LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

31 août 2017

Mon pair auré dit (tèxte en patoàs de Ladau)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 12 h 45 min

Per hèser l’istorique, ne podèvan pas milhor causir que la vielha comuna de Ladau, dens lo comtat de Benauja. ‘Quò’s un bèth e rishe  país, tot possa verd e bròi, la vinha, lo blat e les fruits i vènen a l’aise. Cadun i troba son bonur, fau díser tabé que lo paisan es valent, qu’aima la tèrra, que s’i estaca, que n’a pas pòur de s’eishinar devath la pluja o au sorelh, que n’a pas l’abituda de se plànher tabé, mème si ses afars devènen shaque jorn mèi mauaisits ; que les afars ne màrshan pas, que tot se’n vai de guingòi. No, ne se plànhen pas, mès si mes vielhs revenèvan, serén sans dotte estonats de véser coma lo monde vai ; l’electricitat a remplaçat les candèlas a petròle e a rosina, que per se desplaçar fau una voatura de cent shibaus per hèser quatre-vint a l’òra. Mès tabé, coma serén estomacats de véser lo petit de morala, los crimes e los vòls son de mòda que per quauques sòs un drollat de 15 ans vos escana o vos trenca la ganurla.

Dens les familhas n’i a pas mèi d’autoritat, les vielhs ne son pas mèi respectats, n’i a pas mèi de consciença dens los afars ; disen que ‘quò es la logica !

Ne crésen pas mèi a res, ni au bon Diu ni au Diable. Les gents n’an pas mèi d’espoars, prénen lo monde coma vèn e se’n acomòdan coma pòden. Tabé a Ladau sàben que pòden comptar demb nòsta tèrra, demb nòsta vinha qu’es una bona goiata, bon-an, mal-an nos prodiga de bèths e bons rasims. Lo vin es lo melhor que tròban, ses qualitats son sublimas. De la taula des Dius es dinhe.

Amic, perdona-me si m’arriba de gasconar de travèrs e d’escorshar tes aurelhas demb mon patoàs, mès coma disèva mon pair,  »atrapa qui pòt ».

Vòste Enric

8 janvier 2017

Parabole en marotin de Lamothe-Landerron

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 13 min

lamothe-l

2 janvier 2017

Lo colièr de Nòsta-Dama de Lorette

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 19 h 19 min

FlorimondDirèi pas de quala arma e de quau regiment
S’arrestèt a Lorette un gròs destacament.
Ne me’n sovèni pas. La tropa èra campada
Tot au ras de la glèisa au mitan d’una prada
E tornèt se’n anar lo lendoman matin.
Quauquas òras après, valà qu’a fons de trin
Hòra d’alent e tot caperat de susor,
Lo chef vei arribar per darrèir lo rector,
Autament dit lo curè de Lorette. – Arrestatz !
Crida-eth au lieutenant, un de vòstes sordats
Vèn de nos darraubar lo colièr de la Vièrja.
Lo chef en l’entendent devèn blanc coma un cièrge.
- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !
- Oui chef, un colièr d’òr qu’aqueth nos a panat !
- Qué me càntatz ? qu’aurí dens la tropa un volur ?
Anem donc, son de badinadas. Per bonur,
Vo’n vau balhar la pròva : Halta ! rassemblament !
Mon pair, horgalhatz donc tot lo destacament !
Mès lavetz un sordat tira de sa sacòta
Un colièr qu’a los gruns ta gròs qu’una auglanòta
E qu’au sorelh levant que s’i vèn miralhar,
Hèsen perpitar l’ulh au punt de l’avuglar.
- Es jo qu’èi lo colièr ! ce crida lo sordat.
- Arpalhan, ditz lo chef, seràs bien lèu jutjat !
E lo curè radiós e tabé solatjat
Marmòta un Diu-mercís qu’es prampó adaptat.
Mès lo tropièr ripòsta : Ò ! n’èi pas res panat !
Èi la consciéncia pura, escotatz e veiratz.
Sui estat eslevat jo dens la religion
E de mon naturau aimi la devocion.
Tabé demb quau plaser per díser ma pregària
Èi corrut a matin dedens lo sanctuari.
E donc, mon lieutenant, l’urosa inspiracion,
Vatz véser s’èi aujut cent mila còps rason.
Ausissi dens la glèisa una voètz musicala
Mès que nat instrument de musica n’egala.
Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorritz
E son regard ta doç e ta clar m’esbloís.
- Escota, ce me ditz, ès vingut, as pregat
Demb una fe ta sincèra e granda, sordat,
Qu’èi sentit qu’èras tu lo pus digne devòt
Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.
Un vielh mossur l’avèva crompat pr’una fama
E me’n parèt a jo pr’orgulh e per reclama.
Se me l’entortilhèt coma l’auré passat
A la granda secalha que l’a refusat.
Solatja-me en me tirant aqueth asiu
T’haràs una fortuna e a jo m’hèi puishiu.
Tant d’òr es una ensurta a ma simplicitat !
Es una ifronteria, una immoralitat
Que de se cobrir d’òr deu temps que la misèra
A tant de praubes gents hèi trainar la galèra !
Tremblis pas militari, apròisha-te de jo,
Mon colièr t’aparten, te lo balhi, pren-lo !
Pensatz-vos se lo còr m’hasèva tipa-tapa
Quòra me sui mastat sus los pès per l’atràper.
N’èi pas tròp marganhat taplan per reüssir
E la Vièrja m’a dit : Adiu, vai e mercí !
Valà, mon lieutenant, coma èi dens ma museta
Lo present que m’a hèit la Vièrja de Lorette !
Lavetz, lo lieutenant ditz au curé : E bé
Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber
Se los miragles son una causa probabla.
Mèi que n’impòrta qui dívetz saber qué diable
S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.
- Mès ò, ditz lo curé, es que ne’n hèi baucòp
Ne’n am tot un grand libre. – E bé la, pòdetz díser
Que ne’n atz un de mèi e deus grands ad inscríser !
Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc
E comanda a sa tropa alinhada : En avant !

