LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

22 février 2013

Pendèn la tempesto

Classé dans : Bassin e Hauta Landa girondina,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 06 min

« Bèn, moun amic, bèn, moun praoube maynatgo,
Anèm touts dux aou pé de la grand’croux,
Per prégua Diou que ramène aou ribatgo
Touts lous batéous das praoubes pécadous.
Dumpèy jèy nèy que la tempesto groundo,
Nat mariney aci n’a parèchut.
Soun touts adare à lutta countre loundo,
En demandan à grans crits lur salut :

- Oh ! bèn prégua dambé ta may
Per rebeyre toun praoube pay ! »

Dis coume jou : « Moun Diou, noste boun pèro,
Dègne abècha tous regards sur nous aou !
As pécadous fey rebeyre la terro !
Fey què cadun rebène à soun oustaou !
Tout lou billatgo és plounjat dèn les larmos,
Cadun frèmis aou bruèy de l’ouragan.
Dègne, ô moun Diou ! fa cessa las alarmos !
Din lou repaou fey rèntra l’Oucéan !… »

- Oh ! bèn prégua dambé ta may
Per rebeyre toun praoube pay ! »

L’aouratgo aou louyn se remet en furio,
Lou bént redouble et bat pus fort lous flots ;
Prèguèn, amic, prèguèn tabé Mario
Qué sigue encar propice as matelots :
« May de Jésous ! may pléne de tendresso,
Bous qué rèndets l’espoir as malhurus,
Geytats nos plous, gueytats noste tristesso ;
Deslibrats-nous d’aquets tourmèns affrus !… »

- Oh ! prègue bien dambé ta may
Per rebeyre toun praoube pay ! »


La nèy après, la tempesto et l’aouratgo,
Èrent calmats et lou céou ère cla ;
Et lou matin birent sur lou ribatgo
Lous pécadous léntemén abourda ;
Ensenble après, suiban l’éntique usatgo,
Furent préga aou pé de la grand’croux,
Et puy la may dichut a sou maynatgo
Èn Èchugan èncare quauques plous ;

- Oh ! bénis Diou dambé ta may,
Nous a rendut toun praoube pay !…

Pointe-du-Sud, novembre 1852.

Jean LACOU

La gouyate daou bucheroun

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 21 h 55 min

Cansoun landèse

Desdiade aou Pouète Théoudore BLANC

Tandis que moun pay fen lous casses
E lous grands pins de la fouret,
Jou, countemply sus ses escasses
Jouan, que guarde soun bet troupet !
Ah ! dunpuey l’annade passade,
Que dinet abèque nous aou,
Ma praoube ame és toute embrassade
D’un fuc d’amou qué m’ey bien maou !…

Moun boun pay, moun co bat bien bisti !….
Approchent daou permey de l’an ;
Baou aougé setze ans, et persisti
D’espousa Jouan, d’espousa Jouan.

Jouan és praoube, et moun héritatge
A mille escuts s’eslébera ;
Et moun pay, d’aquet maridatge
Né baou pas entende parla ;
S’obstine à me banta Piarrille,
Lou gouyat daou gros résiney :
Es riche, és bray, mé pas boun drille.
Ah ! nou, ne me plera jamay !…

Moun boun pay, moun co bat bien bisti !….
Approchent daou permey de l’an ;
Baou aougé setze ans, et persisti
D’espousa Jouan, d’espousa Jouan.

Aymi tant la boëts langourouse
De moun aymable pastourou,
E de sa musette amourouse
Lous bets souns que sortent per jou !…
Ah ! de l’amou, poulide estelle,
Quan dounc ludiras per nous dux ?…
Pay, cessats de fa lou rebelle,
Et couleran das jours hurux !…

Moun boun pay, moun co bat bien bisti !….
Approchent daou permey de l’an ;
Baou aougé setze ans, et persisti
D’espousa Jouan, d’espousa Jouan.

Mérignac 1852.

