogueiria, luc, rodèir, rolha, nausa, sarra la coa, graveta, nèga-can, astoret, gravar, galoishèr, Bernilha, Bertric, padoenc…), deux livres nous fournissent quelques mots de français régional issus du gascon, ou de gascon directement si l’on préfère. Voici de quoi il s’agit :

 

Lucienne SINZELLE, Mon Malagar, Gallimard, 2001. (née en 1927)

  •  »un grand sac rempli des feuilles qui entouraient les épis de maïs (et qu’on appelait des panouilles) »
  •  »là, toutes les trois, on  »épanouillait » ensemble le maïs »
  •  »Parfois le tourin à l’ail la remplaçait »
  •  »Vous vous souvenez sûrement, Jean, avoir vu mon père faire chabrot »
  •  »une culotte  »pisse-droit » (piche-biste en patois) qui lui descendait jusqu’aux genoux »
  •  »Notre mère faisait la lessive (la bugade en patois) »
  •  »Les plus gros étaient utilisés comme  »carassons », des piquets pour  la vigne »
  •  »Mon père et Jean Ducasse avaient, attaché à la ceinture, un étui – le coudey en patois »
  •  »Comme il restait toujours du   »cavaillon », un peu de terre, entre les ceps »
  •  »elles décavaillonnaient avec une bêche dentelée »
  •  »tracer une ligne bien droite, à l’extrémité des règes »
  •  »Le matin, les vendangeurs se retrouvaient sous le hangar à côté du cuvier, où étaient entassés les baillots »
  •  »Sur place, les hommes déchargeaient les comportes, ou bastes »
  •  »C’est par la petite fête du  »pampaillet » qu’on célébrait à Malagar la fin des vendanges »
  •  »L’hiver, dans les vignes, nous recueillions des baraganes (poireaux sauvages) »
  •  »M. Dubourg jurait beaucoup et toujours en patois : midedious (mille Dieu), Diou biban (nom de Dieu). Les gens, à Malagar, ne parlaient entre eux que le patois. Je me souviens si bien : le chien, c’était lou cagnot, le château, lou castel, le chapeau, lou capet, la maison, l’oustaou, la vaisselle, la bachére, sans oublier le fameux quézaco et l’inoubliable adichats pour dire au revoir, ou plutôt adieu »
  •  »nous avions la charge de les transporter dans la souillarde du château »
  •  »celui-ci m’avait rapporté des Pyrénées une  »mounaque », une poupée de chiffon »
  •  »Je cueillais aussi de l’herbe pour les lapins [...] les  »coudennes », le  »traverse-chemin » »
  •  »Lou martéou, il s’appelle  »reviens », nous disait-il »
  •  »les lézards (que nous appelions des singualettes) »
  •  »j’entendais la pauvre femme le supplier en patois :  »Déche mé, déche mé »  »
  •  »Je constituais les fagots de sarments et déposais sur chacun d’eux une  »andorte » en osier »

Marc-Hercule DILAVI (pseudo de Maurice CHEVILLARD), Les murmures du Galouchey, à compte d’auteur, 2016 (né dans les années 1940)

