LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

11 février 2013

La hèira de la Bohèira

Classé dans : Lanas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 13 h 15 min

En gascon de Ròcafòrt (40) – reculhit per Georgette Laporte-Castède.

Qu’es  un dimeishe ser, deu mes de junh.
A l’escurada, lo Segond de las Horticas que hè l’arribada au son casa e que ditz a la soa hemna :
- Doman, a tres òras, cau que foti lo camp !
- E a-on, tan lèu ?
- Que voi anar a la hèira de la Bohèira !
- A la Bohèira ? Qu’i as coentas ?
- Que voi anar véser un còp la hèira aus mulets !
- Tè ! Denc adara, qu’ès estat boèr ! Vòs estar mulatrèr ?
- Non, non ! Mès qu’èi hèit lo convienut dab lo Felix de Garpat. Que cau que sii au son casa avant tres òras e mieja. Qu’atala la cavala a la carriòla e que ns’en vam.
La Celestina, la hemna deu Segond, n’es pas briga moèra. « Ba, ce’s pensa, aquò que deut estar quauqua marcadiòla hèita au bistròt qüand los òmis son un chic pompètes. » E que’s pensa tanbenh que lo Second, un còp sopat e plan dromit, que s’aubliderà la hèira de la Bohèira.
Mès, hèra avant lo cantic deu hasan, lo son Segond que’s deishida, que’s lhèva, a tastas, que’s fot los pelhoèrs de tot anar, e shens díser arren a la Celestina, que s’escapa.
Aquesta, hèra mau lunada, que’s lhèva pro viste après… Va pas har hrèita de coentas : los mainatges, lo hen a téner e a auguerar, los bueus a estramiar…
La jornada que passa, la nueit qu’arriba e lo heirèr n’es pas enqüèra arribat a casa. La mair que hè sopar los mainatges e que’us anisa. Era qu’aten.
« Va tornar banlèu ! ce’s pensa, la prauba d’era. Qüand va a las hèiras de Sent Justin, en aquesta òra, tostemps qu’es ací. Mès la Bohèira, solide, qu’es hèra lonh. E se, ende tirar au dret, lo Felix a gahat capvath los piadars quauque maishant sendèr, se son benlèu esbarrits. »
La prauba hemna que’s hè hèra de maishant sang. Entà totara que se’n va au lheit, shens clavar la pòrta « de devant » e que dèisha aubèrta la de la soa crampa.
La praubina que vorré tant poder adromí’s, mès i arriba pas.
De cap a duas òras, que va enténer quauqu’un estornedir devant la pòrta de dehòra e har anar lo flisquet.
« Qu’es eth ! ce’s pensa. Totun ! »
A tastas, lo Segond qu’arriba a la crampa, que trabuca au lheit, que’s tira lo veston e las culòtas… e que s’anisa. A penas esloncat, que’s fot a dromir, e a roncar, a roncar ! Dab aqueth roncaire au costat d’era, la Celestina pòt pas har un bèc : que vira e que viròla dehens lo lheit, mès l’aut ne’s deishida pas. Portant, soent, qu’es, ce ditz, pro maishant dromidor. Mès, adara, qu’es shord : arren ne’u hè deishidar : ni la pendula qui truca tres òras, qüate òras, las miejas…, ni lo hasa, qui canta a grand plen cap, ni las polas qui apèran e los polòis qui horholhan per devant la pòrta deu dehens.
Har qué ? Que hè lutz ! Lhevà’s que cau, pardí ! E la Celestina que’s lhèva, que’s hica lo devantau. Ò, hè pas com un gat, mès l’òmi que dròm e que ronca tostemps.
La hemna , tanlèu dehens la cosina, qu’aubre la pòrta, la mitat, lo haut, e çò que veid ?
Dehens lo devant de pòrta, la poralha, tota la poralha qu’es aquí : las polas, los polòis e lo hasan qui acossa ua bèra polarda.
Qüand es tornat, lo Segond que s’a desablidat(?) de barrar lo batenòt e l’aujami, ahamiat, qu’es aquiu. Que va de que víver… e que lordeja hèra…
Lavetz, la hemna que’s gaha la bareja pitada darrèr la pòrta, qu’aubre lo batant deu hons e qu’amaga d’at voler tot estambornir. Tots e totas que hugen… sonque lo hasan pitat sus la beròia polarda e qui vòu, a tot prètz, acabar l’ahar. La Celestina que l’envia la bareja e que’u crida.
- A, tu i èras pas, ger, a la hèira de la Bohèira !
Patatràs ! Lo manshe de la bareja s’es croishit. Lo hasan destrauviat que s’escapa dab la polarda.La dauna que s’amassa los tròç, que crida au mèste :
- Entenes feniantàs ! Lo nòste hasan qu’es esberit, eth ! L’i vesós, tu, ger a la Bohèira ? Non, n’èra pas a la hèira… Qu’èra ací, dab jo. E que s’es lhevat de d’òra. Anem, lhèva’t tu tanbenh, e viste ! Feniant ! Capon ! N’i aniràs pas unhaut còp a la hèira de la Bohèira !
 

