LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

28 janvier 2018

Lo medecin dels paures (Jansemin)

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 22 h 07 min

En alibertin adaptat.

 

Abriu lançava sos parfums ;

Mès al detzièma jorn de sa fresca mesada,

Son polit cièl pertot se petacèt de crums ;

E quand fasiá lusir sa blanca sorelhada,

L’òm vesiá perlejar sul tap, pels bròcs, pel camp,

Las grunas qu’una marcencada

Veniá d’escampilhar sus la tèrra en passant.

 

Mègjorn sonèt a Boèr ; duás filhas paresquèran

A dus vièlhs caminòls ; apèi se junhisquèran

Entre la Capeleta e lo Molin-de-Vent.

Polidas, del mèma atge, aquelas duás mainadas

Fasián ensemble trenta annadas ;

Avián mèma frescor, mèma tint ; cependent

Non pas mèma contentament :

L’una, risenta, sauticava

En portant un punhat de flors ;

L’autra, shagrina, caminava

Lo cap baishat, los èlhs en plors.

 

- Marianeta, ont vas tant urosa ?

Ditz la shagrina a la joiosa.

- Me’n vau dins la vila d’Agen ;

Passarèi devath sos grands aures !

Apèi me’n anirèi shel Medecin dels Paures,

Li portar de boquets e li tornar d’argent ;

Mès n’èi, mès n’èi d’escuts ! Tè ! vòs que te los compti :

Un, dus, tres, quatre, cinc !… E n’avèm d’autres, vai,

Dins ta tireta de ma mair !

Ò ! sèm tornats urós  ! aten que te zo conti !

 

E lo joine furet, tot a çò que disiá,

Tòrna parlar, sans s’apercebre

Que l’autra a tengut gemissiá :

Sabes que per l’ivèrn aguèrem tots la fièbre ;

Èrem paures, digun veniá per nos garir ;

N’aviam plus res a vendre e nos calhiá morir…

Tot d’un còp, un Mossur, dambe un risent visatge,

Intrèt, en nos cridant : – Mas bravas gents, coratge !

M’an aprés vòstre mal ; vèni per vos sauvar.

Ma mair ditz  : – N’es plus temps ; avèm tot mes en gatge ;

Los remèdis son shèrs ;  podèm plus ne’n crompar ;

A pena avèm, Mossur, per un brigalh de pan !

Lo Mossur fremisquèt e venguèt triste, triste ;

Zo vesiái, car al lièit n’aviam plus de ridèus…

A ! rishes  ! s’acridèt ; apèi s’apròisha viste,

E presenta a ma mair cinc grands escuts tot nèus ;

- Paura femna, sofrètz qu’un amic vos assiste !

Perqué rogir ! prenètz ! e quand trabalharetz,

Se podètz, me zo tornaretz.

E ma mair zo prenguèt ; e tot cambièt dins gaire ;

E los soènhs del Mossur, son parlar consolaire,

E de son baume quauques glops,

Fasquèran un miracle e garisquèrem tots ;

E dumpèi tot nos ritz coma las flors novèlas ;

Ma mair, mos frairs e jo trabalham ; lo Mossur

Nos a portat bonur coma las irondèlas ;

Ò  ! mès ganham d’argent ! mès sèm urós !… e tu ?

 

- E jo, plori  ! jo me tormenti !

Lo malur de shes tu s’es mudat shes nosauts ;

Avèm nòstre pair plan malaud ;

Que se desfai  ! que sofra ! Ò ! vai morir, zo senti,

S’aquel brave Mossur que sap ta bien garir

No vèn pas lèu lo secorir !

- Paura Isabelon ! qué te planhi !

E jo que risiái tant ; vai, vèna, t’acompanhi ;

Correm shel medecin ; no plores plus, vendrà ;

Quita tot pels paurets qu’a sa bontat se físan ;

Tabé n’es pas rishe, ça dísan ;

Mès lo bon Diu lo benirà !

 

E las filhas, per lòrs, pus viste caminèran ;

Lèu lo camin fusquèt flambat ;

E quand devath nòstres aures passèran,

Totas duás baishavan lo cap.

Dins nòstra vila, anfin, pel Pont-Long son intradas ;

Mès prèp de Jacopins, ras d’un ostal, qu’an vist ?

De Prèstes ! una crotz ! càntan De Profundis !

