LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

13 janvier 2013

Un grand moment : centenari de Nadau Bòrdassolas

Classé dans : ACTUALITATS,Musica e cançons,Politica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 0 h 54 min

Nadau estot hestejat en janvèir !

Aquò’s una figura de la Lana, com ec dishot lo deputat Gilles Savary,
qu’estot botada a l’aunor aqueste 12 de janvièr.

Nadau Bòrdassolas vasot aus Cassiets, a Lucmau, lo 25 de decembre 1912.
Maridèt Elièta lo 5 de setembre 1936. Pendent la Segonda Guèrra
mondiala, estot hèit presonèir dens las Vòsjas lo 18 de junh
1940 e passèt cinc annadas defecilas dens plusiors camps dinc a
d’estar liberat lo 14 de martz 1945. Estot bordilèir tota sa via,
mès «tots los bordilèirs èran gemèirs». Per tant qu’augi
decidat de jamèi se presentar au conselh municipau, estot purmèir
adjunt au maire socialista de Lucmau de 1959 a 1989.

Nadau es tanben coneishut com acordeonaire popular ; comencèt solet a
d’apréner a jogar, de cap a dotze ans, sus un acordeon balhat per un
talhur. Transmetot son repertòri a bien de musicaires deu sud
Gironda.

La jornada comencèt per una conferença de Patric Lavaud sus l’acordeon
diatonic en Vasadés ; lo tantòst estot consacrat a scènas
ubèrtas dens los estanquets, a una prestacion de l’escòla de musica
de Didier Oliver a l’ostau de retrèita, e a un atelièr de danças.

A 17 òras, la sala deu cinemà èra plenha per espiar la projeccion
d’Adiu Nadau, un film de Patric Lavaud e Joëlle Duparc,
sortit en 2005. Estot virat en 2003, en una sola jornada, qüand
constatèn la disparicion deus musicaires rotinèirs.

A 18 òras, aperitiu, musicas, cançons e danças. I avè aquí
un trentenat de musicaires qu’interpretèn lo repertòri de Nadau,
mèi una corala dirijada per Jacky Gratecap vinguda de Sent Macari.

Cada personalitat hasot son discors : Georges Bernard, maire de
Capsius, que li decernèt una medalha de la vila ; Martine
Faure, deputada de la 12a circonscripcion, que rapelèt lo
temps on Nadau, que «la coneishèva avant que vasossi», venèva a
Alhàs a motocicleta, e conclusot que «lo socialisme aquò
consèrva» ; Gisèle Lamarque, conselhèira regionala,
originària de Lucmau com Nadau ; l’ancian sindicalista
Raymond Lagardère, 87 ans, qu’avè rencontrat Nadau en 1962 e que
contèt quauquas anecdòtas deu temps on militèvan ; Jean-Luc
Gleyze, conselhèir generau de Capsius, que li aufrit una medalha deu
conselh regionau ; un administrator de la MSA que li remetot un
shèc.

Faliva notar tanben la presença deu deputat Gilles Savary e d’Isabelle
Dexpert, conselhèira generala de Vilandraut.

Avant de contunhar dab musica e bal, Henri Marliangeas ajotèt :
«Nadau, pendent cent annadas / As jogat l’acordeon / Nadau per
‘questas aubadas / Nos t’i bàlham cent potons !
» Longa via
au valent centenari !

9 janvier 2013

Dus tèxtes novèths en gascon de Benauja.

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 20 h 30 min

Istoèra  »Èra nervuda aquela cavala » de Janòt Bertin :

Dalhèvi la lusèrna avèque la faushusa e la cavala. Èra nervuda aquela salop’ria ! Podèvi pas la tenir. Hasèva drindinar aquela faushusa. N’avèva pas mèi qu’un torn a hèser au mitan. Mès i avèva un gròs perèir. Dishuri : «Quora vau arribar au perèir, m’arrest’rèi, lev’rèi la lama e la tornarèi pausar de l’aute bòrd. Atau, n’aurèi pas besonh de lo hèser au dalh.» Quora arribi avant lo perèir, dishuri a la cavala : «doçament, doçament». Lo temps de dire «Hòp», lo perèir èra de cama en l’èr.