Jean LACOU

Arrèst de la Cort Major

Classé dans : Biarn,Istòria,Literatura — Lo Sarmoneir @ 14 h 53 min

Tèxte biarnés de 1643, botat en grafia normalizada. S’agís d’una verificacion de virginitat.

XXIVe de genèr, enter Arnaud de CUPIT deu lòc de Gavaston e Bertomiu deu Ber (Vèrn?) deu medish lòc.

EN FÈIT : Lodit CUPIT a declarat que los mesprètz que Bertomiu avè deu contrat de maridatge passat enter la hilhòta eretèra deudit CUPIT e Joanon hilh deudit Ber, après s’estar prometuts en maridatge, dat la promessa de har esposalícias lo terç mes permèr vienent, qu’aqueth temps passat e vist lo hredoliquèr deusdits Ber, pair e hilh, qu’a dat au soberdit CUPIT d’aperar en Cort a las fins de ne plus retardar las esposalícias demandant que sian hèitas dimartz prosmar vienent en la glèisa de la parròpia on sa hilhòta se trobarà vestida de blanc e flocada a dètz òras deu matin, fauta de que lodit Ber sia condamnat en mila florins de domatges, interèsts e despens.

D’auta part, Bertomiu deu Ber present, a declarat que Joanon, son hilh, avè granas resons per non préner a molhèr ladita hilhòta eretèra deudit CUPIT, que s’èra apercebut que bèth dimenge matin, en guardant las vacas, lo long deu costat de Gavaston, la hilhòta deu Ber s’èra leishada barrejar sus l’èrba per un joen mossur com si volèn har au truca-melic, que tau infidelitat au son pretendant qui ei de maison aunèsta seré de cornalut prejudici a soa reputacion, per que sos parents lo renegarén.

Per consequent, eth demanda,entà saber si la pèça noviau de ladita hilhòta ei estada desgauchida e desmantibulada, que sia visitada per qüate matronas deu lòc de Morlans qui solas at coneisheràn en las fòrmas acostumadas, rendudas qui seràn au lòc de Gavaston, en l’ostau de la hilhòta eretèra de CUPIT entà procedar a l’averament, vista e examinada la pèça noviau de la hilhòta eretèra de CUPIT, per, si lo cas ei, anullar lo contrat passat e condamnar lo soberdit aus despens.

NOS, los dotze Barons, sedents en la domenjadura deu lòc de Vesin(h?), audidas l’ua e l’auta partidas, abans díser dret, averat per qüate matronas deu lòc e vila de Morlans e qui’s seràn portadas en l’ostau aperat CUPIT, au lòc de Gavaston on ei la hilhòta eretèra deu CUPIT, serà hèit averament de l’estat de la pèça noviau de la hilhòta eretèra, en tau fin que, sus çò qui seré vist e reportat per lasditas matronas, per nos sia hèit dret a las partidas aishí que de rason, despens reservats incò lavetz.

Açò repòrtan las matronas : NOS Jana Anfrèra, Arnauda Fossoton, Bernadina Lagualheta, Bertomila Condoret, matronas deu lòc e vila de Morlans, per mandament de la Cort Major, sedent au lòc de Vesin(h?), nos èm transportadas au lòc de Gavaston, en l’ostau deud. CUPIT, on arribant audit lòc, avem trobat la dauna Arnaudina deu CUPIT qui hielava devant la pòrta, a la qüau avem demandat on èra sa hilhòta eretèra ; era nos a responut qu’èra au solèr fens [hens] son lheit. Autanlèu, nos avem avitat nostes cièrges e qu’èm montadas au solèr on avem trobat au lheit la hilhòta, lo ridèu estremat e lo mandament de la Cort mentavut, avem arrecomandat a la hilhòta d’arrevirar l’apriga, de’s botar l’ua cama ençà, l’auta enlà de tau manèira que sa pèça noviau de plan se presentasse, a çò que la hilhòta a aubedit. Lo tot examinat e sens mautocassejar, avem reconegut que los peluchòts de la dita pèça noviau èran arrevirats, lo viravidau desviat, lo mantelet espaparit, çò qui nos a dat a conéguer que i avèn hodilhat e que la pèça noviau èra desgauchida e desmantibulada.