Las filhas s’avànçan trobladas ;

Una surtot fremís e trambla coma un junc ;

Un mòrt !… Pensa a son pair… ò pensadas cruèlas !

Viste, s’apròisha de quauqu’un :

Cèrqui Mossur Durand ! ont rèsta, Domaisèlas ?

E ! mon Diu ! lo vaquí que sòrt !

En efèt, aquò’s el, el que sortiá… mès mòrt ;

Mòrt, encaishat, entre quatre candèlas ;

Escortat dels paurets que l’auràn plus jamai ;

E darrèr son grand dòl, que dins nòstras carrèras

Fasquèt tombar larmas amèras,

I aguèt duás pauretas de mai !

 

13 décembre 2017

Quelques toponymes intéressants en Guyenne (I)

Classé dans : Alhurs,geografia,Lingüistica,Òlt e Garona,Paisatge — Lo Sarmoneir @ 21 h 17 min

Mon objectiu es ací de barejar la Guièna, d’una faiçon tant se sii aleatòria, a la recèrca de  toponimes interessents.

 

 

Bois des Crozes : compte tenu de la topographie, cela semble bien être cròsas ‘dolines’.

le Bouscarel : boscarèl est certainement un synonyme de boscatèl ‘bosquet’.

Casse Bessou : casse besson ‘chêne à deux troncs’.

le Cauffour : cauforn ‘four à chaux’.

Chauprenat : chauprenar ‘charmaie’… ou est-ce à écrire chauprenat en tant que masculin de *chauprenada ?

Coumbe del Pé Blanc : comba del puèg blanc ‘combe entaillant la colline calcaire’.

les Crabides : crabida ‘chevreau femelle’, soit un lieu où l’on élevait des chèvres, peut-on supposer.

l’Enfouny : enfonilh ‘entonnoir’, sans doute une cavité dans la roche ou un lien avec la forme d’un cours d’eau.

Escorne-Bios : escòrna-buòus ‘écorne-bœufs’ : lieu venteux ??? 

les Eygadoux : soit c’est aigador, analogue du lieu-dit les Eygaduys, et cela désigne un conduit par où l’eau s’écoule ; soit c’est aigadós, adjectif cité par Mistral avec le sens ‘humide, d’où l’eau sourd, en parlant des terres’.

Fonqueyrude : cairuda signifie ‘carrée, anguleuse’ (cf. Mistral) mais cela signifie peut-être ‘fontaine pierreuse’ (cf. radical cair- comme dans les Queyries).

les Fonzades : fonzada ‘fond de vallée’ (cf. Mistral).

les Fumades : terres fumées.

le Garennou : garenon ‘petite garenne’, c’est-à-dire petit enclos réservé au seigneur et/ou petite chênaie.

la Glanda :  mécoupure de l’aglandar ‘le lieu riche en glands’… donc chênaie !

la Grande Pleyssade : cité uniquement comme toponyme périgourdin par Mistral ; vieux mot pour ‘haie’ conservé dans le béarnais pleishada.

Matibas : Mativàs, augmentatif de Matiu ‘Mathieu’.

les Ourmeyroux : semble être dérivé d’orme ‘orme’ : ormeirons ‘petits ormes’, soit un bosquet d’ormes.

Pépinlé : cacographie de Pépinié ?? Dans ce cas, ce serait puèg pinièr ‘colline plantée de pins’. On se trouve effectivement sur un sommet.

lac du Pesquié : tautologie, puisque pesquièr ‘étang, vivier’. Correspond chez nous en Gironde aux lieux-dits le Pesquey, le Pusquey.

Pièce Picade : comprendre sans doute picada comme ‘déboisée’ ; à noter cependant picadís ‘taillis’ en divers lieux de Guyenne.

le Pissarot : pissaròt ‘filet d’eau’.

las Sagnotes : sanhòta ‘petit marécage’.

le Suquet : suquet ‘petite colline’ ; en effet à proximité d’un sommet peu marqué. Dans les environs se trouve la Suque.

10 décembre 2017

Los oronimes de l’Agenés

Classé dans : Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 20 h 47 min

Coma au sàbetz, l’Agenés, region au relèu doç, es taplan persamiat de tucas-temonhs calcàrias. I a donc tota una sica-saca de toponimes per designar les diferentas tucas, au vam véser.