 

Cançon compausada per un paisan de Ladèus /Ladaus :

Avem tuat nòste pòrc / Lo Coquilhòt l’a mis a mòrt
Avèque son cotèth de guèrra
Èra gras coma un curet / Ah ! lo supèrbe goret
Son pishotèir trainèva a tèrra !
Tant que pishèva son sang / La mainada avèque sa man
Li sarrèt la cogaleta
Quora l’augúrem bien rasclat / Bien nestejat e torshonat
Fut lèu mis sus l’escalòta
Lo lendeman de Nadau / Lo carregèrem a l’ostau
Acompanhat de la tripèira
Vista hèsem lo gimborat / Èra bon, n’èi tant minjat
Qu’atrapèri la caguèira !

23 juin 2012

Coma hèser las micas a la mòda vasadesa ?

Classé dans : Cosina,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 11 h 32 min

Per una cinquantena de micas, fau :

1 kg de haria (1/3 de blat negre) ; 1 kg de mèu (acacià o brana – ne’n gardar una culheirada a sopa per la cuisson de las micas) ; 1,5 L d’aiga ; 1 culheirada a sopa rasa de sau ; siròc d’anís estelat.

Per hèser las micas :

Hèser borir l’aiga, lo mèu, la sau, lo siròc  d’anís. Quòr comença a borir, tuar lo huc, gitar la haria d’un còp, tornejar redde pendent bèra pausa, damb una espatula solida, dinc a que la pasta se descròishi deu hons. Préner gants en.hariats per rotlar las bolas, i hèser un trauc damb lo dit, choncar un petit tarròc de sucre dens ròm o pastís (‘quò’s lo piòc) e l’embarrar dens la mica.

Per hèser còser las micas :

Botar a borir una granda quantitat d’aiga damb una culheirada de mèu e un veire de siròc d’anís. Quòra borís, i gitar las micas chic a chic. Quòra remontan, ‘quò’s que son còitas ! Dishar esfredir dens un plat shens que se tòquin, aténder lo lendoman per degustar.

Hasèvan d’autscòps las micas preu Prumèir de l’An, e disèvan : … quand la hame pica, es bona la mica !

19 juin 2012

L’Esteleta, prièra de Sent Arlòdi

Classé dans : Medòc,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 14 h 16 min
La Vièrja es anorada, sacrada
Pregam Dius lòngament
L’ange l’a saludada
Tant anorablament

 

I a dit « bonjorn Maria jolia
Tinètz vòste curt joiús
Saretz la bienurusa
Porteretz lo doç Jesús »

 

Comment serai-je mère, mon père !
Io n’èi punh de marit
Lo marit que io vòli
Mon Sauvurt, Jesús-Crist !

 

Lo marit que io vòli, l’adòri
Mon Sauvurt, Jesús-Crist
I èi donat mon anma
Mon curt e mon esprit

Lo grilhòt dau Mas

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 13 h 55 min
Istuèra de René Vacqué, mai 1961. Reculhit per l’ATP de Marmanda.

 

Tot aquò se passèt i a disèm longtemps. 
Nòste bòsc s’aperèva « lo bòsc de Sent-Vincent »
Per i èster buscassièr falèva de coratge
Trabucàvem a tengut end’ bèstias sauvatjas
Ne sabetz pas coma nos sèm desbarrassats
D’aqueras meishantas bèstias
Escotatz un moment que vau vos ac contar

 

Un tot petit grilhòt vivèva bien tranquille
Èra aicí bien urós dab tota sa familha
En estent per cadun sens nat anujement
Un còp passèt un lop, de trista renomada
Magre a vos hèser paur, tot chapat de pelada
E la bèstia afamada, ven juste se cochar
Sus l’ostau dau grilhòt, manquèt li desruiar
Se vos plai, mossur lo lop vos posseretz un pauc
Que sètz juste au dessús de mon petit ostau
La hemna n’i vei plus per hèser la cosina
E los dròlles se’n van a l’escòla vesia