En fe de que, NOTUM SIT, que la Cort Major, vist lo reportat per lasditas matronas, de lasqüaus las paraulas non pòdin estar que vertadèras, per çò qui coneishen plan çò qui’s sèg deu jòc de truca-melic, decida de prononciar que lo contrat de maridatge entre Joanon de Ber e l’eretèra deu CUPIT ei e serà anullat, que cada partida se maride dab tota auta qui volha, los despens compensats.

E los Barons an signat.

17 février 2013

Lo diaple e lo vin (T. Blanc)

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 23 h 42 min

Lo diaple e lo vin (T. Blanc) dans Literatura th_blanc

12 février 2013

Acrostisha en gascon bordalés

Classé dans : Au hiu deus jorns,Literatura — Lo Sarmoneir @ 20 h 23 min
Me’n a falut bien chic – te veire – per tombar
Amorós. Sonqu’una votz, un ulh
Rai d’òr dau cièl que miralhi a lampejar
Jo qu’assagi, sus lo pujaduir
Oblidant tot, de te raspar una estincèla
Ronci las mans, cèrqui un poton.
Ivèrn dèisha mon còr !(1) Me respondràs-tu, bèla ?
E m’aufriràs quauquarrés de bon ?

 

(1) Aquò’s a díder : que quauquarrés de caud (l’amor recebut, en l’ocurença) plenhe mon còr.

 

G.Balloux

 

varianta :
Oblidant tot, de te raspar una lagina
Ronci las mans, cèrqui un poton.
Ingrata sigues pas, dòna-me donc un signe ;
E m’aufriràs quauquarrés de bon ?

A la hèira de Labrit

Classé dans : Lanas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 9 h 47 min

Aqueth ahar que s’es passat a Labrit, qu’i a quauquas annadas, e vertat qu’es. Qu’i avè, lavetz, cada ivèrn, ua hèira aus ases e a las saumas. Los lanusquets qu’i arribèvan, dab aqueth bestiar, de pertot avant : de Lucseir, deu haut-lana de Lencoac, de Caishen, de Canencs, de Sabras, de Porseguèra, de Garen(h), e benlèu de mèi lonh enqüèra.

Tots los asoèrs de la contrada qu’èran a Labrit, aqueth jorn, los uns entà véner, d’auts entà crompar, o entà trocar, e quauques-uns entà espiar.

De ‘queth temps, un ase costèva pas hèra car. Qu’èra mèi aisit a atalar e a maserar qu’una cavala… e s’èra tilhut e valent, que hasè l’ahar.

Aqueth ditjaus, a Labrit, sus la plaça, qu’i avè hèra d’òmis, tots vestits d’ua belosa, lo capèth sus lo cap e los esclòps aus pès. Qu’i avè tanbenh, dehens la glèisa vesia, «l’Adoracion» e hèra de monde a la mèssa de haut jorn : quauques mossurs, hèra de
hemnas, la genessa, los còishes e las mainadas. A mijorn, las clòishas que trangan e la glèisa que’s vueita. Lo tropèth deus messèrs que s’esperraca.

Entà banlèu, los curès que hèn, eths tanbenh, la sortida. Que son lusents, Diu mercí!
Cadun que s’a hicat la soa mèi beròia sotana e lo grand shapèu negue en plaça deu calòt. Quantes son ? Pròishe d’una dotzena arrond lo de Labrit e que hèn de cap au presbitère. Ah, los gus ! que’s van ataular e, tots amassas, har un chap dab bolhon, borit, sauça, rostit e tortièra…

La coada de curès que camineja. De tot costat, qu’i a ases, saumas e asoèrs qui hèn istoèras. Hèras que saludan en se tirant lo capèth. Digun ne gauseré tirà’us janglas.