 

-PECH (alib. ‘puèg’ < lat. pŏdium) : le Pech, Pecharnaud, Pech de Berre, Pech de Bure, Pech de la Tuque, Pech de Carrou, le Pech de Bélou, Pech de Born, Pech de Mathiot, Pech Estieu, Pech de Loboy, Pech Lafage, Pech d’Ancou, Pech Mirat, Péchavis, Pecharrou, Pech de Pastur, Pech Darbe Feuille, Pech de Ragot, Pécaliabous, le Pech de Caubel, Pech de la Guide, Pech Neyrat, Pechdou Haut, Pech de Faures, Pech de Plat, Pech de Laval, Pech Bardat, Dominipech (anc. par.), Pech de Boudon, Roc du Pech, Pech de Buzot, Pech de Barre, Pech Bounet, Pech de Ferrou, Pech del Rat,Pech de Ferrussac, Pech d’Âne, Pech del Mas, Pech d’Apous, Pech de Bertrand, Pech de Capelle, Pech de Grézac, Pech de Loubas, Pech de Rouby,Pech d’Oueilles, Pech de Barsalou, Pech de Gaillardou, Pech Pujot Haut, Péchargouillet, Pech Naud, Pech Redon, le Pech Long, Pétrencat…

-POUY/PUY (alib. ‘poi/pui’ < lat. pŏdium) : le Pouy, Puymirol, Puymiclan, Puysserampion, Puydauphin…

-TUQUE/TUC (alib. ‘tuc(a)’ < prerom. *tūkka) : la Tuque du Maréchal, la Tuquette, Lastuques, Pech de la Tuque, Tuquet,  Tuc de Trézat, la Tuque de Pauly, Latuquette, la Tuquette de St-Augutin, Latuque, la Petite Tuque, la Tuque, Tuc Blanc, (le) Tuquet, Tucol, la Tuque de Cabalsau, Tuquet de la Pèze, Tuc Rouge…

-TERME (alib. ‘tèrme’ < lat. terminus) : Termenet…

-SERRE (alib. ‘sèrra/sèrre’ < lat. sĕrra) : le Serre, la Serre…

-PENNE (alib. ‘pena’) : Penne-d’Agenais

-MONT (alib. ‘mont’  < lat. mons) : Moncaubet, Montardit, Montbarbat, Monsempey, Monbert, Monclar, Monbahus, Monteton, Monflanquin, Montpezat, Monbalen, Monviel, Cugurmont (anc. par.), Montréal, Moncuquet, Montaguzou, Monbalan…

-CUC- (< prerom. *kūkka) : Moncuquet, Cugurmont…

-CAP (alib. ‘cap’ < lat. caput) : Maucap, Capdemail, Cap de Béou, Cap de Lacoste…

-TESTE (alib. ‘tèsta’  < lat. tĕsta) : Testou…

-MAIL (alib. ‘malh’) : Capdemail, le Mail…

-BEC (alib. ‘bèc’ < lat. beccus) : Malbec…

-MOTTE (alib. ‘mòta/mota’ < prerom. mŭtt) : la Mothe, Lamouthe, Lamothe…

(shens comptar los tipes ‘còsta’ e ‘ròca’ p.ex. Roquefère, pus larges)

-autes : l’Esquine de l’Aze, Bel-Air, Bellevue, le Terrail, la Garde…

 

1 mars 2016

LO SARMONÈIR 41

Classé dans : Alhurs,LO SARMONÈIR novèra version,Òlt e Garona,Vasadés — Lo Sarmoneir @ 11 h 06 min

N° 41 1èir de martz 2016

POESIA

Aus mens compatriòtas

- Gascon baionés -

 

A Baiona que soi vadut

E permí vosautis enqüara

Que n’i a mantruns qui, si’m vedèn le cara,

Diserén m’aver coneishut ;

Car bien sovent dab eths, en sortint de l’escòla,

Qu’èi hèit au brut, mème au patac,

E mè d’iva partida hòla

A córrer enti’au molin d’Onzac !

Après lo vrespejar, vinent de har chauchòla

Qüant de còps nos an vists,

Sius ramparts, sius glacís,

Dançar le farandòla,

Quènd èram mainatjòts ;

Mè grands que hesèvam d’auts jòcs :

Que n’avèvam d’espècias diferentas,

Qui rendèn les camas valentas,

Còm : Pim-pam-ba, Guigueriguí,

Lo Pica-ròma e lo fin Bartòli,

O bien, s’aparelhant per assajar les fòrças,

Que hesèvam a les estòrças.

