LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

5 décembre 2016

Los derivats d’arēna

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 22 h 46 min

I a tot un patòc de toponimes que son estats desformats au hiu deu temps perque son de mòts gasons arcaïcs, derivant deu latin arēna  »sable » qu’estut remplaçat per  »sable ». En gascon, arena èra utilisat au mens dinc a la fin deu XVIe siègle. La preséncia d’un a au debut deu mòt a sovent menhat a de mautrencaduras.

 * ARÈS < lat. arenensem (estudiat per B. Boyrie-Fénié)  

* les ARENEYS (Arés), RENEY (Landiràs, Marions), le RENNEY (Blancafòrt) = l’arenèir, los arenèirs (< lat. arenarium)  »sablèira, tèrra sablosa ».  

* l’ARIEY (Saucats) : medís mòt, demb disparicion deu -n- intervocalic : arenèir > *areeèir > arièir (medissa evolucion que dens menar  > *mear > miar).  

* la RENEYRE (Graian) = l’arenèira (< lat. arenaria), medís sens que dessús.  

* LANDAREYRE (la Marca) = landa ar(e)èira  »lana sablosa ».  

* la REYRE, anciana parròpia restacada a Pelagruia, a probable lo medís sens (l’ar(e)èira).

L’ARENÉE (St Crapasi) e le RENET (Lenton) : de tota evidéncia restacables au latin arēna. Belèu que le RENET es l’arenet < lat. *arenittum  »lòc sablós » o qu’es una desformacion de l’arenèirPer l’ARENÉE : desformacion de l’arenèir ? mòt francés (belèu passat en gascon quauque temps coma *l’arenèia ?) ?

Es tabé possible qu’ARIOLE (Cudòs) vèni de : arenòla > *areòla > ariòla. Pensi pas que sii *hariòla (perque a Cudòs lo h se manten), ni mèi un derivat deu latin area perque senon aurén airòla.

Per LALEYRE (Pian), s’escrivèva LARIEYRE au XIXe siègle, donc pòt èster coma l’ARIEY, d’autant mèi qu’en aqueth lòc, i a justament una unitat pedologica qu’apèran  »placage sableux » ! Notaram qu’escrivèvan tabé LA LIEYRE,  belèu per confusion demb lièira  »pèça de lin » que divèva èster un mòt totjorn emplegat.

Enfin, me damandi se ARIESTE (Prenhac) e la RIESTE (Arbanats, Loishats) serén pas derivats d’arena pulèu que (a)hrièsta (= frièsta) qu’es semanticament bijarre en toponimia ! Mès lo sufixe -èsta, que sembla lo -èsta d’Usèsta, qué n’en es ? Existèva en gascon ? A crusar…

Mès la distribucion de les fòrmas en -n-/-Ø- es un pauc aleatòria, ce sembla !  

13 novembre 2016

Sonet deu 13/11

Classé dans : ACTUALITATS,Literatura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 15 h 03 min

Coma som lo 13 de novembre, qué de milhor qu’un petit poèma a mòda de  commemoracion ?

 

Jo, saunegi d’un monde ont totas les grumilhas
Guitzaràn per la jòia, briga per la tristessa.
Shens mèi de violéncia, cant’ràn devath les trilhas
Serà un polit jorn, lugrej’rà l’alegressa !
 
Los praubes auràn sòs e los corrauds ostaus,
Cadun aurà trabalh, digun s’rà escarnit,
Digun n’aurà pas mèi talent, set o mèi frid,
Los apenats van ríser, van garir los malauds !
 
Perqué tuvar, blaçar, perqué hèser la guèrra ?
Perqué escagassar çò que viu sus la tèrra ?
Perqué tot deishibrar, donc, au lòc de parar
 
Una man bienvolenta, una man amistosa ?
L’umanitat es un teishut a tornar cóser,
Un linçòu que nos fau pauc a pauc pedaçar.

15 octobre 2016

La hilha deu jardinèir

Classé dans : Alhors,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 12 h 50 min

Un praube òme avèva tres hilhas e les aimèva redde. Son trabalh de jardinèir li permetèva a pena de les norrir. Aquò’s pr’aquò que hosèva, rasterèva, sauclèva son casau deu desser au matin e deu matin au desser.

Un còp que hosèva un rosèir, se mastèt davant eth un grand lusèrp que li dishut :

- Òme, sabi qu’as tres hilhas. Fau que m’en balhis una en maridatge, senó te minjarèi.

Lo jardinèir penadit fòrt d’ausir aquò. S’entornèt a son ostau lo cap baishat. En lo vesent atau, sa hilha l’ainada li damandèt :

- Pair, qu’atz donc vos ?

- Vèni de véser un grand lusèrp e m’a damandat una de mes hilhas en maridatge senó me minjarà. La quala d’entre vosautas vodrà l’esposar ?

- Pas jo, s’escridèt l’ainada.

La segonda hilha entrèt e, vesent son pair bien apenat, li damandèt :

- Qu’atz donc vos, pair ? Me sémblatz bien apenat.