Entà banlèu, los curès que passan au ras de tres o qüate «pòpes». Que son de Lucseir… e a Labrit qu’an balhat aus òmis de Lucseir lo shafre de «pòpes». Los «pòpes», eths, qu’apèran «pires» los de Labrit e pòpes e pires que son amics com cans e gats.  Perqué ? Digun n’at a sabut, mès qu’i a hèra pausa que se son despudits.

Dens aqueth escòt de «pòpes», qu’i a l’Auguste de Batarrièra. Que pòden cercar a dètz lègas arrond Labrit entà trobar un trufandèr com eth. Entà espatar tots los heirèrs, que crida :

- Tè, uei, ací, i a pas  sonque ases e curès !

Qu’i a quauques pòpes qui s’escanan d’arríser de ‘quera peguessa. Mès lo curè de Labrit que s’arrevira austanlèu de cap a l’Auguste e los sons amics.

- Vam véser, vosauts ! Qu’ètz curès, mès a-on ? Ne’vs avisi pas… Pas  per ací, benlèu…

L’Auguste que tira lo roge e que respon en mequejant.

- Mès…  mès, nani ! Som pas curès… briga curès… Que som… de… de  Lucseir !

- Lavetz,  qu’ètz ases !  E los mèi famús de tots los qui son ací, uei, a  la hèira de Labrit !

- E ben, aqueste còp, «pòpes», que’vs an beròi gahats a l’arratèr ! ce’us crida lo Janti de Capbueu, un pire qui n’a pas «lo hiu a la lenca».

E tots que’s foten de l’Auguste de Batarrièra e tanbenh de tots los pòpes qui son a  la hèira.

11 février 2013

La hèira de la Bohèira

Classé dans : Lanas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 13 h 15 min

En gascon de Ròcafòrt (40) – reculhit per Georgette Laporte-Castède.