Urós temps, tròp viste passat,

Jo ne l’èi jamès oblidat !

Car, shens nat sopic ni turmenta,

N’avèvam lavetz d’auta coenta

Qu’a holejar, qu’a bien nos divertir :

Qu’èra tot bonur, tot plesir !…

 

Que’m rapèli que sus le plaça

De Gramont qu’èra dret plantat

Un arbre de le Libertat ;

Mès que ne sap qu’ací baish tot que passa,

L’arbre un bèth jorn, soi disent, qu’es tombat,

E, soi disent taben, le prauba Libertat,

De ‘quò l’amna shegrina,

Que n’auré fòrt plorat !…

Mantruns despuish an dit, (mès jo n’at voi sustíner),

Qu’en França un arbre atau ne pòt préner racina :

Es vrai, n’es vrai ; sii çò qui sii,

Aquò ne sèrv d’arren ací.

Çò qu’es segur, mè de cincanta anadas

Despuish lavetz plan son passadas ;

Per qui vejatz vosautis goei

Quenh atge pòt estar lo men ?…

Shens estar vilh que soi adara

Çò qu’apèran un shic madur,

E, çò qui tapauc n’es pas rare,

Lo temps passant shens díser gara

Siu men topet, d’autscòps shenut,

L’a, shic se’n cau, metut a nud.

Vin de Bordèu e bon potatge

Ara convinen au men atge

E que daishi dança e viulon

Per iva transha e jambon :

D’auts còps n’èra medisha causa,

Qu’aimavi tot çò qui le joenessa ausa,

Arríder, holejar, har l’amor, bien cantar,

E lo dimenge a Marrhum hòrt dançar !

Bèth temps aquò per le joenessa

Qui lo plesir tustemps seduísh, flata e careça ;

Mès quènd lo peu devin grison

Qu’es, hilhòts, iv’auta cançon,

Car le reflexion qu’arriba

E qu’aprenen lavetz a víver :

L’experiença e le reson

Valen bien mè qu’un bèth sermon !…

 

P.-T. Lagravèra, 1865.

Per lugir lo tèxte empenat : https://books.google.fr/books?id=AX0pAAAAYAAJ&pg=PP7#v=onepage&q&f=false

 

VASADÉS

Xomin e sa navèra activitat

Dominique Lummeaux, dit Xomin, lo miaire deus Caps Negues, après aver longtemps trabalhat dens la banca apui l’immobilièr, s’es reconvertit dens l’alimentari. A creat Lou Bazadés, una marca de consèrvas a basa de produïts locaus com la lemprega de Garona, lo boeu de Vasats, lo hitge de guit, los vins deu Bordalés… ; per la preparacion, seguís les recèptas de sa mamè Lucia – un personatge qu’apareish dens les cançons deus Caps Negues. Trabalha en partenariat dab l’ESAT de Capsiuts per lo condicionament deus produïts.

Dab son camion blu e roge, Xomin se tròba suus marcats de Vasats e de Lengon, e tanben a Castèths a costat de la farmacia. Sos produïts son en venta en çò de certens comerçants casteriòts.

MARMANDÉS

Madama Denise Laffargue

Vasuda en1918 a Viraselh, as Grinholets,

          mòrta lo 17.01.2016 a Castèthmauron d’Òlt.

Denise Laffargue, qu’èi coneishuda de caps a la fin de sa via, avèu l’èrt d’una vielha paisana d’avant-guèrra, bien d’a nòste. L’èrt de res …

Que nani ! Aquò’ra una fama excepcionèla. Un ulh viu, una intelligença discrèta mès evidenta, d’un comèrce agradable. Excepcionèla per ço qu’es de l’interès que portèu a nòsta vielha lenga de nòste peís marmandés, nòste gascon marmandés, que los inhorents, o los insolents, qualifian enquèra de patoàs.

Denise Laffargue es la prumèra, dens lo Marmandés, a escríver un « PETIT DICTIONNAIRE » dens la lenga locala, depausat a las Archivas municipalas de Marmanda. Serà pas mei la sola : motivèt, encoratgèt d’escolièrs que mantendràn e perseguiràn son òbra.

Aquò’s una paisana que parla bièn e aisidament nòsta lenga, mès que l’escriu en inventant una grafia singulièra e desrotanta.