  •  »un gros écrou rouillé venant du bourrier »
  •  »les  »bouzigs », appelés aussi lombrics »
  •  »son jeune drôle avait caché le seau avec les anguilles »
  •  »tu vas vite passer par la Gourgue »
  •  »je voulais jouer au  »pet » (il faut bien prononcer la lettre t finale) »
  •  »une grosse bille en verre comme une agate ou en fer, c’est alors un  »berlon »  »
  •  »celui qui est touché perd une bille appelée aussi berle ou pite »
  •  »Ce dernier vérifie que c’est une bonne berle et non pas une saloperie de  »cacugne ». »
  • Si un joueur a perdu toutes ses berles, il est dit  »cougnut ». »
  •  »je tire en  »plombet », c’est-à-dire en lui tombant directement dessus »  (Rq : un plombet ou plombèu est un fil à plomb)
  •  »Ici les petits oiseaux sont des  »pachirocs » ou des  »roupits » »
  •  »Il dit que le  »bayot » de ma grand-mère est un panier. »
  •  »Je me dépêchais de couper [...] des branches bien touffues d’aubier »
  •  »Notre coup de filet compte au moins soixante poissons,mais pas un seul  »créac’ »’
  •  »Nous équarrissons à l »’ahouzet’‘, sorte de serpe à la lame courbe »
  •  »Ils seraient capables de tout avaler, boudiou »
  •  »monsieur ne veut plus aller travailler avec ses esclops »
  •  »les coups d’aiguillon et de  »vimes » cinglants »
  •  »les sarments et mes  »vignottes » étaient embarqués et entreposés au sec »
  •  »tous deux dégustaient après avoir mélangé ail et persil haché, sa sanquette »
  •  »couchée sur le  »banchet » sorte de table creuse en forme de quart de cercle »  (est-ce bien gascon ? je n’en sais rien pour l’instant !)

Pible e piple

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 19 h 17 min

Lo mòt pible o piple, designant los Leccinium, es interessant. Es encara coneishut per de dròlles de la campanha ! L’èi ausit díser per :

- mos oncles que passèren lur junessa a Usèsta (piple , per Leccinium scabrum)

- una hemna de 60-70 ans originària de St Pèir d’Aurilhac (pible)

- una drollessa de 10 ans a pu près, de Cabanac (pible) ; piple es tabé citat, ce cresi (a St Maurilhon)

- un dròlle de 9 ans a pu près, d’Ilats (pible)

- quauqu’un a St Macari (piple e pible )

L’èi lugit :

- http://celadon7.canalblog.com/archives/2007/01/11/3658784.html (pible , 33)

- https://vivreabonnetan.wordpress.com/tag/bolet-pible/ (pible , Bonetan)

- http://pible-rouge-pible-gris.esy.es (pible )

- http://cemachampi.blogs.sudouest.fr/tag/pible+gris (pible )

 

Derivats :

- pible rouge = Leccinium aurantiacum

- pible gris = Leccinium scabrum, L. carpini  

 

Etimologia :

Vèn deu latin populus, en francés peuplier. Çò qu’es amusant es que dens lo medís endret pòden díser pible e brioulasse, derivant cadun d’un mòt diferent per peuplier,  »pible » e  »briule ». Sivant lo FEW, aparei que  »pible » es un mòt d’origina peitavina-sentongesa, perigòrda e auvernhata (donc  »mediò-romanica »), los mòts gascons estent  »br(i)ule/biule », e los mòts lengadocians  »pibol/píbol ».

15 octobre 2016

La hilha deu jardinèir

Classé dans : Alhors,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 12 h 50 min

Un praube òme avèva tres hilhas e les aimèva redde. Son trabalh de jardinèir li permetèva a pena de les norrir. Aquò’s pr’aquò que hosèva, rasterèva, sauclèva son casau deu desser au matin e deu matin au desser.

Un còp que hosèva un rosèir, se mastèt davant eth un grand lusèrp que li dishut :

- Òme, sabi qu’as tres hilhas. Fau que m’en balhis una en maridatge, senó te minjarèi.

Lo jardinèir penadit fòrt d’ausir aquò. S’entornèt a son ostau lo cap baishat. En lo vesent atau, sa hilha l’ainada li damandèt :

- Pair, qu’atz donc vos ?

- Vèni de véser un grand lusèrp e m’a damandat una de mes hilhas en maridatge senó me minjarà. La quala d’entre vosautas vodrà l’esposar ?

- Pas jo, s’escridèt l’ainada.

La segonda hilha entrèt e, vesent son pair bien apenat, li damandèt :

- Qu’atz donc vos, pair ? Me sémblatz bien apenat.

Li’c dishut.