Li’c dishut.

- Pas jo, ce cridèt la segonda.

La pus juna entrèt enfin e pausèt la medissa question.

- Jo, sui prèsta a esposar lo lusèrp !

S’en angut dens lo casau e rencontrèt l’alimaut au pè deu rosèir.

- Vèn demb jo, ce dishut lo grand lusèrp, e autalèu la tèrra se dubrit e davarèren dedens per un grand escalèir. Digun tornèt véser la goiata ni mèi lo lusèrp.

Un jorn que penadissèvan, dens l’ostau deu jardinèir, de çò qu’èra vinguda la goiata dispareishuda, l’ainada aujut l’irèia de tornar au casau e de hosir lo pè deu rosèir. Descubrit los escalèirs e los davarèt marsha après marsha. Vit un bròi ostau esclairat, i entrèt e trobèt sa sòr sheitada au cunh deu huc. S’abracèren, fòrt emocionadas.

- Fau pas plorar, ce dishut la pus juna, sui pas malurosa. Mon marit es fòrt bròi, te lo mocharèi desser. Lo jorn, se transfòrma en lusèrp ; la nuit…

Lo desser vingut, quòra lo marit estut adromit, les duvas sòrs s’aproishèren deu lèit. Mès l’una hasut un gèste que desendromit lo bèth prince.

A ‘queth moment, tot dispareishut : l’òme, l’ostau e se retrobèren dens un ahorèst espés, au bèth mitan d’un país desèrt, devath un cèu shens estelas.

Caminèren lavetz longtemps, longtemps, shens avisar digun. Lèu, descubriren taplan un grand castèth au cimòt d’una montanha.’Quò’ra lo castèth deus vents.

- Ont vòs anar ? ce dishuren los vents a l’ainada.

- Vòli rejúnher l’ostau de mon pair, lo jardinèir.  -

Lavetz seguís-me, ce respondut la bisa.

- E tu, ont vòs anar, ce dishuren los vents a la capdèta.

- Vòli retrobar mon marit, lo prince Lusèrp.

- Lavetz seguís-me, ce respondut l’autan.

Au cap de sèt jorns, l’ainada se retrobèt, tota bargada, dens un país desèrt e torrat.  Digun sap çò que vingut.

L’autan dishut a la pus juna :

- Praubeta ! de ‘cí entà l’endret ont vòs anar, i a encara bien de camin. Çaquelà vau assajar de te l’abracar. Vas anar entà ‘queth ostalòt ont alugreja una lutz. Aquí haràs çò que te diràn. Atau retroberàs belèu un jorn ton marit.

- Mercí, vent d’autan,ce dishut la goiata.

Arribèt a l’ostalòt. Achí damorèva una bona hada.La hilha deu jardinèir, quòra estut bien pausada, li contèt son aventura.

- Ma dròlla, ce dishut la hada, ‘quò’s bien tu qu’ès responsabla de ton malur. Ton marit es un rèi qu’un meishant encantaire condamnèt ad una longa espròva en l’oblijant ad èster un lusèrp pendent lo jorn. En acceptant de l’esposar, li permetures en partida de se liberar. Mès falèva pas que son secret estussi revelat. Dens sèt jorns adara, son espròva serà acabada e se sovirà pas mèi de tu ! A, pòdes plorar sus ton malur !

‘Quò’s çò qu’hasut la hilha deu jardinèir.Plorèt, plorèt pendent sèt jorns. La hada qu’èra partida s’entornèt lèu.

- Praubeta ! lo rèi , ton marit, t’a completament aublidada. Se torna maridar doman.

La hilha deu jardinèir n’avèva pas mèi de grumilhas per plorar.

- Escota, ce dishut la hada, vau assajar de t’adujar. Pren-te aquera quenolha d’òr demb la quala hilaràs hius d’òr. Vai a la pòrta de la glèisa.La nòvia vodrà crompar ‘quera quenolha e li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La goiata s’en angut a la pòrta de la glèisa e,quòra la nòvia vit aquera polida quenolha, volut la crompar.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

- Mès ès pèga ! ce dishut la nòvia.

Sa mair qu’èra pròishe d’era  e qu’avèva tot ausit parlèt a l’aurelha de sa hilha.

- Accèpta de los deishar amassa una jornada per auger aquera extraordinària quenolha.

La nòvia acceptèt donc, mès de tot lo jorn, la hilha deu jardinèir poscut pas rencontrar lo rèi. Lo desser vingut, li hasuren béver un beuratge que l’adromit autalèu. La prauba aublidada hasut tot çò que poscut per lo revelhar en li disent :

- Te sovènes deu temps quand èras lusèrp ? Rapèla-te lo casau de mon pair. T’èras maridat demb jo.

Mès dromèva a tengut.

La goiata s’entornèt a la hada per li díser que lo rèi n’avèva pas aujut l’escasença de la reconéisher.

