Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

8 mars 2013

La Cigala e lo Formic (en ariejoés)

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 11 h 45 min
La Cigala tot l’estiu
N’aviá fach que cantar,
Préner sos aises e flanar,
Sans pensar a sa provesion.
Pas una mosca, pas un vèrm
A la venguda de l’ivèrn.
Lo Formic se’n va trobar,
Per véser s’i voliá prestar
Qualque gròn o de farina,
Per se parar de la famina. -
Al mes d’aost bò vos rendrèi,
Sans mancar, ne siátz sigura,
E se’u cal, dobla mesura.
Prestarèi o donarèi,
I respon lo Formic ;
Car vòli pas que siágue dic
Qu’avètz perit de misèra -
Mès digatz-me, ma shèra,
Que fasiátz al temps caut ? -
Cantavi. – Ah ! cantavi !
E ieu trabalhavi,
N’aviá pas de repaus :
Calhiá far coma ieu, cossí trabalhar pas ?
Tenètz, aquí avètz çò que me demandatz ;
Bò vos doni ; mes aprenètz en mème temps
Que per passar l’ivèrn cal trabalhar al bèl temps.

25 février 2013

Un poèma de Jansemin

Classé dans : Literatura,Òlt e Garona,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 21 h 03 min

De l’ivèrn tan lèd, que la velhada es bèla !
Dins una cramba èrem qu’ranta setuts ;
Penjat al bot d’un tròç de carumèla,
Un vièlh carèlh nos prestava sa lutz.
A vint conolhs, vint gròs fusèls broncuts
Fasián de fièl gròs coma de ficèla !
Un long silença alavetz se fasiá ;
E debanant lo pesin que nosàvem
Nosauts setuts sul soquet, escotàvem
Los contes vièlhs qu’una vièlha disiá ;
Ò ! que sentiái de plasers e de penas
Quand disiá l’Ògra e lo pichon Pocet ;
Mès quand pintrava, al brut de cent cadenas,
Cent revenants dins un vièlh ostalet ;
Quand nos disiá lo Sorcièr, Barba-Bluia,
Lo Lot-caron qu’hurlava dins la ruia,
Mièi mòrt de pòur, gausavi plus polsar ;
E quand sortiái, que mèjanèit sonava,
Sorcièrs e lot-carons, a çò que me semblava,
Èran totjorn darrèr prèstes a m’acorsar.

24 février 2013

Arcuelhença a Mos de Lamirand

Classé dans : Biarn,Istòria,Literatura,Politica — Lo Sarmoneir @ 12 h 47 min

Canonge Pascal BADIÒLA, mai 1941. Discors d’arculh a M. Lamirand, menistre de la Junessa deu gobernament de Pétain.  « La Republica avèva tròp cercat a destruíser las lengas de França autas que non pas lo francés. ‘Quò’s aquò qu’explica qu’i aujut felibres, e non deus mendres, que cerquèren l’apoi de la dreta, roialista e maurrassiana. Entau, quòra lo mareishau Pétain prengut lo poder, saludèren demb entosiasme son avenament. Lo mareishau avèva hèit promessas. Lo menistre de l’instruccion publica n’èra donc pas Georges Ripert, frair deu celèbre felibre provençau ? Elàs ! Pétain tingut briga sas promessas. Apui n’èra pas estar maranhan de s’apoiar sus un gobernament que viren bienlèu qu’èra reduïsut a l’impuishença , e que comprenèvan que totas sas decisions podèvan sonqu’auger un caractère provisòri ? Fau díser tanben que lo « petainisme » de certèns felibres tenèva tanben a lur engatjament politic personau d’un bòrn, a simpatias de combatents de 14-18 per lo « vencur de Verdun » d’un aut bòrn. »

Mossur lo Ministre,

Grand mercés de la visita agradiva qui hètz a la nòbla pròvinça de Biarn, ua de las mei bèras de França.

Ací autorn de vos, qu’ei lo mei beròi flòc de flors de la nosta tèrra, la joenessa biarnesa qui’vs hè arcuelh d’aunor.

Qu’ei sustot per’mor d’era qui vienetz.

Qu’avetz lo perpic de véder quin se compòrta entà l’encaminar hens la via deu tribalh, de la valentia e deus devers de la vita. Sabiatz que nosta volentat e la vòsta caminan a ua.