- Pas jo, ce cridèt la segonda.

La pus juna entrèt enfin e pausèt la medissa question.

- Jo, sui prèsta a esposar lo lusèrp !

S’en angut dens lo casau e rencontrèt l’alimaut au pè deu rosèir.

- Vèn demb jo, ce dishut lo grand lusèrp, e autalèu la tèrra se dubrit e davarèren dedens per un grand escalèir. Digun tornèt véser la goiata ni mèi lo lusèrp.

Un jorn que penadissèvan, dens l’ostau deu jardinèir, de çò qu’èra vinguda la goiata dispareishuda, l’ainada aujut l’irèia de tornar au casau e de hosir lo pè deu rosèir. Descubrit los escalèirs e los davarèt marsha après marsha. Vit un bròi ostau esclairat, i entrèt e trobèt sa sòr sheitada au cunh deu huc. S’abracèren, fòrt emocionadas.

- Fau pas plorar, ce dishut la pus juna, sui pas malurosa. Mon marit es fòrt bròi, te lo mocharèi desser. Lo jorn, se transfòrma en lusèrp ; la nuit…

Lo desser vingut, quòra lo marit estut adromit, les duvas sòrs s’aproishèren deu lèit. Mès l’una hasut un gèste que desendromit lo bèth prince.

A ‘queth moment, tot dispareishut : l’òme, l’ostau e se retrobèren dens un ahorèst espés, au bèth mitan d’un país desèrt, devath un cèu shens estelas.

Caminèren lavetz longtemps, longtemps, shens avisar digun. Lèu, descubriren taplan un grand castèth au cimòt d’una montanha.’Quò’ra lo castèth deus vents.

- Ont vòs anar ? ce dishuren los vents a l’ainada.

- Vòli rejúnher l’ostau de mon pair, lo jardinèir.  -

Lavetz seguís-me, ce respondut la bisa.

- E tu, ont vòs anar, ce dishuren los vents a la capdèta.

- Vòli retrobar mon marit, lo prince Lusèrp.

- Lavetz seguís-me, ce respondut l’autan.

Au cap de sèt jorns, l’ainada se retrobèt, tota bargada, dens un país desèrt e torrat.  Digun sap çò que vingut.

L’autan dishut a la pus juna :

- Praubeta ! de ‘cí entà l’endret ont vòs anar, i a encara bien de camin. Çaquelà vau assajar de te l’abracar. Vas anar entà ‘queth ostalòt ont alugreja una lutz. Aquí haràs çò que te diràn. Atau retroberàs belèu un jorn ton marit.

- Mercí, vent d’autan,ce dishut la goiata.

Arribèt a l’ostalòt. Achí damorèva una bona hada.La hilha deu jardinèir, quòra estut bien pausada, li contèt son aventura.

- Ma dròlla, ce dishut la hada, ‘quò’s bien tu qu’ès responsabla de ton malur. Ton marit es un rèi qu’un meishant encantaire condamnèt ad una longa espròva en l’oblijant ad èster un lusèrp pendent lo jorn. En acceptant de l’esposar, li permetures en partida de se liberar. Mès falèva pas que son secret estussi revelat. Dens sèt jorns adara, son espròva serà acabada e se sovirà pas mèi de tu ! A, pòdes plorar sus ton malur !

‘Quò’s çò qu’hasut la hilha deu jardinèir.Plorèt, plorèt pendent sèt jorns. La hada qu’èra partida s’entornèt lèu.

- Praubeta ! lo rèi , ton marit, t’a completament aublidada. Se torna maridar doman.

La hilha deu jardinèir n’avèva pas mèi de grumilhas per plorar.

- Escota, ce dishut la hada, vau assajar de t’adujar. Pren-te aquera quenolha d’òr demb la quala hilaràs hius d’òr. Vai a la pòrta de la glèisa.La nòvia vodrà crompar ‘quera quenolha e li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La goiata s’en angut a la pòrta de la glèisa e,quòra la nòvia vit aquera polida quenolha, volut la crompar.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

- Mès ès pèga ! ce dishut la nòvia.