 

Qué venes m’anujar praube petit morpion
E qu’as a te ventar d’aver una maison
Aquò n’es pas normal que sisques a cobèrt
Jo còsi au sorelh e i tòrri en ivèrn
Sabes pas praube pèc, que d’un còp de caishau
Jo poirí t’enviar tot dret à l’espitau
E avant de partir, que lo diable l’empòrte
Aqueth salòp de lop li pishèt sus la pòrta !
Pacient nòste grilhòt suportèt sa misèra
Mès lo carcan de lop cercava a mau hèser
E ne se passèt pas un jorn de tot un an
Que n’hesquèt au grilhòt quaucomet de meishant !
Tant qu’un jorn lo petit n’en petèt de colèra
Tant pis per tu, lo lop, te declari la guèrra
D’aicí a quate jorns dens lo grand prat dau nòrd
Lo combat deisharà o l’un o l’aute mòrt
Bien anujat, lo lop apèra a la rescossa
Lions, tigres, pantèras, venetz, mès venetz tots

 

De son bòrd, lo grilhot, de son shiulet ponchut
Apèra abelhas, guèspas et borsalons borruts !
Lo combat se desclancha e au sorelh levat
Lo lop e sos amics s’escapan en gulant
Los flancs escarraunhats, las gulas tot enfladas
Atacats de pertot per l’armada envolada
D’aqueth jorn mos amics, que podèm passejar
Capvath lo bòsc dau Mas, sens i trebuquejar
Ni lions, ni tigres et ni pantèras
Juste un petit grilhòt que canta devath tèrra.

« Le Noël de Theuet »

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 13 h 44 min

Estut compausat au XVIII° siègle per un curè anonime de la Ròcha Focaud, dens un parlar de transicion entre charantés (oïl) e lemosin (òc). Ne’n vací  un extrèit.

 
1/ Theuet eriá dins sa botica
Que travalhava una nuech
Quand una tropa angelica
A l’ora de plen minuech
Anoncitet que le Messia
Eriá vingut
E de la vierja Maria
Eriá nescut.
 
2/ Eu sòrt viste dins la rua
Pr’escotar ‘quilhs doç chants
Eu se tòrd, eu s’esvertua
Tant eu les tròva tochants
O vinguiten d’una fila
Au Canton
Los abitants de la Vila
E de pertot.
 
3/ Parmi tota l’assemblada
Li, braviment, se plaça
Checun donit una aubada
De ‘quò qu’eria anonçat
Los abitants de la Vila
Entriten
‘Quilhs ‘quí de la Bassa-Vila
E de Sent Fleurin.
 
4/ ‘Quilhs ‘quí  de la Vilandiera
Vinguiten d’abòrd après
E ‘quilhs ‘quí de la Marcalhera
Eus avián bien fèt lor aprest
MERY portava una lebre
E PENISSON
Aviá dins sa carnassiera
Un beu auchon.
 
5/ ‘Quo es ‘quilhs ‘quí  de la Cotiera
Qu’entriten bien doçament
Un gròs fagòt de faugiera
Qu’eu ofriten en present
D’una façon bien plesenta
CAROLUT
Corguit e lor presenta
Le salut.