Tanben qu’avem espudit la posoeria qu’aqueths pòliticiens afronturs qui n’an pas sabut guardar la hortalessa deu peís, ni horgar las engibanas de guèrra, ni guinhar per dessús las termièras deu lhevant. Per aqueths enganaires, la França qu’ei devienguda ua prauba causa, sutgèt de pietat davant l’univèrs. Per aqueths, qu’avem a patir ua tarribla esprava. Mes Diu ne’ns a pas desbrombats. Autescòps la Patria qu’esté autant abladada e herida : qu’avom lo miracle de Jana d’Arc. Uei tà suportar noste malur, la Providença bona que’ns envia lo marescau PETAIN. N’èra pas briga copable de la nosta des.hèsta, aqueth gloriós soldat : Au crit d’ajuda de la Patria escanada, que s’ei quilhat, atrevit e fièr com aus dias de Verdun. Digatz-l’i, si vos platz, a noste capdau sauvador, nosta reconeishença, e noste amor fidèu ; digatz-l’i que la joenessa deu Biarn ei tota atroperada darrèr d’eth, autorn deu drapèu. La França non pòt perir.

Presents, los pè-terrós de la paisaneria qui demoran fidèus au casalar. Nòble paisanís !…

Presents, los obrèrs de tot escantilh qui tiran la rishessa de la madèra natra.

Presents, los estudiants valents qui afèitan l’esperit, e aborreishen dinc a l’estrangèr los arrais de la claror francesa.

En noste còr boreish l’arseish deu vin de Jurançon. Que haram nosta valentia coraluda com los cassos de Biarn, nostes braç autant endurcits que los pics de la montanha ; que volem caminar los uelhs de cap a las estelas, clarejants de la lustror deu cèu, e portar lo front mei haut que lo capèth deu pic d’Aussau, qui’ns guinha deu som de la termièra d’Espanha.

Atau equipats, òc-ben de segur, que vam rebastir la maison FRANÇA, e qüand sia aplomada de dret, enclaveram, sus la mei hauda pèira  deu lindau, lo fièr devís de noste viscomte Gaston Febús : « Tòca-i si gausas ! »

Sivant M. Grosclaude, La Gascogne, Témoignages sur 2000 ans d’histoire, Per Noste, Ortés, 2006 reed.

22 février 2013

Lous parans

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 11 min

Clunquats désus lurs xanquos,
Toutjoun taou aouts mountats
Que toquent las balanquos
Das pus grans pignadas !
Fusiou en bandouleyre,
Rouillat dempuy céns ans,
E biello carnaseyro,
Ah ! baqui lous parans !!…

Bestits en praoube buro
E coyats en Basqués,
Pourtan la chebeluro
Couma las gens couquets ;
Chén sé bailla dé pèno,
Quan soun guardos aous champs,
Tricouta couma un hemno.
Ah ! baqui lous parans !…

Estala lurs coudinos
Aou mèy de las fourêts,
Minja lard et chardinos
Chèn sé plagno de rès ;
Acheytats sur la brano
De lurs agnelets blancs,
Toundo la broyo lano,
Ah ! baqui lous parans !…

Quan lou bèn de nort piquo,
Sé mète bûcheyroun ;
Lou sèy minja la miquo
En fédèn lou carboun ;
Beyro coula sa bio
Sèns reybos aflijans ;
N’ayma qu’une chério,
Ah ! baqui lous parans !…

Jean LACOU

Pendèn la tempesto

Classé dans : Bassin e Hauta Landa girondina,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 06 min

« Bèn, moun amic, bèn, moun praoube maynatgo,
Anèm touts dux aou pé de la grand’croux,
Per prégua Diou que ramène aou ribatgo
Touts lous batéous das praoubes pécadous.
Dumpèy jèy nèy que la tempesto groundo,
Nat mariney aci n’a parèchut.
Soun touts adare à lutta countre loundo,
En demandan à grans crits lur salut :

- Oh ! bèn prégua dambé ta may
Per rebeyre toun praoube pay ! »