Sa mair qu’èra pròishe d’era  e qu’avèva tot ausit parlèt a l’aurelha de sa hilha.

- Accèpta de los deishar amassa una jornada per auger aquera extraordinària quenolha.

La nòvia acceptèt donc, mès de tot lo jorn, la hilha deu jardinèir poscut pas rencontrar lo rèi. Lo desser vingut, li hasuren béver un beuratge que l’adromit autalèu. La prauba aublidada hasut tot çò que poscut per lo revelhar en li disent :

- Te sovènes deu temps quand èras lusèrp ? Rapèla-te lo casau de mon pair. T’èras maridat demb jo.

Mès dromèva a tengut.

La goiata s’entornèt a la hada per li díser que lo rèi n’avèva pas aujut l’escasença de la reconéisher.

- Vas préner aqueth còp aqueth travolh e angràs i gumerar de hiu d’òr davant la pòrta deu palais. La nòvia vodrà te lo crompar, mès li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La novèra rèina consentit encara, mès la hilha deu jardinèir e lo rèi poscuren pas damorar amassa un sol moment. Lo desser, un novèth beuratge plongèt lo rèi dens un somelh prihont.

La hilha deu jardinèir contèt a la hada çò que s’èra encara passat.

- Aqueth còp, ce dishut la hada, vas préner aqueth plat en òr demb ausèths rostits que cantan, e tornar a la pòrta deu palais.

Au solide, la rèina volut aqueth plat e n’en damandèt lo prètz.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

La nòvia, maugrat sa granda enveja d’auger un plat tà extraordinari, comencèva a s’esmalir. Consentit a degrèu.

Lo desser, l’auserèra se trobèt dens la crampa deu rèi, e aqueth, coma per encantament,èra bien revelhat. Avèva voitat lo beuratge dens la chaminèia.

La hilha deu jardinèir li damandèt :

- Te sovènes deu temps quand èras un lusèrp e quand damandères a mon pair l’una de ses hilhas ? Aquò’s demb jo que te maridères.

Lo rèi s’en sovinèva perfèitament e estut tot urós d’auger retrobat sa prumèra esposa.

- Adara qu’ès achí, te gardi.

E viscuren bien urós.

23 septembre 2016

Mon peís (André Goujas)

Classé dans : Literatura,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha) — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Mon peís es un bèth peís,

Èi corrut un petit lo monde,

Mès aimi milhor que París

Mon petit cunh de la Gironda.

 

E pèi, coment ne pas l’aimar,

Nòsta tan minhona contrada ?

La tèrra d’aquí, ‘quò’s ‘’mamà’’…

La mair es totjors adorada.

 

Èi vist la landa e sa beutat,

Ses aubres, sa risha Shalòssa…

Jamès alhurs n’èi retrobat

L’audor des pins de la Garòssa.

 

Èi vist se coishar lo solelh

Sus les plènas de la Solònha,

Mès n’èi pas trobat lo parelh

D’un desser sus nòsta Dordònha.

 

Avèc mon can sus mes talons,

Adòri m’en anar tranquille

Sus lo treutge de Montalon

- Lo Montmartre de nòsta vila.

 

I vau m’asheitar bien sovent

Devant ‘queth tablèu magnifique,

En escotant ce que lo vent

Canta per jo dens sa musica.

 

Aimi bien milhor que París,

Mon petit cunh de la Gironda,

Mon peís es un bèth peís,

Quò’s lo pus bèth que seie au monde.

3 août 2016

Shafres comunaus en Lana-Grand

Classé dans : Bassin e Hauta Landa girondina,Lanas,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 12 h 08 min

Sivant ARNAUDIN.