11 juin 2012

Cant a Nòsta-Dama deu Vielh Alhàs

Classé dans : Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 19 h 47 min

(L’Echo de nos Paroisses n° 17, p.15)

 

Refrin : Bota un cièrge a la Vièrja / Qu’àimam au peís de Vasats / La prièra monta fièra / Dens la glèisa deu vielh Alhàs

Quand las abelhas au primtemps / Van chucar la tuja florida / La joenessa de Sigalens / Per la cantar ven rejoïda
Las mainadas vènen aciu / Coma los dròlles, cada annada / Au mes de mai per pregar Diu / E n’an pas pòur de la rosada
Qué vòlen donc aqueras gents / Davant l’autar de Nòstra-Dama ? / Demandan, per èster contents / La santat deu còs e de l’ama
Per que pòdetz, Vièrja d’Alhàs / Donar a cadun sa demanda / Fau que sabin, dens tots los cas / Que vòsta puïssança es bien granda
Alhàs lo Vielh  dens lo país / Perdut au mitan de la lana / Apèra cada an sons amics / De la Garona a la Bassana
Farrà partir dens chic de temps / Mercí per aquesta jornada / N’aublideram pas Sigalens / Torneram ací cada annada
 
Cant a Nòsta-Dama deu Vielh Alhàs dans Tradicions populàrias Aillas-le-Vieux-300x225

9 juin 2012

Parabòla deu hilh prodigue (La Rèula)

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 14 h 38 min

Un òme agut dus gojats. Lo pus june dissut a son pair : « Mon pair, balhetz-me la porcion de vòste bien que me reven », e les-i partagèt son bien.
Pauc de jorns après, augent tot amassat, lo pus june gojat partit tot de suïta per un peís bien lonh d’aishiu , dissipèt son bien en vivent dens lo libertinatge.
E après qu’augut tot fenit, i vengut una granda famina dens aqueth peís e comencèt a mancar.
Partit e se’n angut se botar au service d’un òme d’aqueth peís, e l’envièt a sa meitaderia pr’i gardar daus gorets. Auré volut remplir son vente des gossas que les pòrcs mingèvan e digun les-i balhèva.
Rentrèt en eth-mème e dissut : « Combien de veilets a l’ostau de mon pair abondan de pan e jo mòri ací de hame. Me levarèi e anguerèi a mon pair e li dirèi : Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos. Ne sui pas mèi capable d’èster aperat vòste gojat : tretetz-me coma un de vòstes veilets. »
Se livèt e vengut a son pair, coma èra encara lonh, son pair lo vit e agut compassion, corrut a eth, se gitèt a son còth e li balhèt un poton. Lo gojat li dissut  : « Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos ; ne sui pas mèi capable d’èster aperat vòste gojat. »
Lo pair dissut a sos veilets : « Portetz viste ma pus bèra rauba, vestissetz-lo e balhetz-li un anèth au dit e des solièrs aus pès. E menetz lo vetèth gras e tuetz-lo, mingem e regalem-nos. Percequé mon gojat qu’es aishiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat » e comencèren a se regalar.
Mès lo gojat l’einat èra au shamp e coma venèva e qu’aproishèva de l’ostau entendut los vielons e la dança. Sonèt un daus veilets e li demandèt çò qu’aquò èra. E aqueste aciu li responut : « Vòste frair es vengut e vòste pair a hèit tuar lo vetèth gras percequé l’a trobat que se portèva bien. » Mès se mit en colèra e ne volèva pas entrar : son pair sortit e comencèt de lo pregar. Mès eth dens sa responsa dissut a son pair : « Vaishí tant d’annadas que vos sèrvi, jamèi ne vos èi desobeït e ne m’avetz jamèi balhat crabòt per hèser ribòta damb mos amics. Mès quora vòste gojat qu’es aishiu, qu’a minjat tot son dequé damb des libertinas es vengut, li avetz tuat lo vetèth gras. »
Mès aqueste li dissut : « Mon gojat, tu ès totjorn avèque jo e tots mos biens son a tu. Mès falèva hèser ribòta e se rejoïr percequé ton frair qu’es aishiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat. »

Una auta version garonesa :

1. Un òme avèva sonque dus hilhs. Lo mèi june dishut (ou : dissut) a son pair : « Quò’s temps qu’èsti mon mèste e qu’augi sòus. Fau que pusqui me’n anar e que vegi peís. Partatjatz vòste bien e balhatz-me çò que divi auger. » « Ò, mon hilh, ce dishut lo pair, coma vòs. Ès un meishant e seràs punit. » Pui, obrent una tireta, partatgèt son bien e ne’n hasut  duas parts.

