LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

17 mai 2015

Lo punt sus lo gimborrat

Lo gimborrat (escrit gimboura, gimbourra, jimboura, jimbourra, gimbourat, zimboura, jamboura, gembourrat…) es una sopa tradicionala fòrt coneishuda en Perigòrd porpre, en Libornés e Entre-duas-Mars, a Bordèu e dens lo nòrd-oèst d’Òlt e Garona. Semblaré (cf. carta) que lo hoguèir d’aqueth nom estussi autorn de Brageirac e Senta Fe. Lo FEW, eth, menciona  »gembourrat » dens lo Gèrs ! Lo mòt es masculin mès quauques-uns lo botan actualament au femenin, probable a cause de la finala -a.

Les prononciacions occitanas atestadas son [ʒi͂mbu'ɾa], [ði͂mbu'ɾa] en Perigòrd e [zi͂mbu'ɾa] a Liborna e Bèthpui.

En tot cas, ‘quò’s una sopa hèita demb l’aiga de les tripas, après la tualha dau pòrc. Es totjorn venduda per de conservarias, e minjada dens les hèstas de vilatges.

La recèpta n’en es simpla e çanja pauc : per 8 personas, fau 3 L d’aiga de coison de tripas, 1 caulet verd, 4 carròtas, 2 aunhons, 3 naps, 4 turras (o 1 nap-caulet), sau e péber, e eventualament 500 g de mongetas e alh, o de porradas se vòletz. Après auger pelat e picat los estramis, fau los hèser passar a la padèra 10 minutas dens de grèish de guit. Après, los barrejaràn demb lo bolhon e haràn còser tot aquò mija-òra a una òra (dinc a que lo caulet e les carròtas èstin bien còits). Salar e pebrar.

Aquesta sopa se retròba dens tota una corriòla de regions. Per
achí, se ditz tanben  »tourrin » devèrt a Montpaun, Vilafrancha de Lopchac, Montanha…,  »bougras » a Moissídan (sivant certènas sorças, seré sonque l’aiga de coison de les tripas),  »bouga » e  »goga » en Bordalés,  »gigourit » en Charanta… En Gasconha, serà remplaçada per la famosa garbura.

Una cançon benaujanta menciona lo gimborrat : http://losarmoneir.unblog.fr/2013/01/09/dus-textes-noveths-en-gascon-de-benauja/

Bon apetit !

5 février 2015

La confession suus tiules

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Umor — Lo Sarmoneir @ 19 h 02 min

Dus braves gents de l’ancien temps, lo Capdet e la Capdeta, la-bàs, au bòrd deu Ciron, presque a Cap-Bartàs, trabalhèvan quauques jornaus de meishanta tèrra; mès dens aqueth temps, sabèvan espranhar e, sens chic de causas, se tirèvan d’afar. Se crompèn un ostau e vivèvan tranquilles. Mès valà qu’un ivèrn, malur, plau, plau, plau… com qui la gita… I avè aiga pertot. Vesèvan pas qu’aquò. Lo Ciron desbordèt, lo Bartàs desbordèt, e l’aiga montèt, montèt, e arribèt au maisoet. Lurs mainatges, qu’avèn bon còr, lis-i dishuren : « Vinètz donc a l’ostau, la pòrta es granda obèrta, mema vos vieram culher! » Mès los dus vielhs, testuts, ne voluren pas enténder arrés e, una nuit qu’i avè encara mei plavut que d’abituda, quand nòstes papèts se revelhan a l’Angelús, i avè aiga dinc au pè deu lit, lo can èra negat sus lo sulh de la pòrta e per se’n anar, bonjorn! Per se poder tirar d’aquiu, n’i avè pas d’aute moien  que de montar sus l’ostau. Demb una escala, Capdet tirant Capdeta, Capdeta possant Capdet, l’un aidant l’aute, arriban, egau, tot en planhens, a se méter a shivau sus l’aresta de la teulada. E se lamentèvan en plorans, cresèvan sa darrèra òra vinguda…

« Lavetz, praubeta, ce disèva Capdeta, crei, mon praub’òme, qu’es bien fenit de pensar aver Mossur Curè per nos aidar a bien morir; mès, per que lo Bon Diu nos perdoni nòstes pecats, poirem bien, shacun a nòste torn e l’un a l’aute, nos confessar.

— Se vòs, respond Capdet, comença, tu, Capdeta!

— A non! respon Capdeta, es a tu, ès lo pus vielh, es a tu l’aunor!

Mès Capdet reflechiva e disèva pas res.

— Anem, disèva Capdeta, avança-te, l’aiga que monta! Autament, vas anar dens lo huc de l’infèrn! »

E valà nòste Capdet que comença tot doçament e que s’acusa de totas sas malhèitas : d’aver estat gormand, avare, ivronhe un chic, d’aver dens son june temps corrut la patantèna, d’aver dens los afars rotlat son proshen, de l’aver trompat e presque panat, tant vau díser, tots los còps dont a poscut, en franc Gascon…

 » E òc, ce pensèva la Capdeta, e òc, ne’n sabi long sus ton compte adara.

— Anem, Capdeta, ce ditz Capdet un còp qu’avut fenit, a tu de te confessar, vam véser çò que racontas.

— Aten, Capdet, aten un chic, l’aiga que comença a baishar! »

Contat per Monsur Cazeaux, de Lobens (Reulés). Enregistrat e transcrit per J.-P. Laliman.

21 février 2014

Critica de mots utilisats per los occitanistas girondins

 

En cors d’escritura

En blu son les modificacions recentas.

Parli pas de les locucions nimèi de la conjugason. Vòli en prumèir rapelar que lo gascon (septentrionau) es en contacte – e desempui totjorn – demb lo francés e lo sentongés, e pas demb lo catalan. Qué de mèi normau qu’i augi de francismes dedens ?

Aute rapèl : i a una diferéncia entre barrejar los dialèctes (que sii perque granhan los mots shas los uns e los auts per diferentas rasons – coma P. Lavaud partatjat entre medoquin e vasadés -, o mèi perque an la volentat d’utilisar una lenga normada, centrala – coma E. Chaplain o G. Brasquet), e utilisar de barbarismes, d’ipercorrecions, a la mòda de Panoccitan, o de fòrmas verbalas faussas (condicionau e futur confonduts, accent tonic mau plaçat, desinéncias inventadas…). Açò hèi mèi puishiu, sustot quòra s’agís de personas que prenen la paraula en public en gascon per se’n hèser los ambassadors, que l’ensenhan, que ne’n hèsen la difusion… e que percaçan los francismes !

 

a de qué (à quoi), per de qué (pourquoi) – Fòrmas alambicadas, « farlabicadas » coma dirén los que les utilisan. Dens lo quite dialècte lengadocian, per pourquoi, tròban sonque perqué (Laus, Panoccitan, Occitanews, Alibèrt 1965). En fèit, la localisacion d’aquera estranja locucion nos es balhada per lo TdF : vèn de Provença rodanenca ! Citat tabé per Per Noste e d’Estalenx, mès shens localisacion precisa.  Per a de qué, remplaçar simplament per a qué.

◊ abans (avant) – En Gironda e dens les Lanas, lo Thesoc balha pas nat s. En Gironda, auram de fòrmas en [-ãŋ] ; dens les Lanas, en [-ãn]. Fau donc anar entà lo Biarn per véser aparéisher un s. D’un aut bòrn, retròbam exclusivament de fòrmas en [aw-] dens les zònas ont v interconsonantic se ditz [w]. Conclusion : dens una granda partia de la Gasconha lingüistica, avant es l’ortografa logica, mème se av- vèn deu latin ab.

ahortir (renforcer ; assurer?)  ( d’Estalenx  : maintenir, certifier, soutenir )

◊ alaissar (lasser) – Sols lassar, alassar, omèi alaiar, son atestats en gascon. Alaissar es a priori un barbarisme. N’es pas coneishut tapauc per lo FEW.

ambient (ambiance)

amuishar, muishar (montrer) – Aquò’s vrai que muishar es atestat en Gironda (Vigneau 1879). Mès lo mòt dominant es moishar (Macariënes 1763, discors de les recardèiras Bordèu 1789, Moureau 1870, Vigneau 1879, Habasque 1890). Am tanben mochar (Ferrand 1879), mostrar (1748), mustrar (Vigneau 1879). Tots aqueths mòts son un pauc vielhits (gascon modèrne : har véser - BACT 1994) mès pas pro pr’estar arcaïcs. Dens  quauquas situacions, pòdem utilisar ensenhar (ensenhatz-me la pòrta - Verdié) o parar (en parant los braç).

Andreu (André) – La toponimia gascona, Gironda inclusa, es gaunida de lòcs Andriou, Andrivet, Andribet ; tròban tabé quauques Andreou en Biarn, Armanhac e Arièja (Géoportail). Boyrie-Fénié balha tabé Andriu, aquò’s donc la fòrma a gardar aciu. Per contra, disen Sent Andrés de Cubzac [ky'zat] (sorça wèb esfaçada !) ou Sent André en Cubzagués (Bardeau 1980).

◊ aperet (appel)  – Absent deu FEW, deu TDF (cita pas que apèu, apèl), present dens d’Estalenx a costat d’aperada. Pensi qu’aperada es mèi generalisable (en gascon)… mès aquò’s una causida tot-a-fèit personala.