 

Bonhicaires/quershadaires d’Argilosa
Tripèrs d’Arjusan
Rishards d’Aunèssa
Vaisheraires d’Aurelhan
Castanhaires de Balehada
Maquinhoaires deu Barp
Cauças-estronhadas de Bèilonga (?)
Pisha-vin de le Bastida
Argilaires de Belièt
Carrejaires de Belin
Cantaires de Bèrt
Picaires de Biscarròsse
Chancaires/heiraires de le Bohèira (gentilé : Bohèirin, Bohèiròt)
Cerilhaires de Boricòs
Cintèiraires de Calen
Recordaires de Campanha
Guindolhaires de le Capèra
Pè-negues/pèiraires de Comensac
Frangèus de Cornalís
Panatèrs/bondroaires d’Escorça
Chaleminaires de Garenh
Coarres de Garròssa
Anguilaires de Gastas (gentilé : Gastèus)
Sharroaires de Gujan
Milhadaires de Haudoars
Bandolièrs d’Igòs
Palomaires/esquiroaires/esquirochaires de Labrit
Marshands de pruvas de can/aulhaires de Lencoac
Mossurs de Lengòssa
Aücaires de Lesp’ron
Mautoèrs/capetraires de Licseir
Caga-lan/dançaires de Liglon
Gemèrs de Linse
Marcadaires de Lipostèr
Biscarraires de Lugòu
Hròcha-parets/chancaires de Luva (gentilé : Luvòts)
Garrolaires de Mamisan
Agressaires de Manòr (gentilé : Manorets)
Pescaires de Melhan
Agivaires de Miòs
Ivronhes de Morcens
Assembladaires de Mosteir
Shicanures/plaitejaires deu Murèth
Jogaires d’Ostens
Aucheraires de Parantís
Patacaires de Pissòs
Tuulaires de Pontens
Carrotaires de Rishèt
Sacules/perligostraires/hemnaires/embraçaires de Sabras (gentilé : Sabròts, Sabrins, Sabringòts)
Carboaires de Salas (gentilé : Salòts)
Aunhoaires de Saunhac
Pintaires de Senguinet
Moinicaires deu Sent
Auberjaires de Sent Magne
Henejaires de Sent Pau
Pregaires de Diu de Sent Perdon
Chinchaires de Senta Aulàdia
Biscarraires de Sèusa
Rampelaires de Shos (gentilé : Shorets)
Ajartaires de Sòre (gentilé  : Sorets)
Poloièrs de Susan
Porcatèrs de Tartàs
Pèugaires de la Tèsta (gentilé : Testerins)
Lagostraires/abelheraires de Trensac
Audiençaires de Viganon

4 avril 2016

Nadau gascon deu País de Sent Macari

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 23 h 53 min
Gardatz, Tot-Puïssant, nòsta paroassa
Aquò’s hèit de Pian, Diu sent[?] vòsta graça
Mès se nos la gardatz, segura es la plaça
Mès se nos la gardatz, qui crenh los sordats ?
 
Aurén bèth bastir ostaus o cabanas
Mau va lo mesti, per mèste Chabannes
Se damb Diu ne bastís, aquò’s pilar lanas
Se damb Diu ne bastís, n’hèi que franc bardís
 
Lo pus eloanhat de la paroassa,
Penòt, s’es penhat e tirat la crassa
Per baisar vòstes pès per chancòts e passa
Per baisar vòstes pès l’amor ne crenh res
 
Los deu Padoenc e los de Bernilha
Anem viste, anem, ont l’estela brilha
Diu estendut suu hen, per nos d’amor brilha
Diu estendut suu hen, aquí nos atend
 
Tots los de la-haut, los de la Teulèira
Dèishan lur horn caud, ont burla la pèira
Per adorar tots Diu, tots i vendràn veire
Per adorar tots Diu, tots ont lo sang viu
 
 
 
 
Gardez, Tout-Puissant, notre paroisse
C’en est fait de Pian [?!?!], Dieu saint[?] votre grâce
Mais si vous nous la gardez, la place est sûre
Mais si vous nous la gardez, qui craindra les soldats ?
 