Qu’es  un dimeishe ser, deu mes de junh.
A l’escurada, lo Segond de las Horticas que hè l’arribada au son casa e que ditz a la soa hemna :
- Doman, a tres òras, cau que foti lo camp !
- E a-on, tan lèu ?
- Que voi anar a la hèira de la Bohèira !
- A la Bohèira ? Qu’i as coentas ?
- Que voi anar véser un còp la hèira aus mulets !
- Tè ! Denc adara, qu’ès estat boèr ! Vòs estar mulatrèr ?
- Non, non ! Mès qu’èi hèit lo convienut dab lo Felix de Garpat. Que cau que sii au son casa avant tres òras e mieja. Qu’atala la cavala a la carriòla e que ns’en vam.
La Celestina, la hemna deu Segond, n’es pas briga moèra. « Ba, ce’s pensa, aquò que deut estar quauqua marcadiòla hèita au bistròt qüand los òmis son un chic pompètes. » E que’s pensa tanbenh que lo Second, un còp sopat e plan dromit, que s’aubliderà la hèira de la Bohèira.
Mès, hèra avant lo cantic deu hasan, lo son Segond que’s deishida, que’s lhèva, a tastas, que’s fot los pelhoèrs de tot anar, e shens díser arren a la Celestina, que s’escapa.
Aquesta, hèra mau lunada, que’s lhèva pro viste après… Va pas har hrèita de coentas : los mainatges, lo hen a téner e a auguerar, los bueus a estramiar…
La jornada que passa, la nueit qu’arriba e lo heirèr n’es pas enqüèra arribat a casa. La mair que hè sopar los mainatges e que’us anisa. Era qu’aten.
« Va tornar banlèu ! ce’s pensa, la prauba d’era. Qüand va a las hèiras de Sent Justin, en aquesta òra, tostemps qu’es ací. Mès la Bohèira, solide, qu’es hèra lonh. E se, ende tirar au dret, lo Felix a gahat capvath los piadars quauque maishant sendèr, se son benlèu esbarrits. »
La prauba hemna que’s hè hèra de maishant sang. Entà totara que se’n va au lheit, shens clavar la pòrta « de devant » e que dèisha aubèrta la de la soa crampa.
La praubina que vorré tant poder adromí’s, mès i arriba pas.
De cap a duas òras, que va enténer quauqu’un estornedir devant la pòrta de dehòra e har anar lo flisquet.
« Qu’es eth ! ce’s pensa. Totun ! »
A tastas, lo Segond qu’arriba a la crampa, que trabuca au lheit, que’s tira lo veston e las culòtas… e que s’anisa. A penas esloncat, que’s fot a dromir, e a roncar, a roncar ! Dab aqueth roncaire au costat d’era, la Celestina pòt pas har un bèc : que vira e que viròla dehens lo lheit, mès l’aut ne’s deishida pas. Portant, soent, qu’es, ce ditz, pro maishant dromidor. Mès, adara, qu’es shord : arren ne’u hè deishidar : ni la pendula qui truca tres òras, qüate òras, las miejas…, ni lo hasa, qui canta a grand plen cap, ni las polas qui apèran e los polòis qui horholhan per devant la pòrta deu dehens.
Har qué ? Que hè lutz ! Lhevà’s que cau, pardí ! E la Celestina que’s lhèva, que’s hica lo devantau. Ò, hè pas com un gat, mès l’òmi que dròm e que ronca tostemps.
La hemna , tanlèu dehens la cosina, qu’aubre la pòrta, la mitat, lo haut, e çò que veid ?
Dehens lo devant de pòrta, la poralha, tota la poralha qu’es aquí : las polas, los polòis e lo hasan qui acossa ua bèra polarda.
Qüand es tornat, lo Segond que s’a desablidat(?) de barrar lo batenòt e l’aujami, ahamiat, qu’es aquiu. Que va de que víver… e que lordeja hèra…
Lavetz, la hemna que’s gaha la bareja pitada darrèr la pòrta, qu’aubre lo batant deu hons e qu’amaga d’at voler tot estambornir. Tots e totas que hugen… sonque lo hasan pitat sus la beròia polarda e qui vòu, a tot prètz, acabar l’ahar. La Celestina que l’envia la bareja e que’u crida.
- A, tu i èras pas, ger, a la hèira de la Bohèira !
Patatràs ! Lo manshe de la bareja s’es croishit. Lo hasan destrauviat que s’escapa dab la polarda.La dauna que s’amassa los tròç, que crida au mèste :
- Entenes feniantàs ! Lo nòste hasan qu’es esberit, eth ! L’i vesós, tu, ger a la Bohèira ? Non, n’èra pas a la hèira… Qu’èra ací, dab jo. E que s’es lhevat de d’òra. Anem, lhèva’t tu tanbenh, e viste ! Feniant ! Capon ! N’i aniràs pas unhaut còp a la hèira de la Bohèira !
 

Caracteristicas : [b] per -v- ; [ə] per -a.

3 février 2013

Lo saunei deus tres petits cassos

Classé dans : Lanas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 0 h 26 min

Un dia hens lo bòsc tres petits cassos que parlavan de çò qui hasorén deths qüand estarén vaduts grands, e cadun e disè sons progèts, sons sauneis.

Lo permèr esmavut per la lutz e las estelas que disèva : « Jo qüand siei vadut grand que volerí que’m transformèssen en « coffre à bijoux », entà’i hicar los mèi beròis deu monde !… »

Lo segond qui aimava véder lo reflèt deus lugrans sus las aigas claras de l’arriu, que disèva : « Jo qüand siei vadut grand que volerí  que hasossen de jo un grand tres-masts entà navigar sus totas las mars deu monde !… »

Lo tresau qui’s plasèva a espiar las lutz misteriosas de las candèlas dens los uelhs deus mainats los dias de grana hèsta que disèva : « Jo que volerí  vàder hèra grand, talament grand que qüand lo monde e m’espièssen, qu’avossen a lhevar lo cap tot haut e que pensèssen au cèu e au Bon Diu !… »

Los primtemps, los ivèrns, los estius que passèn longtemps, longtemps… E per un bèth dia d’abòr, tres buisherons que hasón càder los tres cassos a grands còps de piòlas, que’us debitèn e que’us amièn dab tres mulets en un arressegaire.