◊ apitar (monter (un projet…)) - Los sens recensats son :  »dresser, mettre debout, hisser, jucher, planter ». Retròbam la medissa causa dens lo FEW  : l’irèia de botar de pè, de quilhar quauquarrés, mès totjorn dens un sens concret. Adara, la question se pausa de saber dens quala mesura pòdem utilisar apitar dens un sens abstrèit coma monter en francés. N’i sui pas tot-a-fèit opausat mès fau i carcular. Apui hèi partida deus mots- »batèus » deus occitanistas (coma  estrambòrd, soscar, sicut, balèti…) emplegats a tot invèrs.

assabentar (mettre au courant)

atau de (afin de) – Construccion exotica que gèina la comprehension d’un tèxte. Probable un barbarisme, aumens en gascon : es absenta de Per Noste, Atau que’s ditz, Rèi-Bethvéder, Vidal, Moureau, Vigneau, BACT, Tradinaires, d’Estalenx, abat Foix, e lo quite TdF. Afin de se ditz per/pre fin de (Tradinaires) o per/pre tant de (Blanc, Verdié, d’Estalenx).

s’atudar

-ava (imperfèit de l’indicatiu) – Solide que ‘quò’s una fòrma bordalesa, mès los quites occitanistas sud-girondins mespresan -èva, qu’es la sola fòrma de Gasconha centrala-occidentala (Lanas, Vasadés, …).

avenidor (avenir) – Aviéner, avier, avénguer dens Per Noste ; avénguer dens Rei-Bethvéder ; aviéner, avenir en çò de l’abat Foix. Avenidor es lengadocian (Laus) e provençau (CREO Provença). En Gironda, pòdem donc utilisar avenir, e a la lemita avèner/avíer.

baishar (descendre) – S’excèptam descénder, en Gironda, am pro de varietat : daverar [-β-] en garonés e vasadés (Macarienes 1763, Ferrand 1879, Vigneau 1879, BACT 1994), devarar [-β-] en medoquin e vasadés (ALG, Vigneau 1879, BACT 1994), davarar [-β-] en Buish (ALG), davalar en marmandés (Laffargue 2007), dravar [-β-] a Sent Sefrian (ALG). Per contra, per parlar de la mar, dísem : la mar s’abaisha.

balèti (bal) – Esturi ahurbit de pas trobar ‘queth mòt dens lo TdF ! I a sonque : « BAL, BALE (m.), BAIL (g.)« . Lo quite Per Noste balha sonque bal. Rèi-Bethvéder ajota balòcha. Balèti apareish en lengadocian (Laus), en vivaro-aupenc (Faure) e en provençau « bal populaire » (CREO Provença) – tot aquò a costat de bal, bau, bale, balòcha. Un article wikipedia (http://fr.wikipedia.org/wiki/Bal%C3%A8ti) nos indica una provinença mediterraneana deu tèrme. Coneishut dens lo Gard (http://www.nemausensis.com/Patois/dico.htm). Brèf, aquò’s pas un mòt « atlantic ».

◊ barri (quartier) – Inconeishut en gascon modèrne de Gironda, e probable dens les Lanas tabé (abat Foix). Los autors son unanimes : « BÀRRI, [...] BÀRRIS (g.) ([...] b. lat. barrium [...] limite extérieure), s. m. Rempart, muraille, fortification ; grand nuage qui paraît et s’étend à l’horizon [...] ;  faubourg [...] ; fossé [...] » (TdF) ; « BARRIS, s. m., faubourg, vient de BARRA, fermé, lieu fermé » (Cénac-Moncaut 1863) ;  »BARRI, espace clos, enceinte fortifiée. Voy. Mote » (Lespy & Raymond 1887). S’agís donc d’una murralha e de çò qu’es contengut pr’aquera murralha. Parlar deu « barri Sent-Miquèu » a Bordèu, o, pire, deu « barri deu Tondut« , aquò’s díser qu’aqueths quartèirs son embarrats. E pui, aquò’s anacronic. Quartèir es milhor ; e – en passant – significa tanben hameau, un mòt qu’am pas costuma d’emplegar en francés regionau (estímam mèi quartier).

beròi (joli,  beau) – Ací, lo problèma n’es pas la grafia, vist que pòdem prononçar aquò [bɾɔj] ; lo e venent muc davant un r es frequent en Gasconha deu nòrd e de l’oèst : s’rèi, cant’ram, … Lo problèma es de prononçar [be'ɾɔj], percé qu’aquò correspond pas a les règlas localas. Un sinonime : polit (BACT 1994). Vigneau balha taplan la prononciacion demb [e] mès sembla anteriora.

◊ biais (façon, manière) – Biais es espandut un pauc pertot dens los diccionaris occitanistas, mès pas a nòste. Dísem faiçon : « fayçoun s.f. Façon. Mêmes acceptions au propre et au figuré que pour le mot français.   fayçounous, -ouse adj. Qui fait des façons [...] » (Vigneau 1879). « FÉIÇOUN /faïçoun/ sub. mas. [sic] Façon, manière [...] De toute féïçoun, quoi qu’il en soit » (abat Foix). « FAISSOUN, s. f., façon, manière » (Cénac-Moncaut 1863). « FAYSSOU, Faysson, façon [...]  FAYSSOUNÈ, qui fait des façons [...] » (Lespy  & Raymond 1887). D’Estalenx cita : fayçoùn, fayçoû, tràc, tàc, manère, manèyre, alamén, òbre, mègro, sètey, angàna, angòna, mangàno, ahù ; sàbem pas tròp çò qu’es tot aquò, mès una causa es segura : pas de biais ! E Vigneau, Foix, Cénac-Moncaut e Lespy lo citan pas briga ! Aquò nos mòisha bien que ‘quò’s un crane lengadocianisme… Idèm per biaish, qu’es ad espudir, per tant qu’augi una aparéncia bien gascona.

brac  ! (bref !)

cabussar, caponar (plonger) – Cabussar es atestat dens los diccionaris gascons, aquò’s vrai ; mès en Gasconha deu sud. Per caponar (Vidal 2003), sabi pas ont anguren granhar una tala exoticitat : significa châtrer (capon = chapon) e tabé agir lâchement (capon = poltron) ; e capihonar, en gascon deu sud, significa « sauter la tête en bas et retomber sur ses pieds ; cabrioler » (Lespy & Raymond 1887). Pus pròishe de nosauts, l’abat Foix prepausa – exceptat plonjarchampolhar (mèi demb lo sens de barboter) e tolhar… mès n’an probable pas la connotacion de plonger d’un plongeoir. La  solucion marmandesa capuishar (Laffargue 2007) pòt èster generalisabla au gascon septentrionau.

◊ caisha (boîte, caisse) – Es teoricament possible en gascon septentrionau (es la fòrma gascona meridionala, amèi en gascon septentrionau utilisan baishar, caishau, etc. Un mòt modèrne atestat es caissa [‘kεjsə] ; es cèrtas un francisme mès rapelaram qu’i a de mòts shens sh en nòrd-gascon (parei, conei, pèisser…).

campèstre (campagne) – Volentat de distanciacion lengadocianisanta ; sufís de díser campanha. En Marmandés, designa un lòc perdut, isolat, dens la campanha (influéncia agenesa), o belèu la campanha mès demb una connotacion de trou paumé.

cansat

canton (coin) – En Gironda, aquò vòu díser carrefour (ALG, Gaye 1999). Aquò’s vrai que Mensignac balha tabé la significacion coin de rue mès aquò rejunh la precedenta, e tròbam pas enlòc, en nòrd-Gasconha, l’extension a totas les accepcions de coin. Aimar mèi cunh, o a la lemita còrn. Los Marmandés disen tabé cohin per lo cunh deu huc.

◊ capitar (réussir), capitada (réussite) – Inconeishuts en Gasconha. Lengadocianismes ;  »La significacion normau de ‘capitar’ en gascon qu’ei ‘entamiar’, ‘començar’ en parlant d’un tribalh, d’ua tasca, que non ‘escàder-s’i’ (ved. Palay). » (http://loblogdeujoan.blogspot.fr/2017/05/petit-lexic-dincorrections-e-de-causas.html)

◊ car (cher = anglais « dear »)  – Dens aqueth sens, pensi que fau se rabàter suu francisme shèr (N. Laporte). Aquò’s eth qu’utilisan los locutors, que lo diferencian de car = de prix élevé.

◊ carrèira (rue) – Aquò’s vrai que lo mòt es fòrt espandut dens les regions d’òc demb lo sens de rue e chemin a l’encòp (TdF, Thesoc, Cénac-Moncaut 1863, Lespy  & Raymond 1887, abat Foix). Mès a nòste, aquò’s un arcaïsme que damòra sonque dens de diminutius, o en Vasadés dens lo sens de chemin d’exploitation (Thesoc) o, coma escriu Vigneau : « chemin de charrette, généralement compris entre deux champs et bordé de haies. » Dens lo TdF, vésem d’alhurs : »chemin creux, chemin rural, sentier, en Gascogne et Limousin« . Sui pas contra l’utilisacion de carrèira, au contrari ‘quò’s adeqüat per les bastidas e los vilatges medievaus (cf. noms medievaus de les ruas a Sent Macari : « carreyra de l’Ourdidey » etc.), mès rua, ruia, son belèu mèi apropriats dens un sens generau, per nòstas vilas modèrnas. Ad utilisar per route. Cf. tabé a Sent Pèir d’Aurilhac ont la Carreyre es un camin religant lo borg aus getins, e ont la Carreyrelongue es un camin entre les vinhas.

charrar (bavarder) – Mòt lengadocian (Laus), provençau (CREO Provença) e vivaro-aupenc (Faure). Curiosament atestat dens Rei-Bethvéder, demb la prononciacion [ʧ]. Dens lo Thesoc, present en Aups Maritims, Auda, Avairon, Erau, Gard, e en catalan. A nòsta, encara un còp, am la causida, e demb totas les nuanças que vòlen : caquetar, blagar, blagassar, blagassejar, jacassar, jagassar, javassar, chapilhar, devisar, papotar, plaidar… E be no !  N’i'n a, fau qu’anguin quèrre lunh lurs mòts… e après, critican l’òc « farlabicat » !

chepic [ ] (souci)

clavaire (trésorier) – Lo sens de trésorier es mencionat dens lo TdF, mès es precisat qu’es vielh. Sui pas totalament contr’aqueth mòt, mès fau tanben pensar a  tresaurèir. A notar que lo clavaire o clavèir èra tabé, d’autscòps, lo que gardèva les claus d’una vila o d’un ostau, lo majordome.