19 décembre 2016

Recueil de mots gascons à Verdelais et à St-Maixant

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 23 h 45 min

Ici, le gascon a disparu du paysage oral. A Verdelais, je n’ai entendu que Thierry Latestère qui nous parlait de sa grand-mère parlant gascon bazadais et qui disait quelque chose du genre  »vau te fóter un clapat » (je crois). Jean et Jany Fonteyraud, qui ont la soixantaine, ont dit ne pas connaître le gascon. Quant à notre voisin André Lavigne (né dans les années 1920), il a parlé d’  »anguiles » et de  »gourgue » mais c’est tout ; et Maurice Chevillard, nous allons en parler ci-dessous.

Outre l’enquête Bourciez, les mots déjà trouvés dans les archives (carruet, ormièra, balet, pinhadar, hauressa, jauga, vimièra…) et ceux de la toponymie (nogueiria, luc, rodèir, rolha, nausa, sarra la coa, graveta, nèga-can, astoret, gravar, galoishèr, Bernilha, Bertric, padoenc…), deux livres nous fournissent quelques mots de français régional issus du gascon, ou de gascon directement si l’on préfère. Voici de quoi il s’agit :

 

Lucienne SINZELLE, Mon Malagar, Gallimard, 2001. (née en 1927)

  •  »un grand sac rempli des feuilles qui entouraient les épis de maïs (et qu’on appelait des panouilles) »
  •  »là, toutes les trois, on  »épanouillait » ensemble le maïs »
  •  »Parfois le tourin à l’ail la remplaçait »
  •  »Vous vous souvenez sûrement, Jean, avoir vu mon père faire chabrot »
  •  »une culotte  »pisse-droit » (piche-biste en patois) qui lui descendait jusqu’aux genoux »
  •  »Notre mère faisait la lessive (la bugade en patois) »
  •  »Les plus gros étaient utilisés comme  »carassons », des piquets pour  la vigne »
  •  »Mon père et Jean Ducasse avaient, attaché à la ceinture, un étui – le coudey en patois »
  •  »Comme il restait toujours du   »cavaillon », un peu de terre, entre les ceps »
  •  »elles décavaillonnaient avec une bêche dentelée »
  •  »tracer une ligne bien droite, à l’extrémité des règes »
  •  »Le matin, les vendangeurs se retrouvaient sous le hangar à côté du cuvier, où étaient entassés les baillots »
  •  »Sur place, les hommes déchargeaient les comportes, ou bastes »
  •  »C’est par la petite fête du  »pampaillet » qu’on célébrait à Malagar la fin des vendanges »
  •  »L’hiver, dans les vignes, nous recueillions des baraganes (poireaux sauvages) »
  •  »M. Dubourg jurait beaucoup et toujours en patois : midedious (mille Dieu), Diou biban (nom de Dieu). Les gens, à Malagar, ne parlaient entre eux que le patois. Je me souviens si bien : le chien, c’était lou cagnot, le château, lou castel, le chapeau, lou capet, la maison, l’oustaou, la vaisselle, la bachére, sans oublier le fameux quézaco et l’inoubliable adichats pour dire au revoir, ou plutôt adieu »
  •  »nous avions la charge de les transporter dans la souillarde du château »
  •  »celui-ci m’avait rapporté des Pyrénées une  »mounaque », une poupée de chiffon »
  •  »Je cueillais aussi de l’herbe pour les lapins [...] les  »coudennes », le  »traverse-chemin » »
  •  »Lou martéou, il s’appelle  »reviens », nous disait-il »
  •  »les lézards (que nous appelions des singualettes) »
  •  »j’entendais la pauvre femme le supplier en patois :  »Déche mé, déche mé »  »
  •  »Je constituais les fagots de sarments et déposais sur chacun d’eux une  »andorte » en osier »