On aurait beau bâtir des maisons ou des cabanes
[????] va mal pour maître Chabannes
S’il bâtit sans Dieu, [litt. c’est piler des laines = ?]
S’il bâtit sans Dieu, il ne fera que du mauvais travail
 
Le plus éloigné de la paroisse,
Penot, s’est peigné et décrassé
Pour baiser vos pieds [ceux de l’enfant Jésus ?], il a marché dans des flaques [chancòt = flaque, mais je ne comprends pas la tournure]
Pour baiser vos pieds, l’amour ne craint rien
 
Ceux des Padouens et ceux de Bernille
Allons vite, allons, où l’étoile brille
Dieu étendu sur le foin pour nous brille d’amour
Dieu étendu sur le foin nous attend là-bas
 
Tous ceux de là-haut, ceux de la Tuilerie
Laissent leur four chaud, où brûle la pierre
Pour adorer Dieu, tous iront voir [l’enfant Jésus]
Pour adorer Dieu, tous ont le sang vif
 
Sorça  : Les Macariënes – 1763

29 mars 2016

Lo Pifraire

Classé dans : Literatura,Medòc — Lo Sarmoneir @ 22 h 42 min

Em sovent besonh d’un pus petit que nosauts, « Lo Pifraire »

 

I avè un còp un pifraire que jogava telamens ben, tot lo monde l’escotava abèca plesir. Se jogava pas, cantava o shiulava. Èra fòrt serviçau. Totjorn content, tot lo monde l’aimava.

Un jorn se premenava au bòrn de la ribèira en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Brochet.

– Sès totjorn content, tu, cantes totjorn. Gaita, jo, ce que m’arriba, èi hèit un saut, èi vingut tombar sau sable, m’estofi. Se podès me reméter a l’aiga, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Brochet, sèi pas come poirés har pre me rénder servici, mès vauc totun te reméter a l’aiga. »

Lo Pifraire prengut lo Brochet, lo remetut dens la ribèira e continuèt son camin en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Hormic.

– Tu, cantes totjorn, sès totjorn content. Gaita, jo, ce que ven de m’arribar, m’èi desmolit una cueisha. Pòi pas mèi marchar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Hormic, vauc anar te portar, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Prengut lo Hormic e l’angut portar a sa hormiguèira, ‘là-bas devèrt lo bòsc, e continuèt sa premenada totjorn en cantans o shiulans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Aps.

– Tu, sès totjorn content, jo, veni de m’esquiçar una ala. En me pausans sus una flor, n’aví pas vis que i avè un grand bèuc. Pòi pas mèi volar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Ma prauba Aps, vauc anar te portar a ton ostau, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Lo Pifraire prengut l’Aps e angut la reméter a son coen. E lo tèmps passèt, mès lo Rei entendut parlar dau Pifraire. Ie dishuren qu’avè un don, que hadè ce que volè, come rendè servici a tot lo monde. Lo rei lo mandèt de venir lo veire a son Palais. Lo Pifraire aubaït.

Lo Rei ie dishut :

« Vindràs deman matin a nau òras au bòrn de la ribèira, au jasti lo pus large, ie sarèi. »

Lo lendeman matin quand lo Pifraire arribèt, lo Rei èra alà. Tinè a la man una clau en òrt e dishut :

« Vei aquera clau, aquò’s la clau de mon tresòrt. Vauc la gitar dens la ribèira. Se dens una òra me l’as pas portada, saràs pendut. »

Roflèt la clau tant que poscut au mitan de la ribèira e se’n angut.

Lo praube pifraire èra en pena.

« Come divi har ? Sabi pas najar, apuèi pòi pas anar au sòu de l’aiga cercar la clau. 

– Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, n’as pas l’èrt content ?