◊ clucas (lunettes) – Vigneau nos balha un mòt interessant : les bajauclas.

◊ çò purmèir (tout d’abord)  – Sufís de díser en purmèir, en prumèir, en permèir, en premèir. Aquò hèi benlèu mens « sintaxa occitana » mès aquò’s mens artificiau, aumens a nòste.

còla (équipe) – Mòt tipic en Lengadòc o dens los Pirenèus, mès… inconeishut a nòste. Un pauc coma se disèvan « baragana » o « shipiron » en Provença ! Vesi pas res de milhor qu’equipa. Demb una connotacion pejorativa, poirem utilisar corriòla, ligòt, palancada,… …, sivant lo sens de la frasa.

◊ concluida (conclusion) – Conclusion, bien entendut ! E pas una fòrma bastarda coma *metgina, *letradura, e auts. Amèi, escrivut atau, diuré se prononçar [-'klyj-].

contenèir (container/conteneur)

contunh (de) (sans arrêt, continuellement) – Inconeishut en Gasconha deu nòrd. Am una locucion fòrt interessanta mès pauc coneishuda per díser aquò : a tengut (Vigneau 1879), de tenelha (Masson). Tanben, en Buc : darrèir-avant (Moureau 1870).

◊ de qué (quoi – pronom interrog. seguit de qqren) – Aquò’s usuau (se ditz dens ma familha) de s’escridar de qué ? quora an mau comprís quauquarré. Mès hèser seguir aquò d’una frasa, coma dens de qué dises ?, aquò’s pas endogène a nòste. Aimar mèi qué dens aqueth sens.

dab [dab] (avec) – Èi entendut aquò mantes còps. D’autscòps, les gents sabèvan prononçar l’òc, hasèvan les ligasons, les modificacions foneticas, naturalament, per de rasons d’eufonia ; quòra escrivèvan, seguissèvan la prononciacion, çò que balha çò que los occitanistas apèran la « grafia vergonhosa » mès qu’a pas res de vergonhós. Çò que tròbi en quauqua sòrta vergonhós, aquò’s lo contrari que se practica anuit : los occitanistas deduïsen la prononciacion de çò que lugissen en grafia normalisada. Atau, disen [dab] au lòc de [dap]. Idem, la frasa lengadociana « aquesta setmana, los bèls anhèls pèisson pas luènh dins las bòrdas e dins lo prat de Joan amb los anhelons » vai èster dita  pus o mens « aquesteu sétmaneû louss bèlss agnèlss pèyssounn pass lüèn dinnss lass bordeûss é dinnss lou prat dé Djouann ambeu louss agnélounnss«   au lòc de « aquésto sémmano, louy bèlz agnèl(s) pèyssou(m) pay lèn dî lay bòrdoz é dî lou prad’dé Jan (o Tsan) an louz agnéloûs« . [ Pòdetz notar lo -a prononçat -e a la mòda gascona-occidentala dens los mediàs occitanofònes dinca dens la boca d’un provençalofòne, per pas lo citar. Mon ipotèsa es : Ortés es en zòna [-ə] (Gasconha occidentala) e Per Noste i es basat ==> los de Per Noste espanden aquera prononciacion dens lo Biarn (donc a Pau) ==> la prononciacion atenh l’UPPA e la quita  universitat de Bordèu ==> los estudiants occitanistas, d’ont que siquin, aprenen aquò shens se pausar de questions e cresen que ‘quò’s LA prononciacion ==> vènen jornalistas occitans o emplegats d’associacions occitanas o cargats de mission sus de questions occitanas, dens tot lo territòri d’òc ; aprenen lo lengadocian o lo provençau aseptisats en gardant lo [-ə]. PS : sui pas anti-ə, vist que disi atau. ]

se debanar (se dérouler, se passer) – Ridiculissime, dens lo sens que debanar significa dérouler au sens pròpe (un gumèth, un escavèth) un pauc pertot en « Occitània » (mès pas en Gironda). Vam lugir çò qu’i a dens lo TdF, donc au XIX° siègle : « DEBANA [...] Dévider, mettre le fil en écheveau ou en peloton [...] débiter des paroles [...] bâcler, dépêcher un ouvrage [...] renverser par les cornes, faire tomber ; rouler d’un lieu élevé, dégringoler ; mourir, en style familier [...] SE DEBANA, v. r. Se dévider, se dérouler ; s’écorner. » En çò de l’abat Foix : « DEBANA vb. act. Dévider ? le lin (Armagnac)« . Los occitanistes hasuren artificialament lo medís litzament de sens qu’en francés… coma se disèvan « un alugret au cafè » o « i a un bohon dens lo service »… Prepausi simplament se desrotlar, se passar, se tenir, etc. Divèrs lectors m’hèsen remarcar que lo mòt es tanben notat per Mistrau (aumens en provençau) au sens figurat, çò qu’èra passat per malha quòra avèvi lugit l’entrada DEBANA dens lo TdF. Aquò dit, fadré cercar son existéncia en gascon. D’auta part, G.J. Barceló avèva notat dens Jornalet una atestacion d’aver luòc (donc auger/àuger/aier/aver lòc a nòste) en òc medievau.

debuta (début) – Lafitte, dens sa tèsa, escriu : « vigoureusement critiqué comme une innovation récente par le linguiste provencal F.-L. Icard (Aquò d’Aquí, Déc. 2001) et désavoué par G. Narioo (País Gascons, Janv.-Fév. 2002), est ignoré du TDF et de Palay qui ne connait que debut, masculin, tout comme le catalan. Il s’agit sans doute d’un gallicisme [...] On peut lui préférer [...] coumençamén », sichi començament [-sə'men] a nòste.

dèca (faute) – A nòste, am marganha qu’es prampó saborós. O simplament fauta.

demesir (diminuer) – Encara un lengadocianisme inexplicat en çò de Girondins ! Lo vèrbe demingar, bien espandut a nòste (ALG), n’a pas res de francés, pertant ! Citarèi tabé coma vèrbes segondaris : desmingar, dimingar (ALG).

desaparéisher (disparaître) – Fòrma iberica (catalan desaparèixer, castillan desaparecer) e gascona meridionala. La preconisacion de Lafitte es desparéisher, e retingram disparéisher en Gironda. D’alhurs, lo TdF dona sonque « DESPARÈISSE, DISPARÈISSE, DISPARÈSSE (l.), DISPARÈITRE (d.), DISPARECHE, DESPARI (g.), DISPARI (carc.)« .

desbrembar, desbrombar (oublier) – Aqueths mots, mèi ses variantas inhoradas deus occitanistas « de basa » (vista l’egemonia biarnesa dens tota la Gasconha lingüistica) debrembar, debrombar, desabrembar, debrumbar, son presents en Biarn, Hautas Pirenèias, Arièja, Hauta Garona, Gèrs e Lomanha. Autament dit, en Gasconha meridionala e orientala. En Gironda, dísem essencialament oblidar ; tanben aublidar, omblidar. Dens les Lanas, i a tanben obligar.  E… desapréner en Buc !

despuish (depuis)

dessenh (dessin), dessenhar (dessiner) – Lafitte indica que ‘quò’s un catalanisme per dessin, dessinar.

un XXX deus/daus bons (un (très) bon XXX)

dintrar (entrer)

discutida (discussion) – Encara un neologisme, desgitat per lo quite Alibert. Palay prepausa discuta o discussion, retingram lo segond.

doblidar (oublier)

dorsièr (dossier)

dralha (trace, voie tracée) – Am tralha, tralh, trolha (ALG). À la trace se ditz dens lo tralh (Bergey 1923). Pòdem tabé parlar de les piadas (Gaye 1998) : marshar dens les piadas de quauqu’un.

edat (âge) – Arcaïsme en Gasconha, atestat sonque dens Per Noste, e pas dens lo quite TdF. Díser simplament atge, comprés per tots.

elejut (élu)  – Se los qu’ec utilisan sabèvan conjugar coma fau, s’apercebrén qu’aquera fòrma supausa un infinitiu eléger. Òr aqueth infinitiu es biarnés e landés (manca Bòrn e Petita Lana) ; dens los departaments 33-47-32-65-82-31-09, es legir (lugir en bordalés e garonés), donc elegit/elugit.  (http://cartodialect.imag.fr/cartoDialect/seadragon.jsp?carte=CarteALF0774&width=4880&height=5908)

empont (scène, estrade) – Absent deu TdF (mès i tròban « EMPOUNDRE, EMPOUNE (esp. imponer, lat. imponere), v. a. Elever, en Béarn, v. auboura« ). Inconeishut tabé de l’abat Foix, e d’Estalenx balha coma significacion échafaudageEstrada estant un mòt d’òc (deu latin strata), sembla donc qu’èsti la milhora solucion.

encargat de (chargé de = qui a la misson de) – Pensi que cargat de, carcat de, es mèi simple.