- Vas préner aqueth còp aqueth travolh e angràs i gumerar de hiu d’òr davant la pòrta deu palais. La nòvia vodrà te lo crompar, mès li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La novèra rèina consentit encara, mès la hilha deu jardinèir e lo rèi poscuren pas damorar amassa un sol moment. Lo desser, un novèth beuratge plongèt lo rèi dens un somelh prihont.

La hilha deu jardinèir contèt a la hada çò que s’èra encara passat.

- Aqueth còp, ce dishut la hada, vas préner aqueth plat en òr demb ausèths rostits que cantan, e tornar a la pòrta deu palais.

Au solide, la rèina volut aqueth plat e n’en damandèt lo prètz.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

La nòvia, maugrat sa granda enveja d’auger un plat tà extraordinari, comencèva a s’esmalir. Consentit a degrèu.

Lo desser, l’auserèra se trobèt dens la crampa deu rèi, e aqueth, coma per encantament,èra bien revelhat. Avèva voitat lo beuratge dens la chaminèia.

La hilha deu jardinèir li damandèt :

- Te sovènes deu temps quand èras un lusèrp e quand damandères a mon pair l’una de ses hilhas ? Aquò’s demb jo que te maridères.

Lo rèi s’en sovinèva perfèitament e estut tot urós d’auger retrobat sa prumèra esposa.

- Adara qu’ès achí, te gardi.

E viscuren bien urós.

23 septembre 2016

Mon peís (André Goujas)

Classé dans : Literatura,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha) — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Mon peís es un bèth peís,

Èi corrut un petit lo monde,

Mès aimi milhor que París

Mon petit cunh de la Gironda.

 

E pèi, coment ne pas l’aimar,

Nòsta tan minhona contrada ?

La tèrra d’aquí, ‘quò’s ‘’mamà’’…

La mair es totjors adorada.

 

Èi vist la landa e sa beutat,

Ses aubres, sa risha Shalòssa…

Jamès alhurs n’èi retrobat

L’audor des pins de la Garòssa.

 

Èi vist se coishar lo solelh

Sus les plènas de la Solònha,

Mès n’èi pas trobat lo parelh

D’un desser sus nòsta Dordònha.

 

Avèc mon can sus mes talons,

Adòri m’en anar tranquille

Sus lo treutge de Montalon

- Lo Montmartre de nòsta vila.

 

I vau m’asheitar bien sovent

Devant ‘queth tablèu magnifique,

En escotant ce que lo vent

Canta per jo dens sa musica.

 

Aimi bien milhor que París,

Mon petit cunh de la Gironda,

Mon peís es un bèth peís,

Quò’s lo pus bèth que seie au monde.

3 août 2016

Shafres comunaus en Lana-Grand

Classé dans : Bassin e Hauta Landa girondina,Lanas,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 12 h 08 min

Sivant ARNAUDIN.

 

Bonhicaires/quershadaires d’Argilosa
Tripèrs d’Arjusan
Rishards d’Aunèssa
Vaisheraires d’Aurelhan
Castanhaires de Balehada
Maquinhoaires deu Barp
Cauças-estronhadas de Bèilonga (?)
Pisha-vin de le Bastida
Argilaires de Belièt
Carrejaires de Belin
Cantaires de Bèrt
Picaires de Biscarròsse
Chancaires/heiraires de le Bohèira (gentilé : Bohèirin, Bohèiròt)
Cerilhaires de Boricòs
Cintèiraires de Calen
Recordaires de Campanha
Guindolhaires de le Capèra
Pè-negues/pèiraires de Comensac
Frangèus de Cornalís
Panatèrs/bondroaires d’Escorça
Chaleminaires de Garenh
Coarres de Garròssa
Anguilaires de Gastas (gentilé : Gastèus)
Sharroaires de Gujan
Milhadaires de Haudoars
Bandolièrs d’Igòs
Palomaires/esquiroaires/esquirochaires de Labrit
Marshands de pruvas de can/aulhaires de Lencoac
Mossurs de Lengòssa
Aücaires de Lesp’ron
Mautoèrs/capetraires de Licseir
Caga-lan/dançaires de Liglon
Gemèrs de Linse
Marcadaires de Lipostèr
Biscarraires de Lugòu
Hròcha-parets/chancaires de Luva (gentilé : Luvòts)
Garrolaires de Mamisan
Agressaires de Manòr (gentilé : Manorets)
Pescaires de Melhan
Agivaires de Miòs
Ivronhes de Morcens
Assembladaires de Mosteir
Shicanures/plaitejaires deu Murèth
Jogaires d’Ostens
Aucheraires de Parantís
Patacaires de Pissòs
Tuulaires de Pontens
Carrotaires de Rishèt
Sacules/perligostraires/hemnaires/embraçaires de Sabras (gentilé : Sabròts, Sabrins, Sabringòts)
Carboaires de Salas (gentilé : Salòts)
Aunhoaires de Saunhac
Pintaires de Senguinet
Moinicaires deu Sent
Auberjaires de Sent Magne
Henejaires de Sent Pau
Pregaires de Diu de Sent Perdon
Chinchaires de Senta Aulàdia
Biscarraires de Sèusa
Rampelaires de Shos (gentilé : Shorets)
Ajartaires de Sòre (gentilé  : Sorets)
Poloièrs de Susan
Porcatèrs de Tartàs
Pèugaires de la Tèsta (gentilé : Testerins)
Lagostraires/abelheraires de Trensac
Audiençaires de Viganon

14 juin 2016

Ginhèc o pas ginhèc ?