– Mon praube Brochet, dens una òra sarèi pendut ! Lo Rei a gitat sa clau en òrt au mitan de la ribèira e se ie pòrti pas dens una òra sarèi pendut.

– Se n’es qu’aquò dishut lo Brochet, atend-me aquí, e se’n angut au sòu de la ribèira. »

Au bot d’un moment, arribèt au bòrn abèca la clau entre las dents.

« Te sovenes que me sauvères la via quand m’estofavi sau sable, sèi content de te poder rénder servici. »

Lo Pifraire partit viste portar la clau au Rei. Lo Rei ie dishut :

« N’as pas fenit. Vindràs deman matin au nau òras devèrt lo bòsc. Ie sarèi.»

Lo lendeman quand lo Pifraire ‘ribèt au bòsc, lo Rei èra dijara alà. Darrèir eth i avè un vailet que tinè un sac a la man. Lo Rei dishut :

« Vauc gitar dens lo bòsc un sac de gruns de petit milh. Se dens una òra n’as pas massat  tot ce que ne ie manque un sol, saràs pendut ! »

A la volada, lo vailet gitèt los gruns dens lo bòsc. Rei e vailet se’n anguren.

«  Mès que ie èi hèit end aqueth Rei que parla totjorn de me pénder ? » dishut lo Pifraire en portans la man a son còth. Sintè dijara la còrda que lo sarrava.

« Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, cantes pas ? 

– Ah, mon praube Hormic, n’èi pas lo còr a cantar. Lo Rei ven de har gitar un sac de gruns de petit milh dens lo bòsc, se dens una òra n’èi pas tot massat sens que ie manques un grun, sarèi pendut !

– Atend-me aquí. » dishut lo Hormic. Angut a la hormiguèira. Tanlèu das milèirs de hormics ne’n sortiren e s’enhornèren dens lo bòsc. »

Au bot d’un moment, tots los gruns èren massats. N’ie’n mancava pas un.

« Te sovènes, dishut lo Hormic, as vingut me portar a mon ostau lo jorn que m’aví desmolit la cuèisha. Sèi content, anueit, de poder te rénder servici. »

Lo Pifraire partit sau còp portar lo sac au Rei.

«  N’as pas encara fenit, dishut lo Rei, èi tres gojas, son bèras, mès se semblen totas. Deman, las maridi. N’i a una que t’aima. Se dovines la quau, te la doni, sarà ta hema. Vos maridarèi, mès se te trompes saràs pendut. »

Mès que ie èi hèit end aqueth, se didè lo Pifraire en se’n anans. Totjorn sas manaças…

Las coneishi pas a sas gojas, las èi jamès visas, èi entendut qu’èren bèras, mès pòi pas dovinar la quau m’aima, sarèi perdut ! E portèt encara la man a son còth. 

« Qu’es aquò qu’as anueit Pifraire, cantes pas ?

– Ma prauba aps, n’èi pas enveja de cantar. Lo rei marida sas gojas deman, n’i a una que m’aima, se dovini pas la quau, sarèi pendut !

– La coneishi, jo, dishut l’aps. Te sovenes que vingures me portar a mon ostau, que podí pas volar, anueit vauc poder te rénder servici. Vindràs deman a la glèisa, ie sarèi. Las gojas dau rei saràn sheitadas costat a costat. Jo, sarèi en haut. En vironejans descendrèi sau cap d’una goja, m’aprocharèi telamens de sa figura que tant ne’n sarà ennujada, prendrà son mochoart pre me har escapar, alavetz t’acoitaràs, aquò’s aquera que t’aima. » Tot se passèt come avè dit l’aps.

Lo lendeman la glèisa èra plena. Lo rei èra alà qu’atendè, quand lo Pifraire dishut :

« Aquò’s aquera que m’aima. » Las clòchas se meturen a sonar, la musica a jogar, lo monde a cantar. Lo rei maridèt sas tres gojas.