encastre (cadre = « dans le cadre de… ») – Medissa consideracion que per « se debanar ». Dens lo TdF :  »Rouet de charpente [...] ; châssis [...] ; cadre d’un ciel-de-lit [...] ; empâtement d’une grue, d’un beffroi ; vieux meuble encombrant [...] ; châssis en général, encadrement, clôture, chaton d’une bague [...]« . Autament dit, significa cadre mès sonqu’au sens pròpe. Au sens figurat, vau mèi emplegar cadre/quadre.

ensajar (essayer) – En Gironda, aquò’s estrange de lugir aquò, coma se les gents inhorèvan assajar (fòrma pangirondina) e sajar (fòrma vasadesa) (ALG).

entresenhas (renseignements) – Prumèir problèma : escrivut atau, lo s centrau se diré [-z-]. Segondament, Lafitte explica que ‘quò’s un catalanisme, escartat per Narioo e absent en çò de Palay. A remplaçar per rensenhaments ; Palay balha tabé endicas.

escasença (chance) – Diu èster emplegat sonque quòra vòu díser occasion, opportunité… e pas per la chança quòra son chançós !

eslissar (glisser) – La Gironda es plenha de vèrbes originaus : s’esluishar en Vasadés e Lana girondina, lincar en país garonés e entà Bordèu, arrelinjar en Buc, lurjar e lurzar en bas Medòc, litzar a Sent Macari, lissar a Taiac, limpar? (ALG, Thesoc, Macariënes 1763, Moureau 1870, Masson 1980, BACT 1994). Pus lunh, trobaràm tabé enlurrar, eslurrar (abat Foix). Eslissar se tròba dens Per Noste, mès enlòc en Gironda, aumens per çò qu’en sabi.

esmauvut (ému) – Pòdem prepausar lo mòt bordalés esmovut, deu vèrbe « esmover » (Dador 1867), o lo mòt que digun n’i trobarà  pas a díser, emocionat.

esperit (esprit) – Medissa remarca que per « beròi ». Pòdem escríver entau mès fadrà prononçar [es’pɾit].

estrambòrd (enthousiasme) – Aquò’s vrai que d’Estalenx cita ‘queth mòt pertant provençau, mès ajota « littéraire« . Lo mòt sud-gascon usuau es arsec. Utilisar entosiasme.

◊ eveniment (événement) -

farlabica, farlabicat (désigne ce qui est non authentique, fait de toutes pièces) – Lo TdF indica « FARLABIC, FARLABICO, s. Frelatage, frelaterie, artifice, en Languedoc. [...] FARLABICA, v. a. Frelater, falsifier, en Languedoc. [...] FARLABICAT, ADO, part. et adj. Frelaté, ée« .  Es tabé gascon, atestat dens lo Gèrs e lo Biarn ( »farlabicar » = frelater), en Arièja ( »farlabic » m. = tromperie, frelaterie) (FEW). Mès pas en Gironda ! A donc una afinitat meridionala e orientrala dens l’espaci gascon.

fin finala (finalement) – Estranja locucion, recurentissima en çò deus occitanistas « de basa »… coma s’una fin podèva estar auta causa que finala ! (umor). L’abat Foix balha a le fin deu conde, en fin de conde/conte. A nòste, pòdem utilisar finalament(citat tabé per d’Estalenx, a costat de hinaument (Garros) ), en fin de conte/compte, a la fin(cf. Lespy  & Raymond per lo darrèir). Aquò’s vrai que Mistrau cita « en fin finalo, à la fin finalo, à la fi finau (b.), en fin finale, en dernier résultat » mès : 1) i a « en » o « a la » en prumèir, 2) en fin finale es tabé una locucion francesa (http://www.cnrtl.fr/definition/final) e achiu lo sens es de vrai « tot a fèit a la fin, shens qu’i augi res après ». Donc, díser : fin finala, am pensat har una amassada… n’es pas adeqüat. Tot aquò dit, fin finala estut adoptat pr’una quita  »localista » vasadesa ( »Tiralanha ») qu’escriu en grafia francisada !

frais (frais = dépenses) – Arriba qu’èsti prononçat [fɾajs] ; pertant, vèn – via lo francés - deu latin fractum (CNRTL). Tot coma tractum e factum an balhat « trèit » e « hèit », diuré estar escrivut – o aumens prononçat – [fɾɛj(t)]. E, se vòlem completament integrar lo mòt, perqué pas l’escríver frèit/frèits/frèis ? Mès, per Lafitte, la question se pausa pas : coma ‘quò’s un francisme, prepausa de lo remplaçar per despensas, còstas, çò que me sembla una solucion interessanta. (Segur qu’utilisi bèth-arremat de francismes, mès aqueth pausa problèma, e la solucion n’es pas exotica !)

gaujós (joyeux) – Per Noste balha sonque gaujós ; Rei-Bethvéder balha gaujós e joiós. Lo dimorfisme gaujós/joiós se retròba en çò de Laus, Faure e CREO Provença. L’abat Foix, eth, dens les quitas Lanas, balha pas gaujós ; mès balha arregaugidós, content, hajau, joiós. En Gironda tabé, tròbam sonque joiós, o geiós en bas Medòc (Viaut 1992). Mon argument en favor de joiós es lo seguent : en Gasconha septentrionala, los adjectius en -ós son tipicament gascons (amorós, jabrós…) e los en -ús son de francismes (piús, malurús…). Òr Mèste Verdièr utilisa joiós ; donc pòdem gardar ‘queth mòt.  D’auta part, i a tanben esberit e escarrebilhat que pòden convenir.

gavidar (guider) – Mòt sud-gascon ; conselhi simplament guidar (d’Estalenx, Per Noste, etc.), deu francic *wîtan, qu’es dens tots los diccionaris (http://www.locongres.org/fr/).

gessit (issu)

govèrn (gouvernement) – Calque deu catalan govern o arcaïsme (existís en toponimia : Maugouber…)… Aquò dit, governament - qu’utilisi - es calcat, eth, sus lo francés.

ja (déjà)

hestenau (festival) – Calque deu lengadocian festenal. Pensi que pòdem aimar mèi hestejada/festejada o belèu hestegèira/festegèira, derivats de « hestejar/festejar » =  festoyer (Blanc, Bourciez 1895)… mès tanben assemblada ! Sivant lo FEW, lo lengadocian festenal vèn de festa + annalis ( »granda hèsta que torna cada an »).

hialat

las (les) – Tot lo gascon negue ditz [ləs] ; en Gironda, se ditz [les] (Vasadés, Bordalés, Buc, etc.) o [lej(s)] (Libornés, haut Entre-duas-Mars) (Bourciez 1895). La prononciacion [las] es presenta en Medòc (Romefort 2004) e es citada per Vigneau (probable per les Lanas), mès es minoritària. Lavetz, coma explicar que tot aquò s’escrivi las ? Les es mèi logic.  Les fòrmas las, mas, tas, sas semblan anterioras en Vasadés ; coexistèvan au XIX siègle demb les fòrmas en -e-. Belèu qu’aquestas darrèiras vènen deu francés mès hèsen l’especificitat deu gascon septentrionau, d’autant mèi qu’es un mot fòrt utilisat.

legidor (lecteur), legida (lecture) – Son de mots qu’auré pas espudits Arvèi Cassinhac : seré coma díser en francés un liseur (a la lemita…), la lue. No, utilisaram de mots sabents  lector, lectura.Véser : http://josiane-ubaud.com/ORRORS%20LEXICALAS.pdf

 

lenga nòsta (occitan)

libe, libi (livre)

lissar (glisser)

Lo Goiran (Langoiran) – Fantasia o meishanta trencadura d’una vielha fòrma deu tipe Longoyran, Logoyran, mès ont lo- correspond pas ad un article. Se me sovèni bien (a confirmar !) s’agís de Longorius > Longorianum.

londanh (lointain) – Barbarisme probable digut a una meishanta escritura de l’òc medievau lonhdan, que retròbam devath la fòrma lonhtèn en òc modèrne (Gaussem 1900). Per reconciliar los dus, pòdem prepausar lonhtan. E tabé les variantas lunhtan, lònhtan, apui loenhtan mèi au mijorn.

mairetat (mairie) – Mot baionés (Per Noste) ; mairia es lo mòt comunament emplegat pertot. Per lo bastiment en particulièr, am maison comuna (benlèu pas en Gironda) o ostau de vila Au XIXe siègle encara, en Gironda (Ferrand), disèvan la mèreria (francisat), donc la maireria se regasconísam.