2. Chic de jorns après, lo meishant hilh se’n angut deu vilatge en hasent lo gloriós e shens díser adiu a digun. Traversèt fòrt de lanas, bòis e ribèiras, e arribèt dens una granda vila, on despensèt tots sons sòus. Au cap de quauques mes, li falut vénder sas pelhas en d’una vielha fama e se logar coma vailet : l’envièren aus camps per gardar los ases e los beus.

3. Lavetz, estut fòrt malurús. N’aujut pas mèi de lèit per dromir la nuit, ni mèi nat huc per se cauhar quand hasèva fred. Avèva a còps tant hame que  s’auré bien minjat aqueras hulhas de caulet e aqueths fruits porrits que minjan los pòrcs ; mès digun li balhèva ren.

4. Un desser, lo vente voit, se dishèt tombar sus un selòt, gueitant per la  frièsta los ausèths que volèvan leugèirament. Apui vit paréisher la lu[n]a e las estelas, e se dishut en plorant : « Labàs, l’ostau de mon pair es plen de vailets qu’an pan e vin, eus e hormatge, coma ne’n vòlen. Pendent ’queth temps, jo, me mòri de hame (ou : d’hame) ací.

5. E ben, vau me levar, me’n ang’rèi trobar lo pair e li dirèi : « Hiri un pecat quòra voluri vos dishar. Aujuri grand tòrt, e fau que me puníssitz, qu’ec sabi. M’apèritz pas mèi vòste hilh, treitatz-me coma lo darrèir de vòstes vailets. Esturi copable, mès perissèvi lunh de vos. »  »

6. Lo pair èra dens son casau e acabèva d’arrosar sas flors ; vesitèva los pomèirs e los rasims. Quòra vit venir suu camin son hilh tot caperat de susor e de possièra, trainant la cama, tot escàs s’ec podèva créser
Se demandèt se falèva  que lo punissi o que li perdonèssi. A la fin, damb los plors dens los ulhs, tendent los braç, se gitèt a son còth e lo potonegèt.

7. Apui hit sheitar son hilh ; aperèt sas gents e los vesins : « Vòli l’aimar coma avant, lo praube dròlle, ce dishut tanlèu qu’esturen amassats. Es estat prampó punit : que digun li repròishi ren, adara. Venetz lo véser ; portatz-li viste una bròia vèsta, botatz-li un anèth au dit e novèras cauçuras aus pès. Poiratz tanben gahar fesans, guits, e menar un vetèth tuadèir ; vam béver, minjar amassa e hèser una granda hèsta. »

8. Los vailets aubeíren au mèste e botèren un bròi tavalhon sus la taula. Au mème moment, lo hilh ainat se’n tornèva de la caça damb sons cans : « Qu’es aqueth barsalh ? s’escridèt en sacrant. Cresi que càntatz ací ; n’es pas tròp lèu que torni. Ètz pèc, mon pair ? »

9. « Non, mon hilh, n’ec sui pas, ce respondut lo vielh. Se hèsi aquò, quò’s perce que sui tot joiús. Càntam e som urús, perçò qu’am de qué. Qu’ec vòlis o non, fadrà que cantis tu tanben e que te rejoíssis damb nosauts, perçò que ton frair qu’èra mòrt es reviscolat. Quò’s coma se venèva de nèisher ; gèir èra perdut, anuit l’am retrobat. »

7 juin 2012

Pregària daus marinèirs de Dordonha

Classé dans : Literatura,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha),Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 1 h 16 min

- Avant de doblar lo Bec d’Ambés :

Nòsta-Dama dau Bèc

Deishatz-nos passar si vos plèd

Minjaram jamèi mèi de vianda

Lo divende ni lo dissade

 

- Après l’auger doblat :

Ne’n minjaram quand n’auram,

Nòsta-Dama dau Banc

123
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star