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 23 h 39 min

Dens un document de propaganda occitanista, l’interview d’una liceana :

‘’Je ne m’exprime pas vraiment en occitan en dehors des cours, sauf quelques mots, adiu, va plan, ginhèc, a totara… Il m’arrive de parler la lenga nòsta avec ma mère et avec ma grand-mère.’’

Aquera liceana es en Gironda, e cresi pas que dens sa familha la comprenin quòra ditz ‘’va plan’’ o ‘’ginhèc’’. Aqueth fotut ‘’ginhèc’’, d’alhorns, me sembla èster una invencion grosclaudesca calcada pus o mens sus lo francés ! En efèit, lo gascon ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ correspond au francés ingénieux, astucieux, habile, … Vèn deu latin ingenium. Lo francés génial (atestat dempui 1865) significa qui a du génie, se refèra a quauquarrés de pulèu abstrèit e de pus fòrt. A la lemita, pòdem utilisar ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ per quauqu’un qu’es génial, tant vau díser qu’a d’irèias cranament bonas ; mès l’utilisacion de génial coma exclamacion es pròpa au francés e vesi pas perqué harem lo mème litzament de sens en gascon. S’escridar ‘’ginhèc !’’ es coma s’escridar ingénieux ! en francés per díser super !  D’auta part, a mon avís, ‘’ginhèc’’ s’aplica ad una persona pulèu que non pas ad una causa.

Malurosament, n’èi pas de solucion  de remplaçament.  Pòdem díser ‘’una crana irèia’’ au lòc de ‘’una irèia ginhèca’’, mès per l’interjeccion sabi pas.

4 avril 2016

Nadau gascon deu País de Sent Macari

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 23 h 53 min
Gardatz, Tot-Puïssant, nòsta paroassa
Aquò’s hèit de Pian, Diu sent[?] vòsta graça
Mès se nos la gardatz, segura es la plaça
Mès se nos la gardatz, qui crenh los sordats ?
 
Aurén bèth bastir ostaus o cabanas
Mau va lo mesti, per mèste Chabannes
Se damb Diu ne bastís, aquò’s pilar lanas
Se damb Diu ne bastís, n’hèi que franc bardís
 
Lo pus eloanhat de la paroassa,
Penòt, s’es penhat e tirat la crassa
Per baisar vòstes pès per chancòts e passa
Per baisar vòstes pès l’amor ne crenh res
 
Los deu Padoenc e los de Bernilha
Anem viste, anem, ont l’estela brilha
Diu estendut suu hen, per nos d’amor brilha
Diu estendut suu hen, aquí nos atend
 
Tots los de la-haut, los de la Teulèira
Dèishan lur horn caud, ont burla la pèira
Per adorar tots Diu, tots i vendràn veire
Per adorar tots Diu, tots ont lo sang viu
 
 
 
 
Gardez, Tout-Puissant, notre paroisse
C’en est fait de Pian [?!?!], Dieu saint[?] votre grâce
Mais si vous nous la gardez, la place est sûre
Mais si vous nous la gardez, qui craindra les soldats ?
 
On aurait beau bâtir des maisons ou des cabanes
[????] va mal pour maître Chabannes
S’il bâtit sans Dieu, [litt. c’est piler des laines = ?]
S’il bâtit sans Dieu, il ne fera que du mauvais travail
 
Le plus éloigné de la paroisse,
Penot, s’est peigné et décrassé
Pour baiser vos pieds [ceux de l’enfant Jésus ?], il a marché dans des flaques [chancòt = flaque, mais je ne comprends pas la tournure]
Pour baiser vos pieds, l’amour ne craint rien
 
Ceux des Padouens et ceux de Bernille
Allons vite, allons, où l’étoile brille
Dieu étendu sur le foin pour nous brille d’amour
Dieu étendu sur le foin nous attend là-bas
 
Tous ceux de là-haut, ceux de la Tuilerie
Laissent leur four chaud, où brûle la pierre
Pour adorer Dieu, tous iront voir [l’enfant Jésus]
Pour adorer Dieu, tous ont le sang vif
 
Sorça  : Les Macariënes – 1763

29 mars 2016

Lo Pifraire

Classé dans : Literatura,Medòc — Lo Sarmoneir @ 22 h 42 min

Em sovent besonh d’un pus petit que nosauts, « Lo Pifraire »

 

I avè un còp un pifraire que jogava telamens ben, tot lo monde l’escotava abèca plesir. Se jogava pas, cantava o shiulava. Èra fòrt serviçau. Totjorn content, tot lo monde l’aimava.