Dis coume jou : « Moun Diou, noste boun pèro,
Dègne abècha tous regards sur nous aou !
As pécadous fey rebeyre la terro !
Fey què cadun rebène à soun oustaou !
Tout lou billatgo és plounjat dèn les larmos,
Cadun frèmis aou bruèy de l’ouragan.
Dègne, ô moun Diou ! fa cessa las alarmos !
Din lou repaou fey rèntra l’Oucéan !… »

- Oh ! bèn prégua dambé ta may
Per rebeyre toun praoube pay ! »

L’aouratgo aou louyn se remet en furio,
Lou bént redouble et bat pus fort lous flots ;
Prèguèn, amic, prèguèn tabé Mario
Qué sigue encar propice as matelots :
« May de Jésous ! may pléne de tendresso,
Bous qué rèndets l’espoir as malhurus,
Geytats nos plous, gueytats noste tristesso ;
Deslibrats-nous d’aquets tourmèns affrus !… »

- Oh ! prègue bien dambé ta may
Per rebeyre toun praoube pay ! »


La nèy après, la tempesto et l’aouratgo,
Èrent calmats et lou céou ère cla ;
Et lou matin birent sur lou ribatgo
Lous pécadous léntemén abourda ;
Ensenble après, suiban l’éntique usatgo,
Furent préga aou pé de la grand’croux,
Et puy la may dichut a sou maynatgo
Èn Èchugan èncare quauques plous ;

- Oh ! bénis Diou dambé ta may,
Nous a rendut toun praoube pay !…

Pointe-du-Sud, novembre 1852.

Jean LACOU

La gouyate daou bucheroun

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 21 h 55 min

Cansoun landèse

Desdiade aou Pouète Théoudore BLANC

Tandis que moun pay fen lous casses
E lous grands pins de la fouret,
Jou, countemply sus ses escasses
Jouan, que guarde soun bet troupet !
Ah ! dunpuey l’annade passade,
Que dinet abèque nous aou,
Ma praoube ame és toute embrassade
D’un fuc d’amou qué m’ey bien maou !…

Moun boun pay, moun co bat bien bisti !….
Approchent daou permey de l’an ;
Baou aougé setze ans, et persisti
D’espousa Jouan, d’espousa Jouan.

Jouan és praoube, et moun héritatge
A mille escuts s’eslébera ;
Et moun pay, d’aquet maridatge
Né baou pas entende parla ;
S’obstine à me banta Piarrille,
Lou gouyat daou gros résiney :
Es riche, és bray, mé pas boun drille.
Ah ! nou, ne me plera jamay !…

Moun boun pay, moun co bat bien bisti !….
Approchent daou permey de l’an ;
Baou aougé setze ans, et persisti
D’espousa Jouan, d’espousa Jouan.

Aymi tant la boëts langourouse
De moun aymable pastourou,
E de sa musette amourouse
Lous bets souns que sortent per jou !…
Ah ! de l’amou, poulide estelle,
Quan dounc ludiras per nous dux ?…
Pay, cessats de fa lou rebelle,
Et couleran das jours hurux !…

Moun boun pay, moun co bat bien bisti !….
Approchent daou permey de l’an ;
Baou aougé setze ans, et persisti
D’espousa Jouan, d’espousa Jouan.

Mérignac 1852.

Jean LACOU

Arrèst de la Cort Major

Classé dans : Biarn,Istòria,Literatura — Lo Sarmoneir @ 14 h 53 min

Tèxte biarnés de 1643, botat en grafia normalizada. S’agís d’una verificacion de virginitat.

XXIVe de genèr, enter Arnaud de CUPIT deu lòc de Gavaston e Bertomiu deu Ber (Vèrn?) deu medish lòc.

EN FÈIT : Lodit CUPIT a declarat que los mesprètz que Bertomiu avè deu contrat de maridatge passat enter la hilhòta eretèra deudit CUPIT e Joanon hilh deudit Ber, après s’estar prometuts en maridatge, dat la promessa de har esposalícias lo terç mes permèr vienent, qu’aqueth temps passat e vist lo hredoliquèr deusdits Ber, pair e hilh, qu’a dat au soberdit CUPIT d’aperar en Cort a las fins de ne plus retardar las esposalícias demandant que sian hèitas dimartz prosmar vienent en la glèisa de la parròpia on sa hilhòta se trobarà vestida de blanc e flocada a dètz òras deu matin, fauta de que lodit Ber sia condamnat en mila florins de domatges, interèsts e despens.