◊ mantuns (plusieurs) – Sui  pas briga segur que sii au plurau. Sivant l’abat Caudéran : « Maint : Mânte, m.f. (archaïsme)    Plusieurs : Mant’un (mantun), f. ûne, pl. mântes-uns, mântes-ûnes. » Logic, non ? Dejà que « mantun » = « mèi d’un ».

medish (même – adj.) – Fòrma sud-gascona. En Gironda, pòdem recuperar lo vielh mòt medís. L’èi d’alhons adoptat.

medish se/si, medish quan (même si, même quand) – Fau pas confónder même coma adjectiu (cf. aquí-dessús) e même coma advèrbe ! Aquò’s pas perque lo mot es identic en francés que vai forçadament èster identic en gascon ! En gascon donc, diram eventualament quitament, assajaram d’emplegar lo mèi que púsquim quite (adj.) e belèu amèi. Los dus pòden belèu èster combinats :  »amèi se ma quita mair vingut… », encara qu’aquò’s belèu un lengadocianisme (cf. amai)

melhor + subj.

de tota mena (de toutes sortes), una mena de (une sorte de)

mensh (moins)      [majn§]

mercés, mercé, mercèi (merci) - Dejà, mercèi, dont la terminason rapèla lo « -èir » girondin, es un mòt foresian (TdF). Mercés e mercé, eths, son atestats un pauc pertot, mès pas en Gironda. Per contra, mercí, mercís, mercia, son atestats en Gironda (Dupouy, Secrets daou Diable, Tradinaires …). Mercí e mercia son atestats per Rei-Bethvéder, d’Estalenx e Atau que’s ditz. L’abat Foix, e Faure en vivaro-aupenc, coneishen mercí ; d’alhons, l’abat Foix conei sonqu’aquò, exceptat ad Aira ont se ditz mercé. E vachiu, pr’auger un apercebut pro complet en país d’òc, çò que nos ditz lo TdF : « MERCI, MARCI (a.), MACI (querc.), MARCEI (lim. d.), MERCEI (for.), MERCÉ, MECÉ, MECI (l.), MÈRCI, MÀRCI (a.), MERCE, MÈCE (toul.), MERCES, MERCÌO, MECÌO (g.), MARCE, MARCES, MARÇO (rouerg.)« .

mercejar (remercier), mercejament (remerciement)

mesclar (mélanger) – Am barrejar (Moureau 1870, Masson 1980), abarrejar (BACT 1994), e boirar (Laffargue 2007), que convènen tot-a-fèit. Mesclar e barrejar n’an pas lo medís sens, lo prumèir significant mélanger, e lo segond mêler.

mètge (médecin) – Inconeishut a nòste. Pòdem díser medecin, o, milhor, çurgent (Buget XIXe, Los Secrets dau Diable XIXe) -encara qu’aqueste èsti pulèu un chirurgien.

metgina (médecine)

mocador (mouchoir)   e auts  »-ador » per un obgèit

món (monde) – En gascon, l’ajot d’un accent agut vai pas cambiar la prononciacion deu -n finau : se prononciarà totjorn coma mon. La grafia món es catalana, e d’alhons shas eths lo -o- tonic se ditz [o]. Per contra, se vòlem a tot prètz espudir lo -e de sosten (a ! la granda question deu tarrible -e de sosten !), sufís d’escríver mond. Personalament, escrivi monde.

moviment (mouvement)

mudacion (mutation)

ne, n’ (en – pronom)

nomenar (nommer) – Aquò’s lengadocian (Laus) e vivaro-aupenc (Faure). Per Nosta balha nomar (o nommar – Atau que’s ditz), nominar, nomentar. D’Estalenx ajota nomiar.

nueit [nw-]

òsca (bravo)

pagina (page) – Lo TdF balha : « PAJO, PARJO (lim.), PATJO (l. g.), PATYO, PATYE (b.), PAGINO (niç.), PAINO (lim.) » ; lo tipe pagina n’es pas lo mèi frequent, ni lo mèi centrau. Pòdem causir paja, simplament. Per tourner la page, dísem virar la hulha (Romefort 2004).

au parat de (à l’occasion de) – En Gironda, poiram díser a l’escasença de. Per contra, escasença diu pas èster emplegat a tot invèrs (cf. aquí-dessús).

paraula (mot) – Iberisme ! Utilisar mòt/mot sivant los lòcs, son pas de francismes !

pas jamèi (jamais)  – Dens les construccions i a pas jamèi de… , sui pas jamèi vingut… , etc., es legitime, mès fau pas aquijar !  »E si pas jamèi… » per et si jamais… es absoludament redicule, tant vau un barbarisme  »de frasa » !

parçan (région, environs) -

partejar (partager)

pegasolet (autocollant) – Occitanisme fòrt espandut. Dejà l’ortografa es pas tarribla, vist qu’escrivut atau diuré se prononçar [peɣazu'let]. Apui aquò’s burlèsque… En francés, un colle-tout-seul haré redde richonar.  E, d’alhurs, « pegar » = coller n’es pas un mòt d’a nòste : ça pègue es tolzan mès pas bordalés. A nòste, un pegar es un gatge ont botan la lèit (ALG) ; dens les Lanas, un sinonime de nòsta pingueta (abat Foix). Lavetz, perqué nosauts Gascons (e Guienés) dívem nos autò-ridiculisar ?  Danièl Séré nos aufre la solucion tota simpla : autò-adesiu.

pertocar (concerner) – Fòrma panoccitana – diurí díser occitanista ? – non attestada en Gironda. Vau mèi emplegar concernar, o pulèu la fòrma corrècta concernir ; o encara, simplament, tocar.

pialat (tas), apielar, amolonar (entasser), a pièlas (à foison) – Lengadocianismes (o mòts gascons orientaus) flagrants ; mèma remarca que per « vuide ». Tas pòt se díser pilòt, carrassa, patòc, pila, pilòc, bostòc (ALG, Laffargue 2007). Entasser se ditz apilar, apilotar, patocar, apilocar, acussar, acurcussar, encarrassar(ALG, Moureau 1870, BACT 1994, Laffargue 2007). À foison se ditz a pilòts, a braçats, a paquets, a gargalhs, a garròt (Blanc, Masson 1980, BACT 1994…). Pòdem donc pas preténder que tròbam lo vocabulari de manca… o qu’es tròp francisat !

piri (pire)

plan [pla] (bien)  – Los occitanistas girondins (e gascons en generau) estent influençats per lo biarnés (cf.  »elejut », etc.) e  aqueth mot estent fòrt comun, es prononciat a la mòda biarnesa, au mesprés de tota cossideracion fonetica. En efèit, dens la pus granda partida de la Gasconha lingüistica (malurosament la nòrma biarnesa correspond a quauquarrés de minoritari), lo  n se ditz [ŋ] : [plãŋ]. (aquò’s fossilisat dens  » taplan ») E de tota faiçon, a nòste dísem bien.

poblant (habitant) – Pr’auger poblant, fadré que peuple se dishussi « pòble ». Òr ‘quò’s pas anau a nòste. Abitant es acceptat en gascon (Per Noste), aquò’s donc la solucion a privilegiar.

podut (pu)

pr’amor (parce que), pr’amor de (à cause de) – Atestats per Vigneau au XIX° siègle, mès aparentament absents de Gironda au XX° siègle. Sui pas contra pr’amor, mès percé que es mèi comun en Gironda, e tròban tabé perqué (Bourciez 1895) coma en lengadocian.

premsa (presse)

prèp (près)

prigond (profond) – Encara una causida estranja dens de bocas girondinas, se considèram la diversitat nòrd-gascona. Prigont/prigond es pas atestat qu’en Òlt e Garona (Thesoc, D. Séré). Am prehont en Vasadés, Bordalés, Medòc e Buc (ALG, Tradinaires, Romefort 2004, Lavaud 2012) ; prohont en Buc, Entre-duas-Mars, Lana girondina (ALG) ; prihont en Entre-duas-Mars (ALG ; Thesoc) ; perhont (ALG, Barreyre 1983, Lavaud 2012) e prihònt dens lo nòrd-èst de la Gironda (Thesoc) En Gironda, les solas fòrmas demb -g- son pregont (Vigneau 1879) e prigònt (Thesoc). L’etimologia vodré qu’escrivussin prehond, prihond, etc. , mès lo femenin es en -onta.

programi (programme) – Ipercorreccion per programa, cf. http://josiane-ubaud.com/linguistique.htm.

pronóncia (prononciation)

pujar (monter) – Present dens les Lanas (abat Foix) mès pas enlòc en Gironda. Se ditz montar. Aquò dit, aquò’s vrai que tròbam de  derivats de pujar en Gironda, dens la toponimia : pujada, pujaduirPujar divèva se díser au Moièn Atge, es donc a la lemita acceptable, mès pas pojar.

quan, on, gran…

quasèrn (cahier), quasernet (carnet) - Mòt reïntroduït per Per Noste, qu’es pas shens rapelar lo castilhan cuaderno. Caièr es utilisat per los locutors.

quitament (même – adv.)

refusir (refuser) – Ipercorreccion per refusar. Una mania prampó espanduda es l’ajot de i partout.

reivindicar (revendiquer), reivindicacion (revendication) – Catalanismes per revendicar, revendicacion (Lafitte 2005).

se remembrar (se souvenir), remembri (souvenir)

repotegar (radoter, grommeler…) – Mot fòrt espandut (Cevènas, Bas Lengadòc, Tolosa, Albigés, Castrés, Roèrgue, Cantau, Agenés, Biarn) mès pas a nòste. Am taplan la causida  : ropiagar, rimonar, marronar.

ressorga (ressource), sorga (source – sens fig.)

la rèsta (le reste)

result, resulta (résultat)

revirar (traduire) – Aquò significa retourner. Traduire se ditz traduíser.

risolèir (risible, amusant)

rodar las  »r » (rouler les  »r »)

salhit -> cf. gessit

sancèir (entier) – Sancèir significa sain, intact, pas abîmé : un fruit sancèir. Entier, dans sa totalité, se ditz entèir ; dens certèns lòcs, am entègre, entrègue o empenat Mès, au solide, sancèr significa  »entier » en gascon meridionau (biarnés per exemple).

sentit (sentiment) – Se retròba au costat de sentiment (que preconisi) dens Per Noste, mès pas dens Laus, Faure, CREO Provença, Atau que’s ditz, nimèi dens lo quite TdF. Homi lo catalanisme a plenh nas !

sesilha (séance) – Mencionat dens lo TdF mès shens mencion deu gascon. Prepausi seança (a la lemita sedença).