Un jorn se premenava au bòrn de la ribèira en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Brochet.

– Sès totjorn content, tu, cantes totjorn. Gaita, jo, ce que m’arriba, èi hèit un saut, èi vingut tombar sau sable, m’estofi. Se podès me reméter a l’aiga, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Brochet, sèi pas come poirés har pre me rénder servici, mès vauc totun te reméter a l’aiga. »

Lo Pifraire prengut lo Brochet, lo remetut dens la ribèira e continuèt son camin en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Hormic.

– Tu, cantes totjorn, sès totjorn content. Gaita, jo, ce que ven de m’arribar, m’èi desmolit una cueisha. Pòi pas mèi marchar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Hormic, vauc anar te portar, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Prengut lo Hormic e l’angut portar a sa hormiguèira, ‘là-bas devèrt lo bòsc, e continuèt sa premenada totjorn en cantans o shiulans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Aps.

– Tu, sès totjorn content, jo, veni de m’esquiçar una ala. En me pausans sus una flor, n’aví pas vis que i avè un grand bèuc. Pòi pas mèi volar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Ma prauba Aps, vauc anar te portar a ton ostau, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Lo Pifraire prengut l’Aps e angut la reméter a son coen. E lo tèmps passèt, mès lo Rei entendut parlar dau Pifraire. Ie dishuren qu’avè un don, que hadè ce que volè, come rendè servici a tot lo monde. Lo rei lo mandèt de venir lo veire a son Palais. Lo Pifraire aubaït.

Lo Rei ie dishut :

« Vindràs deman matin a nau òras au bòrn de la ribèira, au jasti lo pus large, ie sarèi. »

Lo lendeman matin quand lo Pifraire arribèt, lo Rei èra alà. Tinè a la man una clau en òrt e dishut :

« Vei aquera clau, aquò’s la clau de mon tresòrt. Vauc la gitar dens la ribèira. Se dens una òra me l’as pas portada, saràs pendut. »

Roflèt la clau tant que poscut au mitan de la ribèira e se’n angut.

Lo praube pifraire èra en pena.

« Come divi har ? Sabi pas najar, apuèi pòi pas anar au sòu de l’aiga cercar la clau. 

– Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, n’as pas l’èrt content ?

– Mon praube Brochet, dens una òra sarèi pendut ! Lo Rei a gitat sa clau en òrt au mitan de la ribèira e se ie pòrti pas dens una òra sarèi pendut.

– Se n’es qu’aquò dishut lo Brochet, atend-me aquí, e se’n angut au sòu de la ribèira. »

Au bot d’un moment, arribèt au bòrn abèca la clau entre las dents.

« Te sovenes que me sauvères la via quand m’estofavi sau sable, sèi content de te poder rénder servici. »

Lo Pifraire partit viste portar la clau au Rei. Lo Rei ie dishut :

« N’as pas fenit. Vindràs deman matin au nau òras devèrt lo bòsc. Ie sarèi.»

Lo lendeman quand lo Pifraire ‘ribèt au bòsc, lo Rei èra dijara alà. Darrèir eth i avè un vailet que tinè un sac a la man. Lo Rei dishut :

« Vauc gitar dens lo bòsc un sac de gruns de petit milh. Se dens una òra n’as pas massat  tot ce que ne ie manque un sol, saràs pendut ! »

A la volada, lo vailet gitèt los gruns dens lo bòsc. Rei e vailet se’n anguren.

«  Mès que ie èi hèit end aqueth Rei que parla totjorn de me pénder ? » dishut lo Pifraire en portans la man a son còth. Sintè dijara la còrda que lo sarrava.

« Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, cantes pas ? 

– Ah, mon praube Hormic, n’èi pas lo còr a cantar. Lo Rei ven de har gitar un sac de gruns de petit milh dens lo bòsc, se dens una òra n’èi pas tot massat sens que ie manques un grun, sarèi pendut !

– Atend-me aquí. » dishut lo Hormic. Angut a la hormiguèira. Tanlèu das milèirs de hormics ne’n sortiren e s’enhornèren dens lo bòsc. »

Au bot d’un moment, tots los gruns èren massats. N’ie’n mancava pas un.

« Te sovènes, dishut lo Hormic, as vingut me portar a mon ostau lo jorn que m’aví desmolit la cuèisha. Sèi content, anueit, de poder te rénder servici. »

Lo Pifraire partit sau còp portar lo sac au Rei.

«  N’as pas encara fenit, dishut lo Rei, èi tres gojas, son bèras, mès se semblen totas. Deman, las maridi. N’i a una que t’aima. Se dovines la quau, te la doni, sarà ta hema. Vos maridarèi, mès se te trompes saràs pendut. »

Mès que ie èi hèit end aqueth, se didè lo Pifraire en se’n anans. Totjorn sas manaças…

Las coneishi pas a sas gojas, las èi jamès visas, èi entendut qu’èren bèras, mès pòi pas dovinar la quau m’aima, sarèi perdut ! E portèt encara la man a son còth. 