Una paisana avent lo gascon marmandés per lenga maternèla e qu’aprengot lo francés a l’escòla.

Una paisana vasuda en 1918, que vai hèser, parcièlament, d’estudis superiors e serà titulària de tres certificats d’estudis superiors d’italian.

Una pegueria, coma disèu, la contrendrà a díver se ganhar la via.

Maridada en 1943, divorçada en1953 ; aurà tres mainatges.

Après bièn de pòstes en França e en Africa (passarà dètz ans au Senegau e en Guinèia), cabarà sa via professionala coma inspectora das Impòts à Agen.

A la retrèta, se consacrarà à sa lenga maternèla, lo gascon dau Marmandés, qu’illustrarà per son « PETIT DICTIONNAIRE » en dus vòlumes : Français-Occitan en 2007 e Occitan-Français en 2008. Son diccionari serà descobèrt e imprimat devath los auspicis dau Marcèu Esquieu (hilh de paisans coma èra), brilhanta icòna òlt-e-garonesa de l’Escòla Occitana d’Estiu a Vilanèva d’Òlt.

Denise Laffargue escriurà quauques tèxtes dens sa lenga mès sustot, demb la participacion de sos escolièrs, harà de nombrosas traduccions de tèxtes francés dens divèrs domenis : literatura (romans, poesias, contes, recits), politica (Jaurès), per illustrar nòsta lenga marmandesa e hèser véser sa capacitat a téner son rang dens tots los domenis de l’escritura.

A la véser autant bièn desgranar las annadas, avèi aublidat que Denise Laffargue èra mortèla. Entra anuit dens l’immortalitat demb son « PETIT DICTIONNAIRE » de lenga dau Marmandés e demb nòsta afeccion.

Mercí, Denise Laffargue.         La Tèsta-de-Bush, lo 18 d’heurèir de 2016.

Bernard Le Beau (Bernat Lo Bèth per los amics), provisor aunorari, ancièn escolièr de Denise Laffargue. Traduit du français, dans la langue de Denise Laffargue, par Daniel Séré et Bernard Le Beau.

PATRONIMES

Vimeney

Lo patronime VIMENEY es originari de la vath de Garona autorn de Lengon e Cadilhac. Un vimenèir es un òme que trabalha lo vime per n’en hèser per exemple de panèirs o d’endòrtas. Mès es tanben un endret ont possa lo vime (‘quò’s a díser l’aubar quòra es estaussat e que lo considèram dens sa fonccion de produccion), encara que pàrlim sustot de vimièra (en vath de Garona), de vimelèira o vimenèira (dens l’oèst de la Gironda) o de vimoèra (en Vasadés).

RECÈPTA

La torta de legumatge

Ingredients : 2 junas porradas deu casau, 2 còrs d’ardishaut, 2 gòishas d’alh, un punherat de hulhas e junas tijas de cardaminas, quauquas hulhas de vineta, hormatge raspat, sau, péber, sucre, haria, aiga.

Preparacion : Lavar e talhucar los legumes ; gardar les gòishas d’alh entèiras. Hèser còser lo tot a l’aiga. Tirar la pèth de les gòishas d’alh e eventualament lo gèrmi. Espotir legumes e alh demb un penhic d’hormatge, sau e péber.

Prestir la haria a volentat demb aiga e aplatir la pasta de faiçon a obtenir una galeta. Saupodrar la galeta de sucre e i estamplar la preparacion de legumes. Hèser una segonda galeta que dispausaràn per dessús. Apoiar sus los bòrds. Hèser còser una detzena de minutas au horn.

Lo Sarmonèir / Le Jhacassous

ISSN 2119-2502

Shes Lydie BALLOUX, 14 les Alèias (les Allées) 33 490 VERDELAIS. sarmoneir@laposte.net. Blòg : http://losarmoneir.unblog.fr. Facebook : « Lo Sarmonèir Le Jhacassous ».

Redaccion : Gabrièu Balloux, Bernat Lo Bèth, Danièl Séré.

17 mai 2015

Lo punt sus lo gimborrat

Lo gimborrat (escrit gimboura, gimbourra, jimboura, jimbourra, gimbourat, zimboura, jamboura, gembourrat…) es una sopa tradicionala fòrt coneishuda en Perigòrd porpre, en Libornés e Entre-duas-Mars, a Bordèu e dens lo nòrd-oèst d’Òlt e Garona. Semblaré (cf. carta) que lo hoguèir d’aqueth nom estussi autorn de Brageirac e Senta Fe. Lo FEW, eth, menciona  »gembourrat » dens lo Gèrs ! Lo mòt es masculin mès quauques-uns lo botan actualament au femenin, probable a cause de la finala -a.