seuva (forêt) – Mòt arcaïc introduït per los occitanistas gascons. Coma tèrmes generics, l’abat Foix balha shens problèma horèst, haurèst (qu’i a fòrt de horèsts dens lo Maransin) ; haurèst es garonés, faurèst, forèst  existan tabé en haut Entre-duas-Mars  e en Libornés (Thesoc) ; e bòsc es lo mòt mèi generau. Lo vasadés ahorèst = taillis (BACT 1994) pòt estar utilisat per extension per forêtMontanha es utilisat sus la costèira (p.ex. la montanha de la Tèsta) per designar les ròcas complantadas de bòscs, e per derivacion los quites bòscs (Moureau 1870, Vidal 2003). En fèit, pòdem simplament prepausar seuga/siuga per remplaçar seuva ; es arcaïc coma aqueth, es atestat en toponimia girondina. Vèn pas de secare mès dau latin silva coma seuva (alternància -v-/-g- : cf. dauguns/dauvuns, jauga/jauva, golh/bolh, garrolh/varrolh…). Après, pòdem emplegar los noms especifics : pinhadar, pinadar, piadar, garrena, garrigar, carpolèira, cassoèra, cassoar, bedorar, etc.

si (soi) – Alibert nos indica : « se, pr. pers. des deux genres. Se, soi. La forme si est vieillie« . Pensi que pòdem utilisar se,qu’es un mòt fòrt simple. Per soi-disant, prepausi pretendut,-uda.

si pas jamei (si jamais), com pas jamei (comme jamais), etc.

sicut (sujet) – Neologisme occitaniste per sutgèit, o subjècte (mòt « corrècte ») se vòletz.

sistèmi (système) – Ipercorreccion per sistèma, cf. http://josiane-ubaud.com/linguistique.htm.

sordèir (pire)  – Barbarisme, demb lo feminin sordèira, deformacion de sordeis/sordeish (deu latin sordidus, fem. sordeissa/sordeisha), que Rei-Bethvéder e Atau que’s ditz presentan coma vielh, au costat de piri, pièger o mès maishant. En Gironda, vam díser pire, pus meishant, mèi meishant

soscar (réfléchir), soscadissa (réflexion) – Penibles occitanismes frequentissimes. Lafitte, d’après Palay, balha refleishir, pensar ; reflexion, pensada. Benlèu que pòdem ajotar carcular mès sui pas briga segur qu’aquò se disi a nòste.

subèr (super + adj/nom)

talhèr, talhèir (atelier) – Catalanisme fòrt espandut, elàs preconisat per la majoritat deus diccionaris. En gascon, pòdem notar l’existença deus noms generics obrador, obrader, obradeir/obraduir (un pauc artificiau en Gironda anuit, mès gascon taplan), e tanben… atelièr. Dens una optica sud-gascona, talhèr pòt èster acceptat au costat d’obrader, lo prumèir augent un sens abstrèit e lo segond un sens concret :  » Segon jo, ‘l’obrader’ (melhor qu »obrador’, enqüèra qu’aqueste darrèr sia sinonime d’obrader segon Palay;  ‘obrador’ qu’ei totun ambiguü pr’amor que sap designar l’obrèr tanben) qu’ei lo lòc on tribalha l’obrèr , l’artesan, lo fabricant:. Dongas, l’obrader qu’ei un lòc de fabricacion, de produccion, de tribalh. Lo talhèr, per contra, qu’ei un lòc on s’i amassan monde tà s’i apréner o melhorar ua disciplina, un lòc d’ensenhança, de formacion e de practica e lo mot que sap designar tanben aquesta quita amassada. » (http://loblogdeujoan.blogspot.fr/2017/05/petit-lexic-dincorrections-e-de-causas.html). E de tota faiçon, talhèir es au grand còp segur un crane barbarisme (…o neologisme s’àimatz mèi !)

telefonet (téléphone) – Demb lo sens de téléphone portable, es desgitat per lo quite Sumien (http://opinion.jornalet.com/lenga/blog/831/cossi-raprochar-loccitan-e-lo-catalan-ii) que pr’un còp seguissi. Un telefonet es encara mens un telefòne. Un telefonet es un petit telefòne. Preconisi donc telefòn(e).

temeruc (craintif, timide) – Inexistent en nòrd-gascon : se dirà pauruc, paurut, crentiu…

tèmi

tèrratrem (séisme) -

testimòni (témoin), testimoniar (témoigner), testimoniatge (témoignage) – Arcaïsmes. En Gironda : temonh, temonhar, temonhatge. N’am pas besonh, tapauc, d’anar dinc a temoen, temoanhar, temoanhatge !

tira (liste) – Occitanisme. A la lemita, pòdem utilisar tèira.

tirador (tiroir)

tòca (but, objectif) – Neologisme inhorat de Mistral, Alibert e Palay, desavoat per Narioo  Lafitte prepausa de remplaçar aver per tòca per aver (auger/àuger/ager/aier) en vista. Tròbam egau tòc : vesinar dau tòc = toucher au but (Barreyre 1983) ; mès, Barreyre augent un lengatge particulièr, lo milhor mòt a retenir es pit. Atau, am tocar au pit = toucher au but. Pòdem utilisar objectiu dens de frasas mèi formalas. E familièrament, toucher au but se dirà popar lo shancònhe.

tot, plaçat après lo nom (la vila tota) – Lafitte indica qu’aquò’s inconeishut en gascon. Plaçar tot en prumèir.

totun (cependant, pourtant, quand même) – Fòrma sud-gascona tipica ((( Si-fèit, es atestat a Cissac, en Medòc ; mès es fòrt marginau en nòrd-gascon )))  ; en Gasconha septentrionala : egau, pertant, taplan, çaquelà(aqueth darrèir en marmandés).

trapadèra (piège) – Tracanard [-ə-] es lo mòt ideau (BACT 1994). Trapadèra sembla fòrt èster un barbarisme (un lengadocianisme) : trapadèla = piège en lengadocian (Alibert 1965).

tremolar (trembler) – Mot ancian, mès acceptable a la rigor ! En nòrd Medòc, trimolar ; senó, tremblar. E après, am tot un talh de mòts per descríver de les nuanças : ganilar, ganitar (tremblar de frid, en Medòc) ; fresilhonar, s’estrementir (mèi leugèir, Medòc) ; tartalhar, estrementir (mèi leugèir, Buc) ; fredilhonar (mèi leugèir, deduït de fredilhon – Masson 1980), grenguilhar (garonés).

se trufar (se moquer), trufandisa (moquerie) – Atestat en çò de l’abat Foix, mès pas enlòc en Gironda. A part lo francisme pas tarrible se mocar (confusion demb se mocar = se moucher) e lo familhèir se fóter, som praubes : s’arralhar es bas-medoquin, e escarnir n’es pas un sinonime exact. Per moquerie, relevèri moquet (Dupouy  ) e risèia (Moureau 1870).  Si-fèit : se trufar e trufaire son citats per Vigneau ! (demb trufandèr coma sinonime landés) Aquò dit, es pas bordalés pr’autant !

uei (aujourd’hui), uei lo dia (de nos jours, actuellement)

uflar (gonfler) – En generau, a nòste, utilísam gonflar… qu’es la solucion de Per Noste (a costat d’en·hlar) mès tabé de Faure e deu CREO Provença ! L’abat Foix, eth, balha islar, hinglar. Donc, pòdem gardar gonflar. Uflar, eth, es lemosin, entr’auts corresian (Béronie & Vialle 1824). Tabé estar embohit, embohicat…

vàder, vàser (devenir ; rendre = faire devenir) – Un locutor naturau girondin qu’ausís vàser vielh o vàser grand vai bien ríser ! En Gironda, vàder e vàser significan naître, au costat principalament de « nèisher » (ALG) ! Devenir se ditz simplament (de)venir, (de)vèner, (de)víer, (de)vir… sivant los lòcs. L’abat Foix nos balha víner, devíner, deviéner, a costat de vàder òc-be, mès en Gironda, nada mencion (ni literatura tradicionala, ni lexics, ni collectatges) de vàder/vàser = devenir.  Per contra, am tabé se botar, se méter, se far : chaleminaire me vòli botar (cançon vasadesa).  Enfin, per rendre, am botar, rénder, hèser venir (e variantas).

vam (élan, entrain) – Mot lengadocian tipic : lo TdF balha « VANC, VAN (rh.), BANC, BAN, BAM (l.), BANS (querc.), BONC (rouerg.), BON (lim.), ENVANC, ESVANC (m.), s. m. Elan, secousse [...] branle, impulsion« . Nada mencion deu gascon, donc. Am donc tot un patòc de mòts per remplaçar aquò : aviada, (ba)lanç, entrin, arsec, … Lo quite Narioo espudís aqueth mot (véser http://loblogdeujoan.blogspot.fr/2017/05/petit-lexic-dincorrections-e-de-causas.html).

vertadièr, vertadèir (vrai) – Vrai dens lo sens d’autentic, mès los occitanistas an malurosament tendença a lo plaçar a tot invèrs : un vertadèir con (aimar mèi : un franc con, un meishant con, un satre con), e curiosament (per distanciacion per rapòrt au francés) en hasent una inversion : una volentat vertadièra de…, un enjòc vertadièr, etc. Mès deriva de « vertat », remplaçat anuit per lo francisme « veritat ». Donc, exceptat dens certèns cas, preconisi d’emplegar vrai (o verai [bɾaj], se vòletz), qu’es completament inclús dens les expressions ò-be-de-vrai, de vrai, p’rai, a díser (lo) vrai

◊ vist [bist] - Encara un desfaus de la grafia alibertina. Se ditz [bis] e [biz] avant voièla, e avant una consona auta que [s, p, t, k]. Lo t es sonque etimologic. Normalament, l’eufonia diuré fonccionar, mès los occitanistas de basa coneishen pas l’eufonia.

la vita vitanta (la vie quotidienne)

vuide (vide) - Coma inhorar lo polimorfisme nòrd-gascon ? Am a l’encòp voit, vuit e voeit (ALG). En Dordonha, am voide, viude ; en Òlt e Garona, viude, voite (Thesoc).