Marc-Hercule DILAVI (pseudo de Maurice CHEVILLARD), Les murmures du Galouchey, à compte d’auteur, 2016 (né dans les années 1940)

  •  »un gros écrou rouillé venant du bourrier »
  •  »les  »bouzigs », appelés aussi lombrics »
  •  »son jeune drôle avait caché le seau avec les anguilles »
  •  »tu vas vite passer par la Gourgue »
  •  »je voulais jouer au  »pet » (il faut bien prononcer la lettre t finale) »
  •  »une grosse bille en verre comme une agate ou en fer, c’est alors un  »berlon »  »
  •  »celui qui est touché perd une bille appelée aussi berle ou pite »
  •  »Ce dernier vérifie que c’est une bonne berle et non pas une saloperie de  »cacugne ». »
  • Si un joueur a perdu toutes ses berles, il est dit  »cougnut ». »
  •  »je tire en  »plombet », c’est-à-dire en lui tombant directement dessus »  (Rq : un plombet ou plombèu est un fil à plomb)
  •  »Ici les petits oiseaux sont des  »pachirocs » ou des  »roupits » »
  •  »Il dit que le  »bayot » de ma grand-mère est un panier. »
  •  »Je me dépêchais de couper [...] des branches bien touffues d’aubier »
  •  »Notre coup de filet compte au moins soixante poissons,mais pas un seul  »créac’ »’
  •  »Nous équarrissons à l »’ahouzet’‘, sorte de serpe à la lame courbe »
  •  »Ils seraient capables de tout avaler, boudiou »
  •  »monsieur ne veut plus aller travailler avec ses esclops »
  •  »les coups d’aiguillon et de  »vimes » cinglants »
  •  »les sarments et mes  »vignottes » étaient embarqués et entreposés au sec »
  •  »tous deux dégustaient après avoir mélangé ail et persil haché, sa sanquette »
  •  »couchée sur le  »banchet » sorte de table creuse en forme de quart de cercle »  (est-ce bien gascon ? je n’en sais rien pour l’instant !)

Pible e piple

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 19 h 17 min

Lo mòt pible o piple, designant los Leccinium, es interessant. Es encara coneishut per de dròlles de la campanha ! L’èi ausit díser per :

- mos oncles que passèren lur junessa a Usèsta (piple , per Leccinium scabrum)

- una hemna de 60-70 ans originària de St Pèir d’Aurilhac (pible)

- una drollessa de 10 ans a pu près, de Cabanac (pible) ; piple es tabé citat, ce cresi (a St Maurilhon)

- un dròlle de 9 ans a pu près, d’Ilats (pible)

- quauqu’un a St Macari (piple e pible )

L’èi lugit :

- http://celadon7.canalblog.com/archives/2007/01/11/3658784.html (pible , 33)

- https://vivreabonnetan.wordpress.com/tag/bolet-pible/ (pible , Bonetan)

- http://pible-rouge-pible-gris.esy.es (pible )

- http://cemachampi.blogs.sudouest.fr/tag/pible+gris (pible )

 

Derivats :

- pible rouge = Leccinium aurantiacum

- pible gris = Leccinium scabrum, L. carpini  

 

Etimologia :

Vèn deu latin populus, en francés peuplier. Çò qu’es amusant es que dens lo medís endret pòden díser pible e brioulasse, derivant cadun d’un mòt diferent per peuplier,  »pible » e  »briule ». Sivant lo FEW, aparei que  »pible » es un mòt d’origina peitavina-sentongesa, perigòrda e auvernhata (donc  »mediò-romanica »), los mòts gascons estent  »br(i)ule/biule », e los mòts lengadocians  »pibol/píbol ».