Les prononciacions occitanas atestadas son [ʒi͂mbu'ɾa], [ði͂mbu'ɾa] en Perigòrd e [zi͂mbu'ɾa] a Liborna e Bèthpui.

En tot cas, ‘quò’s una sopa hèita demb l’aiga de les tripas, après la tualha dau pòrc. Es totjorn venduda per de conservarias, e minjada dens les hèstas de vilatges.

La recèpta n’en es simpla e çanja pauc : per 8 personas, fau 3 L d’aiga de coison de tripas, 1 caulet verd, 4 carròtas, 2 aunhons, 3 naps, 4 turras (o 1 nap-caulet), sau e péber, e eventualament 500 g de mongetas e alh, o de porradas se vòletz. Après auger pelat e picat los estramis, fau los hèser passar a la padèra 10 minutas dens de grèish de guit. Après, los barrejaràn demb lo bolhon e haràn còser tot aquò mija-òra a una òra (dinc a que lo caulet e les carròtas èstin bien còits). Salar e pebrar.

Aquesta sopa se retròba dens tota una corriòla de regions. Per
achí, se ditz tanben  »tourrin » devèrt a Montpaun, Vilafrancha de Lopchac, Montanha…,  »bougras » a Moissídan (sivant certènas sorças, seré sonque l’aiga de coison de les tripas),  »bouga » e  »goga » en Bordalés,  »gigourit » en Charanta… En Gasconha, serà remplaçada per la famosa garbura.

Una cançon benaujanta menciona lo gimborrat : http://losarmoneir.unblog.fr/2013/01/09/dus-textes-noveths-en-gascon-de-benauja/

Bon apetit !

25 février 2013

Un poèma de Jansemin

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 21 h 03 min

De l’ivèrn tan lèd, que la velhada es bèla !
Dins una cramba èrem qu’ranta setuts ;
Penjat al bot d’un tròç de carumèla,
Un vièlh carèlh nos prestava sa lutz.
A vint conolhs, vint gròs fusèls broncuts
Fasián de fièl gròs coma de ficèla !
Un long silença alavetz se fasiá ;
E debanant lo pesin que nosàvem
Nosauts setuts sul soquet, escotàvem
Los contes vièlhs qu’una vièlha disiá ;
Ò ! que sentiái de plasers e de penas
Quand disiá l’Ògra e lo pichon Pocet ;
Mès quand pintrava, al brut de cent cadenas,
Cent revenants dins un vièlh ostalet ;
Quand nos disiá lo Sorcièr, Barba-Bluia,
Lo Lot-caron qu’hurlava dins la ruia,
Mièi mòrt de pòur, gausavi plus polsar ;
E quand sortiái, que mèjanèit sonava,
Sorcièrs e lot-carons, a çò que me semblava,
Èran totjorn darrèr prèstes a m’acorsar.

2 février 2013

Sus l’imperfèit en Gasconha.

Los occitanistas « de basa », pertot en Gasconha, disen, hòra excepcion, « cantabe« . Las fòrmas de l’imperfèit en -abe, maugrat qu’èstin utilizadas coma nòrma per calcar lo lengadocian, son pas tant espandudas qu’aquò. Sufís de gueitar aquesta carta :

 

 

13 novembre 2012

Robèrt lo rotièr

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 18 h 55 min

En 1442,  Carles VII, rèi de França, vingut a Marmanda. Avèva dejà raspiat aus Anglés las plaças de Tartàs, Sent-Sever, Dacs, la Rèula… Dens aquera periòda de trobles (trambalhs!),  mercenaris de tots bòrns se comportèvan coma « bon lisi semblèva ». Los Rotièrs o bandas criminalas organisadas ajotèvan a la confusion, damb lur shèf Rodrigue de Villandrado. Lo cant de Robèrt lo rotièr poiré se raportar a l’execucion d’un de sons parsonèirs.

Robèrt matin s’i lèva
Lò la lon laralà
A Marmanda se’n va. 
 
Quand estèt a Marmanda
Ua dança va trobar.
 