D’auta part, Bertomiu deu Ber present, a declarat que Joanon, son hilh, avè granas resons per non préner a molhèr ladita hilhòta eretèra deudit CUPIT, que s’èra apercebut que bèth dimenge matin, en guardant las vacas, lo long deu costat de Gavaston, la hilhòta deu Ber s’èra leishada barrejar sus l’èrba per un joen mossur com si volèn har au truca-melic, que tau infidelitat au son pretendant qui ei de maison aunèsta seré de cornalut prejudici a soa reputacion, per que sos parents lo renegarén.

Per consequent, eth demanda,entà saber si la pèça noviau de ladita hilhòta ei estada desgauchida e desmantibulada, que sia visitada per qüate matronas deu lòc de Morlans qui solas at coneisheràn en las fòrmas acostumadas, rendudas qui seràn au lòc de Gavaston, en l’ostau de la hilhòta eretèra de CUPIT entà procedar a l’averament, vista e examinada la pèça noviau de la hilhòta eretèra de CUPIT, per, si lo cas ei, anullar lo contrat passat e condamnar lo soberdit aus despens.

NOS, los dotze Barons, sedents en la domenjadura deu lòc de Vesin(h?), audidas l’ua e l’auta partidas, abans díser dret, averat per qüate matronas deu lòc e vila de Morlans e qui’s seràn portadas en l’ostau aperat CUPIT, au lòc de Gavaston on ei la hilhòta eretèra deu CUPIT, serà hèit averament de l’estat de la pèça noviau de la hilhòta eretèra, en tau fin que, sus çò qui seré vist e reportat per lasditas matronas, per nos sia hèit dret a las partidas aishí que de rason, despens reservats incò lavetz.

Açò repòrtan las matronas : NOS Jana Anfrèra, Arnauda Fossoton, Bernadina Lagualheta, Bertomila Condoret, matronas deu lòc e vila de Morlans, per mandament de la Cort Major, sedent au lòc de Vesin(h?), nos èm transportadas au lòc de Gavaston, en l’ostau deud. CUPIT, on arribant audit lòc, avem trobat la dauna Arnaudina deu CUPIT qui hielava devant la pòrta, a la qüau avem demandat on èra sa hilhòta eretèra ; era nos a responut qu’èra au solèr fens [hens] son lheit. Autanlèu, nos avem avitat nostes cièrges e qu’èm montadas au solèr on avem trobat au lheit la hilhòta, lo ridèu estremat e lo mandament de la Cort mentavut, avem arrecomandat a la hilhòta d’arrevirar l’apriga, de’s botar l’ua cama ençà, l’auta enlà de tau manèira que sa pèça noviau de plan se presentasse, a çò que la hilhòta a aubedit. Lo tot examinat e sens mautocassejar, avem reconegut que los peluchòts de la dita pèça noviau èran arrevirats, lo viravidau desviat, lo mantelet espaparit, çò qui nos a dat a conéguer que i avèn hodilhat e que la pèça noviau èra desgauchida e desmantibulada.

En fe de que, NOTUM SIT, que la Cort Major, vist lo reportat per lasditas matronas, de lasqüaus las paraulas non pòdin estar que vertadèras, per çò qui coneishen plan çò qui’s sèg deu jòc de truca-melic, decida de prononciar que lo contrat de maridatge entre Joanon de Ber e l’eretèra deu CUPIT ei e serà anullat, que cada partida se maride dab tota auta qui volha, los despens compensats.

E los Barons an signat.

17 février 2013

Lo diaple e lo vin (T. Blanc)

Classé dans : Literatura — Lo Sarmoneir @ 23 h 42 min

Lo diaple e lo vin (T. Blanc) dans Literatura th_blanc

12 février 2013

Acrostisha en gascon bordalés

Classé dans : Au hiu deus jorns,Literatura — Lo Sarmoneir @ 20 h 23 min
Me’n a falut bien chic – te veire – per tombar
Amorós. Sonqu’una votz, un ulh
Rai d’òr dau cièl que miralhi a lampejar
Jo qu’assagi, sus lo pujaduir
Oblidant tot, de te raspar una estincèla
Ronci las mans, cèrqui un poton.
Ivèrn dèisha mon còr !(1) Me respondràs-tu, bèla ?
E m’aufriràs quauquarrés de bon ?