4 avril 2016

Nadau gascon deu País de Sent Macari

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 23 h 53 min
Gardatz, Tot-Puïssant, nòsta paroassa
Aquò’s hèit de Pian, Diu sent[?] vòsta graça
Mès se nos la gardatz, segura es la plaça
Mès se nos la gardatz, qui crenh los sordats ?
 
Aurén bèth bastir ostaus o cabanas
Mau va lo mesti, per mèste Chabannes
Se damb Diu ne bastís, aquò’s pilar lanas
Se damb Diu ne bastís, n’hèi que franc bardís
 
Lo pus eloanhat de la paroassa,
Penòt, s’es penhat e tirat la crassa
Per baisar vòstes pès per chancòts e passa
Per baisar vòstes pès l’amor ne crenh res
 
Los deu Padoenc e los de Bernilha
Anem viste, anem, ont l’estela brilha
Diu estendut suu hen, per nos d’amor brilha
Diu estendut suu hen, aquí nos atend
 
Tots los de la-haut, los de la Teulèira
Dèishan lur horn caud, ont burla la pèira
Per adorar tots Diu, tots i vendràn veire
Per adorar tots Diu, tots ont lo sang viu
 
 
 
 
Gardez, Tout-Puissant, notre paroisse
C’en est fait de Pian [?!?!], Dieu saint[?] votre grâce
Mais si vous nous la gardez, la place est sûre
Mais si vous nous la gardez, qui craindra les soldats ?
 
On aurait beau bâtir des maisons ou des cabanes
[????] va mal pour maître Chabannes
S’il bâtit sans Dieu, [litt. c’est piler des laines = ?]
S’il bâtit sans Dieu, il ne fera que du mauvais travail
 
Le plus éloigné de la paroisse,
Penot, s’est peigné et décrassé
Pour baiser vos pieds [ceux de l’enfant Jésus ?], il a marché dans des flaques [chancòt = flaque, mais je ne comprends pas la tournure]
Pour baiser vos pieds, l’amour ne craint rien
 
Ceux des Padouens et ceux de Bernille
Allons vite, allons, où l’étoile brille
Dieu étendu sur le foin pour nous brille d’amour
Dieu étendu sur le foin nous attend là-bas
 
Tous ceux de là-haut, ceux de la Tuilerie
Laissent leur four chaud, où brûle la pierre
Pour adorer Dieu, tous iront voir [l’enfant Jésus]
Pour adorer Dieu, tous ont le sang vif
 
Sorça  : Les Macariënes – 1763

7 mars 2016

L’olom de Menaut (Florimond)

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 15 h 02 min
Ètz arribat tròp tard pr’enténder mon istoara
Poèta, sui tan vielh ! Dejà dempui longtemps
Cada jorn hèi partir causas de ma memoara
Cada mes, oblidar quauques evenements

Bien sovent dens la nuit quòra tot dròm tranquille
Me crusi lo cervèth per me ressovenir
Mès ’quò’s deu temps perdut, la nuit se passa e fila
Lo passat tot brumós pòt pas me revenir

I a tan longtemps que sui apitat sus la bola !
N’avèvi que trenta ans, quòra lo rèi Henri 
Aqueth rèi, sàbetz bien, qu’aimèva tant la pola
Au mitan de sa cort vengut passar pr’ací

Èri dret coma un i ; dissut a Marguerite
En me montrant deu dit :  Reine, ventre-saint-gris
Qu’il est donc beau cet orme ! On peut jurer petite
Qu’il n’a pas son pareil de Pau jusqu’à Paris  ! 