Caracteristicas : [b] per -v- ; [ə] per -a.

3 février 2013

Lo saunei deus tres petits cassos

Classé dans : Lanas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 0 h 26 min

Un dia hens lo bòsc tres petits cassos que parlavan de çò qui hasorén deths qüand estarén vaduts grands, e cadun e disè sons progèts, sons sauneis.

Lo permèr esmavut per la lutz e las estelas que disèva : « Jo qüand siei vadut grand que volerí que’m transformèssen en « coffre à bijoux », entà’i hicar los mèi beròis deu monde !… »

Lo segond qui aimava véder lo reflèt deus lugrans sus las aigas claras de l’arriu, que disèva : « Jo qüand siei vadut grand que volerí  que hasossen de jo un grand tres-masts entà navigar sus totas las mars deu monde !… »

Lo tresau qui’s plasèva a espiar las lutz misteriosas de las candèlas dens los uelhs deus mainats los dias de grana hèsta que disèva : « Jo que volerí  vàder hèra grand, talament grand que qüand lo monde e m’espièssen, qu’avossen a lhevar lo cap tot haut e que pensèssen au cèu e au Bon Diu !… »

Los primtemps, los ivèrns, los estius que passèn longtemps, longtemps… E per un bèth dia d’abòr, tres buisherons que hasón càder los tres cassos a grands còps de piòlas, que’us debitèn e que’us amièn dab tres mulets en un arressegaire.

Devath la soa pèth cadun, adara cassorra, que s’imaginava son hat a la soa faiçon !… E finalament lo qui auré volut estar « coffre à bijoux » que fení minjadera a bestiar, lo qui auré volut estar un tres-masts que deviengó ua barca de pescador, e lo tresau qu’estó debitat en granas pèças e hicat a secar en çò d’un menusèr.

Los ans que passèn e los tres cassos que s’avèn desbrombat los lors sauneis, qüand per ua nueit d’ivèrn ua doça lutz d’estela que’s pausè sus la minjadera  e sus un drin de hen, ua joena hemna que hasó vàder un mainat, son pair que’u hiquè dens la minjadera trossat hens un linçòu. Un ser d’estiu ua tropa d’òmis que volón traversar un lac dab la barca de pescador, ua hòrta tempèsta que’s lhevè e pensè hà’t virar tot dens l’aiga, mes un d’eths qui semblava estar lo mèste qu’estenó los braç e la tempèsta que’s calmè. Qüand a las pèças hicadas a secar, ua horèra d’òmis que las prengó entà’n har ua crotz entà crucifiar lo hilh de Diu.

Qu’ei atau que’s realizèn los sauneis deus tres petits cassos, lo permèr ne podè pas aver miélher tresòr hens la minjadera, lo segond un capitène de barca deus mei avisats e lo tresau cada còp qui l’espiavan que pensavan a Diu.

Qu’ei donc permetut de saunejar !…

Andrèu de Sarramona

Conte primat aus Jòcs Floraus 2012 de l’Institut Biarnés e Gascon.

2 février 2013

Sus l’imperfèit en Gasconha.

Los occitanistas « de basa », pertot en Gasconha, disen, hòra excepcion, « cantabe« . Las fòrmas de l’imperfèit en -abe, maugrat qu’èstin utilizadas coma nòrma per calcar lo lengadocian, son pas tant espandudas qu’aquò. Sufís de gueitar aquesta carta :

 

 

12
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star