 

(1) Aquò’s a díder : que quauquarrés de caud (l’amor recebut, en l’ocurença) plenhe mon còr.

 

G.Balloux

 

varianta :
Oblidant tot, de te raspar una lagina
Ronci las mans, cèrqui un poton.
Ingrata sigues pas, dòna-me donc un signe ;
E m’aufriràs quauquarrés de bon ?

A la hèira de Labrit

Classé dans : Lanas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 9 h 47 min

Aqueth ahar que s’es passat a Labrit, qu’i a quauquas annadas, e vertat qu’es. Qu’i avè, lavetz, cada ivèrn, ua hèira aus ases e a las saumas. Los lanusquets qu’i arribèvan, dab aqueth bestiar, de pertot avant : de Lucseir, deu haut-lana de Lencoac, de Caishen, de Canencs, de Sabras, de Porseguèra, de Garen(h), e benlèu de mèi lonh enqüèra.

Tots los asoèrs de la contrada qu’èran a Labrit, aqueth jorn, los uns entà véner, d’auts entà crompar, o entà trocar, e quauques-uns entà espiar.

De ‘queth temps, un ase costèva pas hèra car. Qu’èra mèi aisit a atalar e a maserar qu’una cavala… e s’èra tilhut e valent, que hasè l’ahar.

Aqueth ditjaus, a Labrit, sus la plaça, qu’i avè hèra d’òmis, tots vestits d’ua belosa, lo capèth sus lo cap e los esclòps aus pès. Qu’i avè tanbenh, dehens la glèisa vesia, «l’Adoracion» e hèra de monde a la mèssa de haut jorn : quauques mossurs, hèra de
hemnas, la genessa, los còishes e las mainadas. A mijorn, las clòishas que trangan e la glèisa que’s vueita. Lo tropèth deus messèrs que s’esperraca.

Entà banlèu, los curès que hèn, eths tanbenh, la sortida. Que son lusents, Diu mercí!
Cadun que s’a hicat la soa mèi beròia sotana e lo grand shapèu negue en plaça deu calòt. Quantes son ? Pròishe d’una dotzena arrond lo de Labrit e que hèn de cap au presbitère. Ah, los gus ! que’s van ataular e, tots amassas, har un chap dab bolhon, borit, sauça, rostit e tortièra…

La coada de curès que camineja. De tot costat, qu’i a ases, saumas e asoèrs qui hèn istoèras. Hèras que saludan en se tirant lo capèth. Digun ne gauseré tirà’us janglas.

Entà banlèu, los curès que passan au ras de tres o qüate «pòpes». Que son de Lucseir… e a Labrit qu’an balhat aus òmis de Lucseir lo shafre de «pòpes». Los «pòpes», eths, qu’apèran «pires» los de Labrit e pòpes e pires que son amics com cans e gats.  Perqué ? Digun n’at a sabut, mès qu’i a hèra pausa que se son despudits.

Dens aqueth escòt de «pòpes», qu’i a l’Auguste de Batarrièra. Que pòden cercar a dètz lègas arrond Labrit entà trobar un trufandèr com eth. Entà espatar tots los heirèrs, que crida :

- Tè, uei, ací, i a pas  sonque ases e curès !

Qu’i a quauques pòpes qui s’escanan d’arríser de ‘quera peguessa. Mès lo curè de Labrit que s’arrevira austanlèu de cap a l’Auguste e los sons amics.

- Vam véser, vosauts ! Qu’ètz curès, mès a-on ? Ne’vs avisi pas… Pas  per ací, benlèu…

L’Auguste que tira lo roge e que respon en mequejant.

- Mès…  mès, nani ! Som pas curès… briga curès… Que som… de… de  Lucseir !

- Lavetz,  qu’ètz ases !  E los mèi famús de tots los qui son ací, uei, a  la hèira de Labrit !

- E ben, aqueste còp, «pòpes», que’vs an beròi gahats a l’arratèr ! ce’us crida lo Janti de Capbueu, un pire qui n’a pas «lo hiu a la lenca».

E tots que’s foten de l’Auguste de Batarrièra e tanbenh de tots los pòpes qui son a  la hèira.

123456
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star