E les gents de Menaut, entendent Enric Quate
Se sentiren lavetz l’amor-pròpe flatat
Levèren tots la man de ne jamèi m’abàter
E la hapcha e l’hauçòt m’an totjorn respectat

Devinètz se n’èi vist lavetz pendent deus siègles
Passar governaments de totas les colors
Drapèus damb flors de lis, estendard  damb deus èglas
La França dens lo ríser o bien dens las dolors

Parei a l’Ocean furiós que ré n’arrèsta
Èi vist se revoltar un pòple encadenat 
E dens la França en sang tèisher dens la tempèsta
Lo drapèu tricolòre au crit de Libertat

La sciença se caucèt de bòtas de sheis lègas
Lo progrès dens los èrts hit broncir sos clarons
E los petits ausèths au mitan de les sègas
Esturen esbarrits per tant tant d’invencions

Dens lo cèu s’i mastèren de grands canèths d’usinas
Prenhac, Cerons, Barsac, de pertot, de tots bòrds
Los vapors e los trins, mila e mila machines
Vos hasuren un bruit a revelhar los mòrts

E n’èi tant entendut de bruit que mas aurelhas
A la fin n’an aujut lo ressòrt fatigat
Son coma mon cervèth, les praubas son tròp vielhas
Lo cosson nos trabalha e nos a romigat

Passi mon temps adara a parlar dens (demb?) mon vente
L’èi curat coma un pifre e vènen i portar
Les grolas, los pad’rons, quauqua grilha impotenta
Brèf, tots los vielhs obgèits que son bons a gitar

’Quò’s coma qui diré l’Otèl deus Invalides
Ont tots aqueths debrís se consòlan entr’eths
Cadun hèi son recit ; lançat a totas guidas
Lo ríser i part sovent coma deus alugrets

I a sustot un vielh vase a l’aurelha emportada
Que n’en sap e n’en ditz de totas les faiçons
E deu prumèir janvièr a la fin de l’annada
I a de qué n’en plorar dedens sos pantalons

E tabé sui urós, òc, bien urós de víver
Demandi pas encara a hèser lo grand saut
Pòdetz dens l’Armanac Garonés ec escríver
E remerciar per jo lo monde de Menaut

E valà çò qu’es hèit. Ma Musa te repèta
Vilatge de Menaut, çò que l’olom m’a dit
E pr’acabar, se vòs lo conselh deu poèta
Respècta ton olom coma un aubre benit !

25 janvier 2016

Tèxte de la grépia occitana de Sent Fèrme 2016

Classé dans : Accion associativa,Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 20 h 18 min

Vachí coma se realisèt la profecia qu’anoncièva la vinguda de Jesús sus la tèrra :

I avèva a Nasarèt, vila de Galilèia, una goiata aperada Maria, fiançada en d’un òme nomat Jausèth, de la familha de David. L’ange Gabrièu li estut mandat per Diu. Entrèt dens son ostau e li dishut :

- Adishatz plenha de gràcia, lo Sénher es demb vos, sètz benesida entre totas les famas.

Maria estut capvirada per aqueras paraulas e se damandèt çò que volèva díser aquera salutacion. L’ange li dishut :

- Crànhitz pas Maria, qu’atz trobat gràcia davant Diu. Auratz un hilh, l’aperaratz Jesús.

Maria damandèt a l’ange :

- Coma aquò se harà ?

L’ange respondut :

- L’Esprit Sent vendrà en vos e la vertut deu Tot-Puishent vos caperarà de son ombra. Aquò’s pr’aquò que lo sent mainatge que neisherà de vos s’aperarà Hilh de Diu.

Lavetz Maria dishut :

- Sui la serventa deu Sénher, que tot aquò èsti hèit d’après vòsta paraula.

 

Un decret de l’emperur Auguste ordonèt a totas les personas de l’Empire roman de s’hèser inscríver dens lur país d’origina. Maria e Jausèth deishèren donc Nasarèt per anar a Betleèm, país d’origina de lur familha. A lur arribada, trobèren pas d’auberjament dens una ostelaria e se refugièren dens un parc de beus. ‘Quò’s aquí que se passèt la neishença deu drollet Jesús.

Maria – Jausèth, mon shèr e fidèle espós, tot en jo me rapèra un sent evenement : sènti lo fruit d’una via que, d’una senta enveja, vòu aparéisher a nòsta via.

Jausèth – Nos vachiu arribats, ma shèra esposa ; aqueste lòc nos servirà d’abric per la vinguda de nòste ninòt.

 

1èir tablèu

 

Som a Betleèm de Judèia. Escotatz, brave monde, l’istòria deu tot prumèir Nadau. Dens un recunh d’una prauba establa, un ninòt nud e miserable es neishut per nòste salut. Sos parents, Maria e Jausèth, n’avèvan pas d’argent ni mèi d’ostau per aculhir lo penhin qu’èra sus lo punt de nèisher. Antau l’enfant Jesús espelit dens una grépia, a l’òra que pertot, dens los cròs coma sus los tarrèirs, sonèvan los dotze còps de mijanuit.