 

 

E sovenètz-vos : çò que perdram en francisant, ec poiram ganhar d’un aut bòrn, en introduïsent de mòts aublidats.

31 janvier 2014

Petita istòria dau vinhau bordalés

Classé dans : Entre Duas Mars,geografia,Istòria,Medòc,Paisatge,Paisatge - geografia — Lo Sarmoneir @ 23 h 48 min

‘Quò’s a les Arshivas departamentalas de la Gironda qu’èra instalada, dau 14 d’octòbre dinc au 14 d’heurèir, una expausicion retraçant l’istòria dau vinhau bordalés. Intitolada Vignes à la carte – Mille ans d’évolution en Bordelais (XIeXXe s.), èra coordonada per Louis Bergès, Pascal Geneste e Agnès Vatican, e augut lo partenariat dau CIVB, de l’INA e de Bordeaux Sciences Agro.

Lo vinhau bordalés èra dejà atestat a l’epòca galò-romana, mès la mista en valor de les tèrras, acompanhant la fondacion d’aglomeracions, data sonque daus XIe-XIIIe siègles. Aquesta mista en valor per treitinatge (les artigas) èra sustot menada per les congregacions religiosas.

A la campanha, la vinha aucupava 20 % de les pèças – au costat de les culturas viurèiras e daus prats – e lo vin èra destinat a la consomacion privada ; les vinhas èran per contra nombrosas autorn de Bordèu.

Destingavan tres tipes de vins : de paluds, de còstas e de gravas. Aquò’s dens les paluds qu’èran instalats los bordius, apareishuts au XIIIe siègle ; i hadèvan dau vin roge, mèi fòrt que non pas lo claret.

Dau temps que lo ducat d’Aquitània èra unit damb lo roiaumi d’Anglatèrra, aquò’s a díder dinc a 1453, lo comèrca daus vins de Bordèu estut prospère. D’autant mèi qu’en 1224, data de la redicion de La Rochelle, los vins de Guièna vinguren dominants sau marcat anglés per rapòrt aus vins peitavins !

Lo diocèse de Bordèu – lo Bas-Peís – avèva lavetz daus privilèges, coma lo de poder embarcar son vin tanlèu qu’èra l’autòne, quora lo Haut-Peís divèva aténder lo primtemps. Aquò’s a l’origina de l’anciana rivalitat entre Lengon e Sent Macari.

Aquò’s a la fin de l’Atge Mejan que la viticultura se desvalompèt dens lo ‘rèir-peís. Apui, graças aus marshands flamencs, la produccion se diversifièt au XVIIe siègle ; los vins doç vinguren prisats.

Au XVIIIe siègle, los vins de Gravas e de Medòc vinguren famós. Lo comèrce deminguèt en Olanda e s’ubrit a la mar dau Nòrd e a la Baltica, amèi a l’America.

Après la crisa dau mau blanc, tornèt la prosperitat entre 1855 e 1880 ; la vinha s’espandut au detriment daus bòscs en Blaiés, Libornés e Entre-duas-Mars, mès remplacèt tanben la landa sus la part gausha de la Garona.

La permèira delimitacion oficiala de la region viticòla de Bordèu (Medòc, Gravas, Sauternés, Semelion e Còstas) data de 1911 ; malurusament, lo Haut-Peís estut escartat arbitràriament. Les AOC furen introduïtas en 1935.

Aquò’s tanben dens les annadas 1930 que survingut la crisa viticòla, çòn que provoquèt daus abandons de vinhas dens lo cochant e lo meijorn de Gironda – mès un acreishement dens lo livant e lo nòrd.

Pòdem conclúser sus la granda varietat de paisatges viticòles en Gironda : paluds, aluvions de gravas, costaus calcaris, vastas estendudas limonosas o sablosas. Les joalas – culturas fruitèiras e casalèiras intercaladas – contribuèvan tanben a ‘quira diversitat, mès dispareishuren au debut dau XXe siègle.

28 janvier 2014

Lexic de patoés de Sta Fe (la Granda)

Classé dans : Dordonha,Entre Duas Mars,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 20 h 44 min

Dens Ley Tastounemens d’un Avuglé de Charles GARRAU. ‘Quò’s dau brageiragués.

 

Angleyte, petit lézard – anglèita

Adoubade, chanvre grossier – adobada

Aco, heurt, obstacle – acòp

Abisse de abissa, v. ruiner – abissar

Amouda, v. exciter – amodar

Acharraou, déchirure

Abrasa, v. écraser – abrasar

Bergaou, frelon – bergaud

Butide, adj. repoussée – butida

Boyne, borne. – bòina

Barrége de barrégea, v. brandir, secouer violemment – barrejar

Brigailla, v. briser à petits morceaux – brigalhar

Barradi, enclos – barradís

Bourdeyrage, petite métairie – bordeira(t)ge (?)

Boussi, morceau – bocin

Bléde, poiré, être mou, sans énergie -

Courdil, cordeau – cordilh

Cambéléte, cloche-pied – cambeleta

Cergné, cercle  – cernhe

Champo, vague qui se brise -

Clé-dé-teste, crâne - clesc de tèsta

Cabournu, adj. creux – cabornut

Chaouprenade, charmille – chauprenada

Crambillou, petite chambre – crambilhon

Cliquéte, point du jour – cliqueta

Cléde, palissade – cleda

Dissipaciou, prodigalité – dissipacion

Dal, faux – dalh

Daléte de daléta, v. palpiter – daletar

Désaguse de désagusa, v. émousser – desagusar

Eynancen de eynança, v. avancer, dépêcher – esnançar

Escripo, petite boîte dans un coffre – escripòt

Engullie de engullia, v. enfiler – engulhar

Eymagen, pampre – esmagent (?)

Eybouilla, v. écraser – esbolhar

Escarcailla, v. briser en éclats – escarcalhar

Eybarri, adj. état d’un tonneau desséché, disjoint – esbarrir

Eybarranquérey, de eybarranca, v. casser bras et jambes, briser – esbarrancar

Espouti, écraser sous un poids – espotir

Espoufida, faire des efforts pour respirer – espofidar

Empa, encombre, ce qui gêne -

Escarrabisse, écrevisse – escarabissa

Flage, pousse d’une plante – flaja

Flaquéja, action des flots qui battent la rive – flaquejar

Fé, feu – fec (fuec)

Félour, peur – felor

Fourrége, de fourrégea, disperser – forrejar

Furége, furieux – furege

Gorge, bouche – gòrja

Graoupi, accrocher – graupir

Giscla, jeter des cris aigus – gisclar

Géma, gémir – gemar

Grou, réduit, gîte -

Gaoutéte, petite joue – gauteta

Grumille, petite larme – grumilha

Isté, manière dont une chose va

Jarmassa, s’agiter avec effort – jarmassar

Lavastré, albâtre – lavastre

Laouzé, éclair – lauset

Liré, lys – lire

Landa, de landa, ouvrir entièrement - landar

Laquène, lambin – laquène

Mal, mail – malh

Maya de maya, orner – maiar

Masse, massue – massa

Morré, moudre – mòlre

Marre, pioche – marra

Mourcilla, essayer à manger, mordiller – morcilhar

Mou, volume

Niblé, nuage – nible

Ourdillade de ourdilla, nipper – ordilhar

Perpil, cil – perpilh

Présimavén de présima, apercevoir à peine – presimar

Paraouli, discours – paraulís

Pantène, jeter à plat – pantèner

Perpilla, clignoter – perpilhar

Planège, plateau – planèja

Ray, clarté, rayon – rai

Rounça, jeter avec force – ronçar

Rasclé, adj  étique – rascle

Rebuti, repousser – rebutir

Rage de ragea, luire – rajar

Ranquéni, chétif, engourdi – ranquenit

Régagnou, raboteux – reganhós

Raoucénou, au fig. acariâtre, adj. roque – raucenós

Révers (à), extrêmement, beaucoup – a revèrs

Soou, sol, aire – sòu

Seillade, à plein seau - selhada

Souparti, séparer – sopartir

Sapi de sapi, saisir – sapir

Sofrène de sofréna, sangloter – saufrenar

Sanfoyne, violon – sanfòina

Tey, tombeau – taic 

Talina, lambiner – talinar

Taoupa, mâle de la taupe – taupat

Torré, trop griller – tòrrer

Uce, sourcil – ussa

Vistembule, vestibule. - vistembule

28 novembre 2013

Mòts daus marescs de Montferrand

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 14 h 16 min

Quauques mòts e expressions granhats sus les fishas patrimòni daus marescs de Montferrand (sau Bèc).