Devath la soa pèth cadun, adara cassorra, que s’imaginava son hat a la soa faiçon !… E finalament lo qui auré volut estar « coffre à bijoux » que fení minjadera a bestiar, lo qui auré volut estar un tres-masts que deviengó ua barca de pescador, e lo tresau qu’estó debitat en granas pèças e hicat a secar en çò d’un menusèr.

Los ans que passèn e los tres cassos que s’avèn desbrombat los lors sauneis, qüand per ua nueit d’ivèrn ua doça lutz d’estela que’s pausè sus la minjadera  e sus un drin de hen, ua joena hemna que hasó vàder un mainat, son pair que’u hiquè dens la minjadera trossat hens un linçòu. Un ser d’estiu ua tropa d’òmis que volón traversar un lac dab la barca de pescador, ua hòrta tempèsta que’s lhevè e pensè hà’t virar tot dens l’aiga, mes un d’eths qui semblava estar lo mèste qu’estenó los braç e la tempèsta que’s calmè. Qüand a las pèças hicadas a secar, ua horèra d’òmis que las prengó entà’n har ua crotz entà crucifiar lo hilh de Diu.

Qu’ei atau que’s realizèn los sauneis deus tres petits cassos, lo permèr ne podè pas aver miélher tresòr hens la minjadera, lo segond un capitène de barca deus mei avisats e lo tresau cada còp qui l’espiavan que pensavan a Diu.

Qu’ei donc permetut de saunejar !…

Andrèu de Sarramona

Conte primat aus Jòcs Floraus 2012 de l’Institut Biarnés e Gascon.

14 janvier 2013

Lo colièr de N.D. de Laureta (Florimond)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 12 h 50 min
Dirèi pas de quala arma e de quau regiment
S’arrestèt a Laureta un gròs detaishament.
Ne me’n sovèni pas. La tropa èra campada
Tot au ras de l’eglisa au mitan d’una prada.
E tornèt repartir lo lendoman  matin.
Quauquas òras après, valà qu’a fons de trin
Hòrt d’alent, tot cobèrt de susor, de possièra,
Lo shèf vei arribar per darrèir un gròs père,
Autament dit l’abé de Laureta. – Arrestatz,
Crida-eth au « lieutenant », un de vòstes sordats
Ven de nos derraubar lo colièr de la Vièrja.
Lo shèf en l’entendent deven blanc coma un cièrge.
- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !
- Oui, shèf, un colièr d’òr que nos a derraubat !
- Qué me càntatz ? qu’aurí dens ma tropa un volur ?
Anim donc, tot aquò son farças, per bonur,
Vos’n vau balhar la pruva ; halta ! rassemblament !
La, Père, folhatz-me tot lo detaishament !
Mès lavetz un sordat tira de sa museta
Un colièr qu’a los gruns tan gròs qu’una noaseta
E qu’au sorelh levant que s’i ven miralhar
Hèsen perpitar l’ulh au poent de l’avuglar.
- Es jo qu’èi lo colièr ! crida lo militère.
- Gredin, hurla lo shèf, gara au conselh de guèrra !
E lo Père radiús levent los ulhs au cièl
Marmòta un diu-mercís qu’es prampó naturèl.
Mès lo tropièr ripòsta : – Ò ! sui pas un volur !
Escotatz e veiratz s’èi la consciença pura.
Sui estat eslevat jo dens la religion
E de mon naturèl aimi la devocion.
Tanben demb quau plaser per díser ma prièra
Èi corrut a matin dedens lo santuère.
E donc, mon « lieutenant », l’urusa inspiracion,
Vatz véser s’èi aujut cent mila còps reson.
… Entendi dens la glèisa una voàs musicala
Mès que nat instrument de musica n’egala,
Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorrís
E son regard si doç e si pur m’ebloís.
- Escota, ce me ditz, as hèit una prièra,
Sordat demb una fòi si granda e si sincèra,
Qu’èi sentit qu’èra tu lo pus dinhe devòt
Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.
Un vielh  mossur l’avèva aishetat pr’una fama
E me’n parei a jo pr’orgulh e per reclama,
Se me l’entortilhèt coma l’auré passat
A la granda  « mondaine » on estut refusat.
Tira-me lo [deu] còth t’haràs una fortuna
E vas me solatjar d’un pes que m’importuna.
Tant d’òr es una insulta a ma Simplicitat !
Es una ifronteria, una immoralitat,
Que de se cobrir d’òr alòrs que la misèra
A tant de praubas gents hèi trainar la galèra !
Tremblis pas militère, apròisha-te de jo,
Mon colièr t’aparten, te lo balhi, pren-lo !
Pensatz-vos si lo còr m’hasèva tipa-tapa
Quora me sui mastat sus los pès per l’atràper.
N’èi pas tròp marganhat portant per reüssir
E la Vièrja m’a dit : Adiu, part e mercí !
Valà, mon « lieutenant », coma èi dens ma museta
Lo « cadeau » que m’a hèit la Vièrja de Laureta !
… Lavetz lo « lieutenant » s’adreça au Père : E ben,
Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber
Se los miragles son una causa croiabla,
Mèi que n’impòrta qui dívetz saber que diable
S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.
- Mès , oui, respond lo Père, es que ne’n èi baucòp,
Ne’n am tot un grand libre… – E ben , la, pòdetz díser
Que ne’n atz un de mèi e deus grands a d’inscríser !
Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc
E comanda a sa tropa alinhada : En Avant !!!