« Qu’es aquò qu’as anueit Pifraire, cantes pas ?

– Ma prauba aps, n’èi pas enveja de cantar. Lo rei marida sas gojas deman, n’i a una que m’aima, se dovini pas la quau, sarèi pendut !

– La coneishi, jo, dishut l’aps. Te sovenes que vingures me portar a mon ostau, que podí pas volar, anueit vauc poder te rénder servici. Vindràs deman a la glèisa, ie sarèi. Las gojas dau rei saràn sheitadas costat a costat. Jo, sarèi en haut. En vironejans descendrèi sau cap d’una goja, m’aprocharèi telamens de sa figura que tant ne’n sarà ennujada, prendrà son mochoart pre me har escapar, alavetz t’acoitaràs, aquò’s aquera que t’aima. » Tot se passèt come avè dit l’aps.

Lo lendeman la glèisa èra plena. Lo rei èra alà qu’atendè, quand lo Pifraire dishut :

« Aquò’s aquera que m’aima. » Las clòchas se meturen a sonar, la musica a jogar, lo monde a cantar. Lo rei maridèt sas tres gojas.

I aiut un bèth maridatge. E aqueth jorn, se lo Pifraire se quitèt passar la còrda au còth, n’estut pas pre lo pénder.

Jo, n’èri pas pregada end aquera grand hèsta e, m’entornèri a mon ostau.

 

Contat en francés pre Marcèla Liès lo 11 de mai de 1993

Revirat pras Tradinaires lo 02 de decembre de 2015

Transmetut per Régine Ardilley

 

 

 

 

7 mars 2016

L’olom de Menaut (Florimond)

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 15 h 02 min
Ètz arribat tròp tard pr’enténder mon istoara
Poèta, sui tan vielh ! Dejà dempui longtemps
Cada jorn hèi partir causas de ma memoara
Cada mes, oblidar quauques evenements

Bien sovent dens la nuit quòra tot dròm tranquille
Me crusi lo cervèth per me ressovenir
Mès ’quò’s deu temps perdut, la nuit se passa e fila
Lo passat tot brumós pòt pas me revenir

I a tan longtemps que sui apitat sus la bola !
N’avèvi que trenta ans, quòra lo rèi Henri 
Aqueth rèi, sàbetz bien, qu’aimèva tant la pola
Au mitan de sa cort vengut passar pr’ací

Èri dret coma un i ; dissut a Marguerite
En me montrant deu dit :  Reine, ventre-saint-gris
Qu’il est donc beau cet orme ! On peut jurer petite
Qu’il n’a pas son pareil de Pau jusqu’à Paris  ! 

E les gents de Menaut, entendent Enric Quate
Se sentiren lavetz l’amor-pròpe flatat
Levèren tots la man de ne jamèi m’abàter
E la hapcha e l’hauçòt m’an totjorn respectat

Devinètz se n’èi vist lavetz pendent deus siègles
Passar governaments de totas les colors
Drapèus damb flors de lis, estendard  damb deus èglas
La França dens lo ríser o bien dens las dolors

Parei a l’Ocean furiós que ré n’arrèsta
Èi vist se revoltar un pòple encadenat 
E dens la França en sang tèisher dens la tempèsta
Lo drapèu tricolòre au crit de Libertat

La sciença se caucèt de bòtas de sheis lègas
Lo progrès dens los èrts hit broncir sos clarons
E los petits ausèths au mitan de les sègas
Esturen esbarrits per tant tant d’invencions

Dens lo cèu s’i mastèren de grands canèths d’usinas
Prenhac, Cerons, Barsac, de pertot, de tots bòrds
Los vapors e los trins, mila e mila machines
Vos hasuren un bruit a revelhar los mòrts

E n’èi tant entendut de bruit que mas aurelhas
A la fin n’an aujut lo ressòrt fatigat
Son coma mon cervèth, les praubas son tròp vielhas
Lo cosson nos trabalha e nos a romigat

Passi mon temps adara a parlar dens (demb?) mon vente
L’èi curat coma un pifre e vènen i portar
Les grolas, los pad’rons, quauqua grilha impotenta
Brèf, tots los vielhs obgèits que son bons a gitar

’Quò’s coma qui diré l’Otèl deus Invalides
Ont tots aqueths debrís se consòlan entr’eths
Cadun hèi son recit ; lançat a totas guidas
Lo ríser i part sovent coma deus alugrets

I a sustot un vielh vase a l’aurelha emportada
Que n’en sap e n’en ditz de totas les faiçons
E deu prumèir janvièr a la fin de l’annada
I a de qué n’en plorar dedens sos pantalons

E tabé sui urós, òc, bien urós de víver
Demandi pas encara a hèser lo grand saut
Pòdetz dens l’Armanac Garonés ec escríver
E remerciar per jo lo monde de Menaut

E valà çò qu’es hèit. Ma Musa te repèta
Vilatge de Menaut, çò que l’olom m’a dit
E pr’acabar, se vòs lo conselh deu poèta
Respècta ton olom coma un aubre benit !