 

Vaquí que deu cèu estelat una estela daurada e alugrejanta vingut s’apausar sus l’ostau ont vinèva de nèisher lo Sauvador. Còp sec, una voètz trenit deu pus haut de la montanha. ‘Quò’ra l’ange deu Senhor.

- Crànhitz pas, mos amics, vos pòrti una granda novèra, anuit vos es neishut un Sauvador, son nom es Jesús. Diu nos salva, Diu nos aima !

Anatz a Betleèm, preishatz-vos per saludar lo rei deu Cèu !

 

Lavetz, dens les pradas se levèren d’aulhèirs qu’èran aquí a gardar los tropèths. Amassa, s’en anguren entà la cròta dens los roquèirs e viren dens lo hons, esclairat per un rai de lua, lo petit ninòt pausat sus un lèit de palha fresca. De cada part, un beu romièva pensiu deu temps qu’un ase gris quilhèva les aurelhas.

Pròishe d’aquí, un june aulhèir dromilhèva tot solet dens sa cabana.

- Fau anar lo revelhar, ce dishuren tots, qu’aquera novèra es bona pr’eth tabé.

 

La novèra s’esbarja dens tota la campanha e dens tota la vila. Los aulhèirs d’alentorn vènen aufrir de cadèus au drollet. Cadun disha son ostau per véser la mervelha e, lèu, vènen pausar sus lo pas de la pòrta de qué norrir e de qué vestir lo hilh de Diu tot arganic. Li aufren los anheròts que braman doçament, los mainatges li pòrtan de joguets per l’amusar, los papès e les mamès li hèsen de broishats per l’escaurrar. Nosauts tabé l’estela vèn nos quèrre. Per lo novèth millenari, se quilha dens lo cèu de nòsta umanitat e nos ensenha un camin d’amistat. Per Nadau cadun hèi la patz e cadun samia lo bonur.

 

2d tablèu

 

Lèu, tot lo monde parlèva sonque d’aquò e vinèva de la quita capitala per véser çò que se passèva. Un matin, vingut un messatgèir, hòra d’alent tant avèva corrut.

- Ai vist passar una caravana ! Son tres reis ambe lor equipatge de dromadaris e d’elefants, an traversat Jerusalèm e son anats al castèl del rei Eròdes. Demandan pertot ont es lo rei d’Israèl que vèn de nàisser ! [jogat per    ]

Eròdes n’en estut tot capvirat. Còp sec amassèt son conselh e hasut venir de monde de son pòple.

- Vòli saber la veritat. Qué disen dens la vila ? Tu, achí, qui sès ? Qué hèses ?

- Io, vau au mercat a Pelagrua, a Montsegur, a La Rèula ! Pertot se ditz que va venir lo Messia ! E que va tot cambiar ! [jogat per    ]

- Creses qu’harà milhor que jo ? Tu, lo bolangèir, qué n’en pensas ?

- Fabriqui e vendi dau pan dins mon fornilh. Disen que vèn de nàisser a Betleèm lo rei dau cièl, lo rei que vendrá establir lo rènhe de Diu sus la tèrra. Les paures van minjar lo bon pan de la torta pausada sus la taula. [jogat per Yves Sauvestre]

- Taisa-te pegàs ! Creses que vai tot shanjar aqueth messia ? Qu’en dises, tu, lo vinhairon de Bordèu ?

- La tèrra florirà e balharà son fruit, los sherments seràn cargats e de les gaspas sarcidas pisharà lo vin novèth dens les barricas !

- Pòdes totjorn saunejar. E qué mèi ?

- De las espasas faràn d’araires e de falces. N’acabaràn de se far la guèrra e de se trucar dessús ! [jogat per   ]

- Vam véser los palomaires, que saben bien de causas.

- Èi gueitat naut, vesi arré. Onte son passadas ‘ques palomas ? [jogat per Jean-Pierre Bugeade]

- Ò, belèu son totas partidas a Betleèm ! [jogat per Jacques Gaye]

- Mès non xxxxxxxxxxxxx Tiberiada xxxx [jogat per Daniel Testet] (achí sabi pas mèi !)

- xxxxxxxxxxx (tapauc)

- N’i’n a prampó ! Tot aquò’s impossible ! Qu’en dises, tu, lo mòine de Sent Fèrme ?

- Diu vèn a nòste per partatjar nòsta misèria. Diu se hèi òme per fin que l’òme vèni Diu, nos dubre lo camin deu Cèu.