I aiut un bèth maridatge. E aqueth jorn, se lo Pifraire se quitèt passar la còrda au còth, n’estut pas pre lo pénder.

Jo, n’èri pas pregada end aquera grand hèsta e, m’entornèri a mon ostau.

 

Contat en francés pre Marcèla Liès lo 11 de mai de 1993

Revirat pras Tradinaires lo 02 de decembre de 2015

Transmetut per Régine Ardilley

 

 

 

 

7 mars 2016

L’olom de Menaut (Florimond)

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 15 h 02 min
Ètz arribat tròp tard pr’enténder mon istoara
Poèta, sui tan vielh ! Dejà dempui longtemps
Cada jorn hèi partir causas de ma memoara
Cada mes, oblidar quauques evenements

Bien sovent dens la nuit quòra tot dròm tranquille
Me crusi lo cervèth per me ressovenir
Mès ’quò’s deu temps perdut, la nuit se passa e fila
Lo passat tot brumós pòt pas me revenir

I a tan longtemps que sui apitat sus la bola !
N’avèvi que trenta ans, quòra lo rèi Henri 
Aqueth rèi, sàbetz bien, qu’aimèva tant la pola
Au mitan de sa cort vengut passar pr’ací

Èri dret coma un i ; dissut a Marguerite
En me montrant deu dit :  Reine, ventre-saint-gris
Qu’il est donc beau cet orme ! On peut jurer petite
Qu’il n’a pas son pareil de Pau jusqu’à Paris  ! 

E les gents de Menaut, entendent Enric Quate
Se sentiren lavetz l’amor-pròpe flatat
Levèren tots la man de ne jamèi m’abàter
E la hapcha e l’hauçòt m’an totjorn respectat

Devinètz se n’èi vist lavetz pendent deus siègles
Passar governaments de totas les colors
Drapèus damb flors de lis, estendard  damb deus èglas
La França dens lo ríser o bien dens las dolors

Parei a l’Ocean furiós que ré n’arrèsta
Èi vist se revoltar un pòple encadenat 
E dens la França en sang tèisher dens la tempèsta
Lo drapèu tricolòre au crit de Libertat

La sciença se caucèt de bòtas de sheis lègas
Lo progrès dens los èrts hit broncir sos clarons
E los petits ausèths au mitan de les sègas
Esturen esbarrits per tant tant d’invencions

Dens lo cèu s’i mastèren de grands canèths d’usinas
Prenhac, Cerons, Barsac, de pertot, de tots bòrds
Los vapors e los trins, mila e mila machines
Vos hasuren un bruit a revelhar los mòrts

E n’èi tant entendut de bruit que mas aurelhas
A la fin n’an aujut lo ressòrt fatigat
Son coma mon cervèth, les praubas son tròp vielhas
Lo cosson nos trabalha e nos a romigat

Passi mon temps adara a parlar dens (demb?) mon vente
L’èi curat coma un pifre e vènen i portar
Les grolas, los pad’rons, quauqua grilha impotenta
Brèf, tots los vielhs obgèits que son bons a gitar

’Quò’s coma qui diré l’Otèl deus Invalides
Ont tots aqueths debrís se consòlan entr’eths
Cadun hèi son recit ; lançat a totas guidas
Lo ríser i part sovent coma deus alugrets

I a sustot un vielh vase a l’aurelha emportada
Que n’en sap e n’en ditz de totas les faiçons
E deu prumèir janvièr a la fin de l’annada
I a de qué n’en plorar dedens sos pantalons

E tabé sui urós, òc, bien urós de víver
Demandi pas encara a hèser lo grand saut
Pòdetz dens l’Armanac Garonés ec escríver
E remerciar per jo lo monde de Menaut

E valà çò qu’es hèit. Ma Musa te repèta
Vilatge de Menaut, çò que l’olom m’a dit
E pr’acabar, se vòs lo conselh deu poèta
Respècta ton olom coma un aubre benit !

12345...10
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star