Ua dança de gojatas,
Totas a maridar.
 
Ce digot la mès joena :
« Robèrt voletz dançar ? »
 
Robèrt pausa son manto
En dança e’s va botar.
 
Lo rèi qu’èra en frinèstra
Lo regarda dançar.
 
Qui es aqueth gentilhòmi
Que tanplan sap dançar ?
 
Soi pas nat gentilhòmi,
Robèrt m’i hèi nomar.
 
Pusque Robèrt t’i apèras,
Te vòli har penjar.
 
Perqué’m penjar, jo praube
Non m’at meriti pas.
 
Robèrt pilhèt tres glèisas
Austant a hèit burlar. 

21 octobre 2012

Provèrbes dau bòrn de Viraselh

Classé dans : Lingüistica,Literatura,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 23 h 18 min

L’arcancièl dau matin tira lo boèir de sau camin.

En abriu ne te quitis pas un hiu, en mai hèi çò que te plai.

En companhia, les aucas se banhan.

Barèja nèva barèja bien.

L’ivèrn n’es pas bastard, se ne vèn pas de d’òra vèn tard.

Hèi de bien au Jan, t’au tòrna en cagant.

Vau milhor anar au bolangèir qu’au medecin.

Lo can e lo gat ‘massan lo mau estujat.

Quòra lo sorelh raja sus la candèla, pren garda boèir a ta henèra.

A fòrça de cantar Nadau, Nadau arriba.

D’un sac de carbon ne hèsen pas un sac d’haria.

La pèth es pus pròisha que la camisa.

Quòra i a pas mèi de hen au restelèir, los shivaus se baten.

De raça, can caça.

Cada colhon a sa rusa.

Vòlen petar pus haut que n’an lo cuu.

Vau mèi un trauc au cuu qu’un plec au vente.

La pansa mèna la dança.

Es bien praube l’hagòt que ne tròba pas sa liga.

Lo june òme es per cercar, la gojata per se gardar.

Jalada blanca, la pluja au cuu li canta.

Quòra la grua vai covar, pren ton saucle, vai sauclar.

Quòra la grua passa haut, devath l’ala pòrta lo caud ; quòra la grua passa bas, devath l’ala pòrta lo glaç.

Parla papèir, taisa-te lenga.

Minja, minja, saps pas qui te minjarà.

Dau cap o de l’esquia, semblan son pairin o sa mairia.

Es bien prauba la marçada se ne dèisha pas una merlada.

Petit mau, granda cucassa.

Tant mòi lo que piula que heula.

Pagar e morir, an totjorn lo temps.

Aquò n’a pas de nas d’arribar sans ren.

Aquò’s de cròta d’auselon, aquò ne pud ni ne sènt bon.

Un còp de coishin e  aublidan.

Quòra lo patron barra son cotèth, lo vailet diu èster au fèt.

Das pauruts, s’i'n sauva totjorn quauqu’un.

Vent d’autan, vent de pluja.

Lo qu’hèi « piu piu » que viu.

D’un comerçant e d’un pòrc, ne coneishen la fortuna qu’a la mòrt.

Cada colhon a sa rusa.

Tant de traucs, tant de calhivas.

26 juin 2012

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 14 h 13 min
François LABORDE, dit « Edmond », neishut lo 20 de novembre 1854 a Greset-Cavanhan (Òlt e Garona). Amorós d’una hilha de proprietaris de Granhòus, se’n vai a París per hèser fortuna damb son mestèir de talhur per sol bagatge. S’entorna pro rishe per crompar bens, entr’auts lo  shalet qu’abriga lo casinò de l’establissament termau de la Ròda a Cors. Marida Marceline-Jeanne Lançon e s’instala definitivament a Granhòus. Predicator e inventor, es shafrat « lo profète ». Poète gascon, es editat per l’Armanac Garonés damb lo nom « d’Auzac ». Sus la tomba de sa fimèla, que retròba en 1937, es gravada l’inscripcion :
Parla bien doçament se hèis una prièra.
Se n’èri qu’endromit poirés me revelhar.
D’un somelh eternèl prefèri somelhar
Que de jamèi tornar respirar sus la tèrra.
S’as un sòu, garda-lo, tu qu’ès enqüèra en via.
Jo ne’n èi pas besunh, ací tot es per res.
E portant se te plai de m’òfrir quauquarrés,
Accèpti una flor per la senta Maria.
12
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star