- Sabes pas çò que dises, repapilhas praube òme ! Qué n’en pensas, tu, lo factur ?

- Passi per las bòrdas per portar las letras. Una granda jòia se vei sus totas las caras, dins totas las familhas fan la fèsta e cantan Nadal. [jogat per    ]

- Res a hèser ! Digun m’escota ! Tu, lo sabent que lugisses lo Libre de la Lei, qué te sembla ?

- Tot aquò es escrich ; los profètas vièlhs ne parlan de pertot. Vaquí çò que ditz Esaia : [jogat per    ]

- Aubora-te Jerusalèm ! E trelusís, car aquí ton lum : la glòria del Senhor subre tu s’es levada. Agacha : l’escuresina acapta la tèrra, las tenèbras cobrisson los pòbles, mas subre tu se lèva lo Senhor, e sa glòria subre tu resplendís. Las nacions van marchar cap a ton lum, los reis van s’encaminar cap a la clartat de ton auròra. Lèva los uèlhs a l’entorn e espia : totes s’acampan e s’agandisson. Tos enfants t’arriban de luènh e tas filhas te  son portadas sus los braces. Vas veire, seràs raionanta, auràs lo còr que farà tifa-tafa… tifa-tafa… tifa-tafa… e que s’espompirà ! Los tresaurs de delà las mars afluïràn cap a tu amb las riquesas de las nacions. De molonadas de camèls t’envasiràn, emai de dromadaris de Madian e d’Efa. Vendràn totes dusca de Saba, adusent d’aur e d’encens, proclamant las lausenjas del Senhor ! [jogat per Alain Pierre]

 

Deu temps qu’Eròdes ropiaguèva dens son castèth, pus lunh, dens la montanha, los Mages s’en anèvan sus lo camin de Betleèm. L’estela losi ensenhèva l’endret ont èra neishut lo rei deu Cèu.

Entrèren dens l’ostau e trobèren lo ninòt demb Maria e Jausèth. Lavetz s’aclatèren davant eth, s’agenolhèren e li dubriren lurs caissetas. En present li aufriren :

> l’òr, per aunorar lo rei deu monde ;

> l’encens, per hestejar lo vrai Diu ;

> la mirra, per garir lo còs de l’òme.

Rentrèren dens lur país shens tornar véser Eròdes. S’entornèren shas eths e esbargèren la novèra per la tèrra empenada.

- Vènem de rencontrar nòste Sauvador lo hilh de l’òme, lo rei deu Cèu. Tornam cadun dens son país per preishar la bona novèra a nòstes frairs e a nòstas sòrs.

Qu’antau siqui.

Alleluia !

14 janvier 2016

Lo colièr de N.D. de  »Lorette » (F.Masson)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 37 min

Dirèi pas de quala arma e de quau regiment

S’arrestèt a Lorette un gròs detaishament.

Ne m’en sovèni pas. La tropa èra campada

Tot au ras de l’église au mitan d’una prada.

E tornèt repartir lo lendoman matin,

Quauquas òras après, valà qu’a fond de trin

Hors d’alent, tot cobèrt de susor, de possièra,

Lo chef vei arribar per darrèir un gròs père,

Autament dit l’abbé de Lorette. – Arrestatz,

Crida-eth au lieutenant, un de vòstes sordats

Vèn de nos derraubar lo colièr de la Vièrja.

Lo chef en l’entendent devèn blanc coma un cièrge.

- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !

- Oui, chef, un colièr d’òr que nos a derraubat !

- Qué me càntatz ? qu’aurí dens ma tropa un volur ?

Anem donc, tot aquò son farças, per bonur,

Vo’n vau balhar la pruva ; halta ! rassemblament !

La, Père, folhatz-me tot lo detaishament !

Mès lavetz un sordat tira de sa museta

Un colièr qu’a los gruns tan gròs qu’una noisette

E qu’au sorelh levant que s’i vèn miralhar

Hèsen perpitar l’ulh au point de l’avuglar.

- Es jo qu’èi lo colièr ! crida lo militaire.

- Gredin, hurla lo chef, gara au conselh de guèrra !

E lo Père radiús levent los ulhs au ciel

Marmòta un diu-mercís qu’es prampó naturel.

Mès lo tropièr ripòsta : – Ò ! sui pas un volur !

Escotatz e veiratz s’èi la consciença pura.

Sui estat eslevat jo dens la religion

E de mon naturel aimi la devocion.