 

chorla : alouette commune

cornalèirs : extremitats daus hius de fèrt que, dau haut dau bordon dinc au sòu ont son amarrats solide, sèrven de tirant quòra la panta vira

sembèc : branquilhet de 60 cm que sèrv a semerar

chorlar : sonar (les chorlas)

corejada : liseron

barralh : aquò’s  una prada molhada o precisament una division de maresc assanit de 2 ha environ

« m’en vau e(s)taussar les aubars » : estaussar : escapitar, esbalancar

esclopada : « galochée » : franc-bòrn dau fossat

siscle : una èrba daus marescs….. mès la fisha mancava !

matrassa : massette, mès tanben tot vegetau de maresc utilisat per hèder lo palhat (coma « tuja » en Vasadés, un chic)

tarusquet : ?

valent coma un dalh

galh : sòrta d’horca damb los brins recorbats (a notar que « galha » vòu díder « brin » per una hoishina sau Bassin)

colarin : barcòta fòrt plata de 1 m sus 3 m, que pòt shambertar adaise ; shafrada nèga-hòu a Sent Lobés au debut dau XX° siègle

« lo camin de la Via n’a jamès petat » : lo camin de la Via (tautologia !) es una vielha via que passa ad Ambarés

ragasset : sarcelle d’été

sença : sharpilhèira, guelha a gringonar ; lo mòt sharantés se tròba donc aparentament en bordalés tanben

galinhòla : marouette ; estonat mòt que sòna lengadocian !

còpa : foulque ; se ditz « còpia » sau Bassin

picarson : ?

rolhon : una petita rolha ? lo sens precís n’es pas dit

sangsugaire : puscaire de sangsugas

matrassaire : picaire de joncs, vimes e matrassas

anguilaire : probable puscaire d’anguilas !

tonaire : caçaire a la tòna

« Robacan » : nom de lòc derivat de rau vacant (rau : maresc, prat comunau umide, rausar ; vielh nom)

7 octobre 2013

A la mode de Berdié

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 44 min
Lou binte-dus octobre après aougé bregnat
Meste Jean me dichut: « Sès un minge gagnat
Silèou qué t’an pagat bas crouca ta mounéde
Per ana festégea daou coustat de la Brède.
Oui, t’én bas ha ribote dan de lés gourgandines
Bas beoure é te harta dan millou qué sardines. »
« Sifèt, èy bien résoun d’un paou mé repaousa
Si sabèbes, Jeanty, ce que pot mé caousa
Une loungue journade : aou tail aban huyt ores,
Mijour à dus la paouse ; desbaouche après cheys ores,
Per mingea un aougnoun, é un petit cantet
Couneychy un caoucun qué dam aco crebet
Piarrille s’apelabe, é n’aougut pas la chance
De poudé coume jou a cops rémpli sa panse.
Un jamboun, caouques éous, un broy pichey de bin,
Epuy canta, dansa, aco dinc aou matin !
Bala moun cher, entaou edy cade sémane »
A Janti espatat, dissury jou l’airt crane.
« Aou ségu, pusqu’à tu l’argén t’èy pas besougn,
Perqué doun te paga ? Si podes ana lougn
Séns ana a l’oubratche epuy touca ta pague.
Aco fara toujours méns per lou rigue-rague.
– Bos dire qu’angry jou despénsa toun argén
Per préne daou plési aoutemén qu’én mingén ?
Acos a dire dam de lés femmes leougeyres
Que féden lou tretoirt lou long de lés ribeyres ?
– O positibemén. — Ah nou, m’entendes-tu ?
Jamey n’iry aco, podes esta ségu.
– Escoute-mé Bernat, jou boudry bien te creyre
Mais Peyrot te bit gey én trin de te coumpleyre
En coumpagnie d’une qu’adèbe soun mestey.
– Bédy ce que bos dire ! Ebé, te destroumprey :
Aco ère ma femme ! Fèdem ribote amasse,
E maougré que se sémble fort à d’une gourrasse,
Abèbe simplemén ataou per l’ocasioun
Mis daou rouge à balots bien mey que de résoun. »
E Jeanty s’escapet, séns parla, a ralettes,
Bélèou qu’abèbe omis de pourta sés lunettes.

26 septembre 2013

La mòrt de mon ausèth (JM. Buget)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 05 min
Dens « Plous é Ris » de JM. Buget, poèta e regent garonés (la Rèula), 1848.

 

Dens lo nid on t’amigalhèvi,
Ausèth, que totjorn plorarèi!
Dens la cauja on t’apasturèvi,
Elàs! ne te tròbi pas mèi!

 

T’en ès anat, ausèth aimable,
E m’as dishat dens lo turment;
Qué t’èi donc hèit, jo miserable,
Per me quitar tan tristament?

 

T’en ès anat… e dens mon ama
Punteja una amèra dolor;
A! t’èi perdut… mon  còr se pama…
Ausèth, jo t’aimèvi d’amor!

 

Èras lo sol dens mon malure
Qu’avèi pr’adocir mon shagrin;
E per comble a ma pena dura,
Ne cantès pas mèi… un matin!

 

Quand t’avèi per ma compania,
L’òra passèva vistament;
Ta via èra un sharme a ma via,
E ta voàs un ravissament.

 

Davant una sòr vièrja encara
Passèt viste coma un flambèu;
Tu l’as seguida, e jo totara
Vau anar la joénher au tombèu.

 

Shens dobte au cèu on es montada
Avès meditat ton essòr
E ton ala a pres la volada
Devèrt aquera estela d’òr?

 

Ren d’ací-bas n’amorisquèva
Ton  còr banhat dens les dolors;
A ton ama que s’anugèva
Jo respondèvi per les plors.

 

Mès la-haut jamèi ne broncissen
Los auratges desensheinats;
Jamèi los bèths jorns ne s’eclipsan;
La via a totas ses clartats.

 

Una lutz d’amor totjorn brilha
D’un esclat que ren ne ternís;
E lo plaser totjorn gratilha
Lo còr de l’ange que bondís.

 

Aimable ausèth, A! se podèvas
Desertar lo cèu pr’un moment…
Un sol moment… se revinèvas…
Jo morirí pus doçament.

 

Dens lo nid on t’amigalhèvi,
Ausèth, que totjorn plorarèi!
Dens la cauja on t’apasturèvi,
Elàs! ne te tròbi pas mèi!

6 juillet 2013

Una fauta d’ortografa

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Umor — Lo Sarmoneir @ 15 h 51 min
Mon istoara n’es pas un conte
Coma sovent dens l’Armanac
Quauque vielh farçur vos raconta
Aquò’s la veritat. Cric !… crac !…
 
Dens una petita comuna
D’una centena d’abitants
Labàs deu bòrd de Pampeluna,
Pòt i auger de ‘quò quauques ans,
Un jorn devant Mossur lo Mère
La Cat’rina deu Litoquet
Se maridèt.
 
Mès valà que lo secretère
Qu’es perruquèir de son estat
E pas bien fòrt sus la gramèra
Avè sus lo papèir timbrat
De sa pus sharmanta escritura
Botat lo nom de la futura
Demb un Q a la plaça de C.
Quora lo mère vit la gafa
Se botèt  de suïta en dever
D’enlevar coma lo poiré
Aquera fauta d’ortografa.
Demb son canif fresc agusat
Anèva gratar lo contrat
Quora la juna maridada
Li cridèt, palla, espovantada :
– Ah ! non, mossur lo magistrat,
Pas de canif sus lo contrat !
Un canif, ‘quò pòrta malure
Coma n’a pas la bèth bien dura
Un contrat es si lèu lardat !
 
Mès, lavetz, que dishut lo Mère
Coma hèser donc per corrijar ?
Tè, tè, dishut lo secretère,
Èi mon rasoar, harà l’afar.
E coma rasa una figura,
Lo secretère perruquèir
Lavetz d’una man lèsta e sura
Rasèt lo Q sus lo papèir.
 
La fauta estut donc corrijada,
Lo nom de Cat’rina bien mis
Quora un farçur dens l’assemblada
Cridèt au mère : — N’èi bien vist !
Mès ‘quò’s res au costat d’adara.
Jamèi deu jamèi, mon amic,
N’aurí pas cresut véser encara
Rasar nat Q en plen public !
 
 
Mon istoara n’es pas un conte
 
Coma sovent dens l’Armanac
 
Quauque vielh farçur vos raconta
 
Aquò’s la veritat. Cric !… crac !…
 

1 mai 2013

Duias cançons reulesas

Classé dans : Entre Duas Mars,Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 22 h 19 min

Reculhit per Octave GAUBAN (Histoire de la Réole, Lacour reimpr., 2006)

 
VAILÈIRA (Beyleyre)
Diu ! que la nuit me parei longa (x2) / Avèque aqueth vielh tan jalós (x2)
Tota la nuit que me demanda / Jana, « lan » atz vòstas amors ?
Jo ne’n èi pas ni mèi ne’n vòli / Ne ne’n èi pas d’aute que vos
Qui èra aqueth, arsèir, la Jana / Que parlèva [b] d’avèque vos ?
Aquò èra un de mos baus-fraires / Que parlèva de mos nebots !
N’i tòrnes donc pas mèi, la Jana / Ne tòrnes donc parlar damb eth
Si jamèi jo ne li atrapi / Tuarèi a d’eth, batrèi a vos
Tots los navius que son sus l’aiga / Ne son pas tots a un patron
Tots los castèths que son sus tèrra / Ne son pas tots a un senhor
Tots los anhèths de la Grand’ Landa / Ne son pas au mème pastor
Atau sui jo, mon amic Pièrre / Jo ne sui pas tota per vos !
 
CANÇON DAU TÒRT
– Ce ditz lo tòrt : maridatz-me ma maire
Car vos sètz vielha e vos ne viuratz gaire
Qui eritarà, qui eritarà, dau bien dau praube tòrt
Quand serà mòrt ?
– Ce ditz lo tòrt : lo jorn de mes nocetas
Fadrà minjar tres parelhs de poletas
Encara mèi, encara mèi, un bèth gigòt de pòrc
Ce ditz lo tòrt
– Ce ditz lo tòrt : fadrà abilhar ma mia
D’un bèth drap fin, d’una bèra daufina
Encara mèi, encara mèi, una bèra baga d’òr
Ce ditz lo tòrt
– Ce ditz lo tòrt : fau hèser una cocheta
De la longor de ma mia mestressa
Encara mèi, encara mèi, les quatre « picous » d’òr
Ce ditz lo tòrt
1234
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star