Bordèu (Th. Blanc)

Classé dans : Lingüistica,Literatura — Lo Sarmoneir @ 12 h 36 min

 

 

Un dessèir, dens l’ivèrt de dise-uit-cent-soassanta-cinc, après auger prist lo magre sopar que m’avèvan aprestat, – repàs en compareson confortable per lo temps de misèra que cor, – m’èri sheitat au cunh  dau foguèir per desgraupir mes praubas mans que la nèja e lo verglaç avèvan rogidas.

Aqueth dessèir, un linçòu blanc cobrèva la tèrra, e los aubres, pareishent coma los quauques peus que sòrten dau cruc d’un vielh òme usat, refusavan lo pus petit abric as audèths apenats. Lo freid èra penetrent coma l’agulhon d’un boèir. Les pelhas usadas das praubes èran perçadas cruèlament per eth.

Coma vos l’èi dit, èri sheitat au cunh dau foguèir, e m’estimèvi erús, maugré qu’estussi praube, de ne pas me trobar coma mantun, shens pan, shens bòi, shens lèit, e d’auger lo contentament de veire mos dus petits mainatges s’endromir sadoths coma das petits pijons que lur mair a apasturats.

Benedissèvi la Providença, quand entenduri trucar a ma pòrta.

Esturi surprís, car èra tard e tot lo monde dromèva dens lo vilatge.

Obri.

Una vielha fama, pèinuda, magra, blanchòia, cobèrta de pelherauds, coifada d’una còiha pendilhenta e deslissada, se presentèt, e, d’un èrt que fedèva compassion, me dishut :

« Sui la Lenga gascona. Me vedes shens abits, shens secort, shens un tiule per me caperar. Bordèu, eth qu’es remplit de mos pus doç sovenirs, ne me vòu pas mèi veire. Sui desgitada, maudita, bafoada, mesprisada en vila, coma una vielha criminèla.

Los qui an estat calinats e endromits dens lur tendra junessa au son minhon de mes aimablas cançons, an l’èrt adara de ne pas me compréner, – van dinc a rogir de m’auger coneishuda.

Los entendi, adara, aqueths orgulhús que frecantèvi, desbitar un francés bastard, meilat d’anglés, e se forçar per parlar ponhtut coma das Parisiens.