25 janvier 2016

Tèxte de la grépia occitana de Sent Fèrme 2016

Classé dans : Accion associativa,Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 20 h 18 min

Vachí coma se realisèt la profecia qu’anoncièva la vinguda de Jesús sus la tèrra :

I avèva a Nasarèt, vila de Galilèia, una goiata aperada Maria, fiançada en d’un òme nomat Jausèth, de la familha de David. L’ange Gabrièu li estut mandat per Diu. Entrèt dens son ostau e li dishut :

- Adishatz plenha de gràcia, lo Sénher es demb vos, sètz benesida entre totas les famas.

Maria estut capvirada per aqueras paraulas e se damandèt çò que volèva díser aquera salutacion. L’ange li dishut :

- Crànhitz pas Maria, qu’atz trobat gràcia davant Diu. Auratz un hilh, l’aperaratz Jesús.

Maria damandèt a l’ange :

- Coma aquò se harà ?

L’ange respondut :

- L’Esprit Sent vendrà en vos e la vertut deu Tot-Puishent vos caperarà de son ombra. Aquò’s pr’aquò que lo sent mainatge que neisherà de vos s’aperarà Hilh de Diu.

Lavetz Maria dishut :

- Sui la serventa deu Sénher, que tot aquò èsti hèit d’après vòsta paraula.

 

Un decret de l’emperur Auguste ordonèt a totas les personas de l’Empire roman de s’hèser inscríver dens lur país d’origina. Maria e Jausèth deishèren donc Nasarèt per anar a Betleèm, país d’origina de lur familha. A lur arribada, trobèren pas d’auberjament dens una ostelaria e se refugièren dens un parc de beus. ‘Quò’s aquí que se passèt la neishença deu drollet Jesús.

Maria – Jausèth, mon shèr e fidèle espós, tot en jo me rapèra un sent evenement : sènti lo fruit d’una via que, d’una senta enveja, vòu aparéisher a nòsta via.

Jausèth – Nos vachiu arribats, ma shèra esposa ; aqueste lòc nos servirà d’abric per la vinguda de nòste ninòt.

 

1èir tablèu

 

Som a Betleèm de Judèia. Escotatz, brave monde, l’istòria deu tot prumèir Nadau. Dens un recunh d’una prauba establa, un ninòt nud e miserable es neishut per nòste salut. Sos parents, Maria e Jausèth, n’avèvan pas d’argent ni mèi d’ostau per aculhir lo penhin qu’èra sus lo punt de nèisher. Antau l’enfant Jesús espelit dens una grépia, a l’òra que pertot, dens los cròs coma sus los tarrèirs, sonèvan los dotze còps de mijanuit.

 

Vaquí que deu cèu estelat una estela daurada e alugrejanta vingut s’apausar sus l’ostau ont vinèva de nèisher lo Sauvador. Còp sec, una voètz trenit deu pus haut de la montanha. ‘Quò’ra l’ange deu Senhor.

- Crànhitz pas, mos amics, vos pòrti una granda novèra, anuit vos es neishut un Sauvador, son nom es Jesús. Diu nos salva, Diu nos aima !

Anatz a Betleèm, preishatz-vos per saludar lo rei deu Cèu !

 

Lavetz, dens les pradas se levèren d’aulhèirs qu’èran aquí a gardar los tropèths. Amassa, s’en anguren entà la cròta dens los roquèirs e viren dens lo hons, esclairat per un rai de lua, lo petit ninòt pausat sus un lèit de palha fresca. De cada part, un beu romièva pensiu deu temps qu’un ase gris quilhèva les aurelhas.

Pròishe d’aquí, un june aulhèir dromilhèva tot solet dens sa cabana.

- Fau anar lo revelhar, ce dishuren tots, qu’aquera novèra es bona pr’eth tabé.

 

La novèra s’esbarja dens tota la campanha e dens tota la vila. Los aulhèirs d’alentorn vènen aufrir de cadèus au drollet. Cadun disha son ostau per véser la mervelha e, lèu, vènen pausar sus lo pas de la pòrta de qué norrir e de qué vestir lo hilh de Diu tot arganic. Li aufren los anheròts que braman doçament, los mainatges li pòrtan de joguets per l’amusar, los papès e les mamès li hèsen de broishats per l’escaurrar. Nosauts tabé l’estela vèn nos quèrre. Per lo novèth millenari, se quilha dens lo cèu de nòsta umanitat e nos ensenha un camin d’amistat. Per Nadau cadun hèi la patz e cadun samia lo bonur.

 

2d tablèu

 

Lèu, tot lo monde parlèva sonque d’aquò e vinèva de la quita capitala per véser çò que se passèva. Un matin, vingut un messatgèir, hòra d’alent tant avèva corrut.