Tabé demb quau plaser per díser ma prière

Èi corrut a matin dedens lo santuaire.

E donc, mon lieutenant, l’urusa inspiracion,

Vatz véser s’èi aujut cent mila còps reson.

… Entendi dens la glèisa una voàs musicala

Mès que nat instrument de musica n’egala,

Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorritz

E son regard si doç e si pur m’esbloís.

- Escota, ce me ditz, as hèit una prière,

Sordat demb una foi si granda e si sincèra,

Qu’èi sentit qu’èra tu lo pus digne devòt

Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.

Un vielh mossur l’avèva aishetat pr’una fama

E m’en parèt a jo pr’òrgulh e per reclama.

Se me l’entortilhèt coma l’auré passat

A la granda mondaine ont estut refusat.

Tira-me-lo [deu] còth, t’haràs una fortune

E vas me solatjar d’un pes que m’importuna.

Tant d’òr es una insulta a ma Simplicitat !

Es una ifronteria, una immòralitat,

Que de se cobrir d’òr alors que la misèra

A tant de praubas gents hèi trainar la galèra !

Tremblis pas militaire, apròisha-te de jo,

Mon colièr t’apartèn, te lo balhi, pren-lo !

Pensatz-vos si lo còr m’hasèva tipa-tapa

Quora me sui mastat sus los pès  per l’atràper.

N’èi pas tròp marganhat pourtant per reüssir

E la Vièrja m’a dit : Adiu, part e mercí !

Valà, mon lieutenant, coma èi dens ma museta

Lo cadeau que m’a hèit la Vièrja de Lorette !

… Lavetz lo lieutenant s’adreça au Père : E bé,

Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber

Se los miragles son una causa croyable,

Mèi que n’impòrta qui dívetz saber que diable

S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.

- Mès, oui, respond lo Père, es que n’en hèi bòcòp,

N’en am tot un grand libre… – E bé, la, pòdetz díser

Que n’en atz un de mèi e deus grands ad inscríser !

Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc

E comanda a sa tropa alinhada : En Avant !!!

17 mai 2015

Lo punt sus lo gimborrat

Lo gimborrat (escrit gimboura, gimbourra, jimboura, jimbourra, gimbourat, zimboura, jamboura, gembourrat…) es una sopa tradicionala fòrt coneishuda en Perigòrd porpre, en Libornés e Entre-duas-Mars, a Bordèu e dens lo nòrd-oèst d’Òlt e Garona. Semblaré (cf. carta) que lo hoguèir d’aqueth nom estussi autorn de Brageirac e Senta Fe. Lo FEW, eth, menciona  »gembourrat » dens lo Gèrs ! Lo mòt es masculin mès quauques-uns lo botan actualament au femenin, probable a cause de la finala -a.

Les prononciacions occitanas atestadas son [ʒi͂mbu'ɾa], [ði͂mbu'ɾa] en Perigòrd e [zi͂mbu'ɾa] a Liborna e Bèthpui.

En tot cas, ‘quò’s una sopa hèita demb l’aiga de les tripas, après la tualha dau pòrc. Es totjorn venduda per de conservarias, e minjada dens les hèstas de vilatges.

La recèpta n’en es simpla e çanja pauc : per 8 personas, fau 3 L d’aiga de coison de tripas, 1 caulet verd, 4 carròtas, 2 aunhons, 3 naps, 4 turras (o 1 nap-caulet), sau e péber, e eventualament 500 g de mongetas e alh, o de porradas se vòletz. Après auger pelat e picat los estramis, fau los hèser passar a la padèra 10 minutas dens de grèish de guit. Après, los barrejaràn demb lo bolhon e haràn còser tot aquò mija-òra a una òra (dinc a que lo caulet e les carròtas èstin bien còits). Salar e pebrar.

Aquesta sopa se retròba dens tota una corriòla de regions. Per
achí, se ditz tanben  »tourrin » devèrt a Montpaun, Vilafrancha de Lopchac, Montanha…,  »bougras » a Moissídan (sivant certènas sorças, seré sonque l’aiga de coison de les tripas),  »bouga » e  »goga » en Bordalés,  »gigourit » en Charanta… En Gasconha, serà remplaçada per la famosa garbura.

Una cançon benaujanta menciona lo gimborrat : http://losarmoneir.unblog.fr/2013/01/09/dus-textes-noveths-en-gascon-de-benauja/

Bon apetit !

1234
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star