Los quites marcats, on trobèvi un apoi solide, on m’entendèvan, per la boca de les recardèiras, dire mon shapelet de paraulas comicas, – quauques còps prebadas (pebradas), – e d’a prepaus plens d’esprit, – los quites marcats, ne me pòden pas mèi suportar. Las recardèiras bonas bitonas, coifadas de lur calhon, an fèit plaça a lurs gojatas, caperadas de sòia, de dentèlas e de bibís, que vòlen, en parlent un lengatge que ne sembla a res, far oblidar que lurs mairs me sherissèvan e me presentèvan mème as princes.

Sorten, los tres quarts, de familhas minablas, pedolhosas ; vòlen far creire que descenden de la cuisha de Jupitèrt.

Tanben, me vedent abandonada, m’apercebent que fèdi honta a tot Bordèu, cèrqui, hòrt de sos murts, un abric segur on poirèi menar una via tranquilla, e on vingrèi, l’ivèrt au foguèir de la shaumèira, entretenir les familhas avèque mos contes que feràn oblidar, a la velhada, la fatiga dau trabalh de la jornada, e lisi portaràn encara un chic de plesir dens lur misèra. »

La prauba vielha lenga tombèt sus lo solaut en acabent aqueths mòts.

Lo shagrin e lo freid l’avèvan transida.

La relevèri, la recaufèri, e quand estut revinguda a la via, li dishuri :

« Shèra lenga, me rapèlas das sovenirs bien tristes. Valà perque t’aimi. La mair que m’a balhat lo jorn te coneishèva, te parlèva, e quand, dens mon june atge, mos ulhs alassats per la fièvra ne podèvan pas se barrar, entendèvi sa voàs, puslèu fèita per los planhs que per les cançons, fredonar :

Som, som, som,

Vène, vène, vène !

Som, som, som,

Vène, vène donc !

E mos ulhs se barrèvan, lo somelh venèva, e repausèvi dens los braç de la qui èi tant aimada e que la mòrt a prista tròp lèu !


Èra es partida recéber la recompensa que meritèva per les penas qu’a augudas a m’elevar.

Mès tu as damorat.

Maugré los pelherauds que te cobren, lo shagrin que te ròga, te reconeishi.

Te balharèi mon magre apoi. Te gardarèi dens ma cabana. Quand seràs remista, que tos abits raspats seràn rapedaçats. Quand ta còiha serà lissada de fresc. Quand tos pès murtrits adara seràn cauçats de minhons petits solièrs, e que lurs ribans croasaràn sus tes cauças blancas. Quand tes papilhòtas seràn frisadas, lavetz te presentarèi as Bordalés, e los veiràs, ne’n sui segur, t’aplodir encara e te balhar das sorríders. »

Tinguri ma promessa. La sonhèri lo milhor que poscuri. Li firi retrobar ses colors perdudas. La parèri si bien que saburi, e la presentèri a Bordèu.

Estut aculhida a braç ubèrts : los teatres, los concèrts, los salons opulents mèmes l’an vista, li an fèit bona recepcion.

Èi vist das vielhs ravatjats per l’atge, desgostats de la via, blasats per la fortuna, per los revèrts, se tòrder de ríder en escotent son comique bagot.

Èi vist de junes muscadins que «pausa»(?) per das òmes seriús, brisar lurs gants bura fresc en aplodissent ses aimablas repartidas.

Èi entenut de les bocas que fèden, en dident «oui», quauques còps lo bonurt, sovent lo malurt d’amorós ardents, cridar bis
quand ma vielha Lenga critiquèva lo monde en possent sos grands esclats de ríder.

Èi vist, enfin, des milèirs de borsas s’obrir quand fedèva un apèl a la sharitat au profit de les victimas d’un accident o d’una familha dens la misèra.

Adara qu’èi obtingut un resultat aussi bon, gaugi venir presentar ma vielha lenga dens un jornal. Me promet de vos amusar ; me fidi a d’era.

Th. Blanc.

1...34567
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star