- Ai vist passar una caravana ! Son tres reis ambe lor equipatge de dromadaris e d’elefants, an traversat Jerusalèm e son anats al castèl del rei Eròdes. Demandan pertot ont es lo rei d’Israèl que vèn de nàisser ! [jogat per    ]

Eròdes n’en estut tot capvirat. Còp sec amassèt son conselh e hasut venir de monde de son pòple.

- Vòli saber la veritat. Qué disen dens la vila ? Tu, achí, qui sès ? Qué hèses ?

- Io, vau au mercat a Pelagrua, a Montsegur, a La Rèula ! Pertot se ditz que va venir lo Messia ! E que va tot cambiar ! [jogat per    ]

- Creses qu’harà milhor que jo ? Tu, lo bolangèir, qué n’en pensas ?

- Fabriqui e vendi dau pan dins mon fornilh. Disen que vèn de nàisser a Betleèm lo rei dau cièl, lo rei que vendrá establir lo rènhe de Diu sus la tèrra. Les paures van minjar lo bon pan de la torta pausada sus la taula. [jogat per Yves Sauvestre]

- Taisa-te pegàs ! Creses que vai tot shanjar aqueth messia ? Qu’en dises, tu, lo vinhairon de Bordèu ?

- La tèrra florirà e balharà son fruit, los sherments seràn cargats e de les gaspas sarcidas pisharà lo vin novèth dens les barricas !

- Pòdes totjorn saunejar. E qué mèi ?

- De las espasas faràn d’araires e de falces. N’acabaràn de se far la guèrra e de se trucar dessús ! [jogat per   ]

- Vam véser los palomaires, que saben bien de causas.

- Èi gueitat naut, vesi arré. Onte son passadas ‘ques palomas ? [jogat per Jean-Pierre Bugeade]

- Ò, belèu son totas partidas a Betleèm ! [jogat per Jacques Gaye]

- Mès non xxxxxxxxxxxxx Tiberiada xxxx [jogat per Daniel Testet] (achí sabi pas mèi !)

- xxxxxxxxxxx (tapauc)

- N’i’n a prampó ! Tot aquò’s impossible ! Qu’en dises, tu, lo mòine de Sent Fèrme ?

- Diu vèn a nòste per partatjar nòsta misèria. Diu se hèi òme per fin que l’òme vèni Diu, nos dubre lo camin deu Cèu.

- Sabes pas çò que dises, repapilhas praube òme ! Qué n’en pensas, tu, lo factur ?

- Passi per las bòrdas per portar las letras. Una granda jòia se vei sus totas las caras, dins totas las familhas fan la fèsta e cantan Nadal. [jogat per    ]

- Res a hèser ! Digun m’escota ! Tu, lo sabent que lugisses lo Libre de la Lei, qué te sembla ?

- Tot aquò es escrich ; los profètas vièlhs ne parlan de pertot. Vaquí çò que ditz Esaia : [jogat per    ]

- Aubora-te Jerusalèm ! E trelusís, car aquí ton lum : la glòria del Senhor subre tu s’es levada. Agacha : l’escuresina acapta la tèrra, las tenèbras cobrisson los pòbles, mas subre tu se lèva lo Senhor, e sa glòria subre tu resplendís. Las nacions van marchar cap a ton lum, los reis van s’encaminar cap a la clartat de ton auròra. Lèva los uèlhs a l’entorn e espia : totes s’acampan e s’agandisson. Tos enfants t’arriban de luènh e tas filhas te  son portadas sus los braces. Vas veire, seràs raionanta, auràs lo còr que farà tifa-tafa… tifa-tafa… tifa-tafa… e que s’espompirà ! Los tresaurs de delà las mars afluïràn cap a tu amb las riquesas de las nacions. De molonadas de camèls t’envasiràn, emai de dromadaris de Madian e d’Efa. Vendràn totes dusca de Saba, adusent d’aur e d’encens, proclamant las lausenjas del Senhor ! [jogat per Alain Pierre]

 

Deu temps qu’Eròdes ropiaguèva dens son castèth, pus lunh, dens la montanha, los Mages s’en anèvan sus lo camin de Betleèm. L’estela losi ensenhèva l’endret ont èra neishut lo rei deu Cèu.

Entrèren dens l’ostau e trobèren lo ninòt demb Maria e Jausèth. Lavetz s’aclatèren davant eth, s’agenolhèren e li dubriren lurs caissetas. En present li aufriren :

> l’òr, per aunorar lo rei deu monde ;

> l’encens, per hestejar lo vrai Diu ;

> la mirra, per garir lo còs de l’òme.

Rentrèren dens lur país shens tornar véser Eròdes. S’entornèren shas eths e esbargèren la novèra per la tèrra empenada.

- Vènem de rencontrar nòste Sauvador lo hilh de l’òme, lo rei deu Cèu. Tornam cadun dens son país per preishar la bona novèra a nòstes frairs e a nòstas sòrs.

Qu’antau siqui.

Alleluia !

123456...17
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star