Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

7 mars 2016

L’olom de Menaut (Florimond)

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 15 h 02 min
Ètz arribat tròp tard pr’enténder mon istoara
Poèta, sui tan vielh ! Dejà dempui longtemps
Cada jorn hèi partir causas de ma memoara
Cada mes, oblidar quauques evenements

Bien sovent dens la nuit quòra tot dròm tranquille
Me crusi lo cervèth per me ressovenir
Mès ’quò’s deu temps perdut, la nuit se passa e fila
Lo passat tot brumós pòt pas me revenir

I a tan longtemps que sui apitat sus la bola !
N’avèvi que trenta ans, quòra lo rèi Henri 
Aqueth rèi, sàbetz bien, qu’aimèva tant la pola
Au mitan de sa cort vengut passar pr’ací

Èri dret coma un i ; dissut a Marguerite
En me montrant deu dit :  Reine, ventre-saint-gris
Qu’il est donc beau cet orme ! On peut jurer petite
Qu’il n’a pas son pareil de Pau jusqu’à Paris  ! 

E les gents de Menaut, entendent Enric Quate
Se sentiren lavetz l’amor-pròpe flatat
Levèren tots la man de ne jamèi m’abàter
E la hapcha e l’hauçòt m’an totjorn respectat

Devinètz se n’èi vist lavetz pendent deus siègles
Passar governaments de totas les colors
Drapèus damb flors de lis, estendard  damb deus èglas
La França dens lo ríser o bien dens las dolors

Parei a l’Ocean furiós que ré n’arrèsta
Èi vist se revoltar un pòple encadenat 
E dens la França en sang tèisher dens la tempèsta
Lo drapèu tricolòre au crit de Libertat

La sciença se caucèt de bòtas de sheis lègas
Lo progrès dens los èrts hit broncir sos clarons
E los petits ausèths au mitan de les sègas
Esturen esbarrits per tant tant d’invencions

Dens lo cèu s’i mastèren de grands canèths d’usinas
Prenhac, Cerons, Barsac, de pertot, de tots bòrds
Los vapors e los trins, mila e mila machines
Vos hasuren un bruit a revelhar los mòrts

E n’èi tant entendut de bruit que mas aurelhas
A la fin n’an aujut lo ressòrt fatigat
Son coma mon cervèth, les praubas son tròp vielhas
Lo cosson nos trabalha e nos a romigat

Passi mon temps adara a parlar dens (demb?) mon vente
L’èi curat coma un pifre e vènen i portar
Les grolas, los pad’rons, quauqua grilha impotenta
Brèf, tots los vielhs obgèits que son bons a gitar

’Quò’s coma qui diré l’Otèl deus Invalides
Ont tots aqueths debrís se consòlan entr’eths
Cadun hèi son recit ; lançat a totas guidas
Lo ríser i part sovent coma deus alugrets

I a sustot un vielh vase a l’aurelha emportada
Que n’en sap e n’en ditz de totas les faiçons
E deu prumèir janvièr a la fin de l’annada
I a de qué n’en plorar dedens sos pantalons

E tabé sui urós, òc, bien urós de víver
Demandi pas encara a hèser lo grand saut
Pòdetz dens l’Armanac Garonés ec escríver
E remerciar per jo lo monde de Menaut

E valà çò qu’es hèit. Ma Musa te repèta
Vilatge de Menaut, çò que l’olom m’a dit
E pr’acabar, se vòs lo conselh deu poèta
Respècta ton olom coma un aubre benit !

25 janvier 2016

Tèxte de la grépia occitana de Sent Fèrme 2016

Classé dans : Accion associativa,Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 20 h 18 min

Vachí coma se realisèt la profecia qu’anoncièva la vinguda de Jesús sus la tèrra :

I avèva a Nasarèt, vila de Galilèia, una goiata aperada Maria, fiançada en d’un òme nomat Jausèth, de la familha de David. L’ange Gabrièu li estut mandat per Diu. Entrèt dens son ostau e li dishut :

- Adishatz plenha de gràcia, lo Sénher es demb vos, sètz benesida entre totas les famas.

Maria estut capvirada per aqueras paraulas e se damandèt çò que volèva díser aquera salutacion. L’ange li dishut :

- Crànhitz pas Maria, qu’atz trobat gràcia davant Diu. Auratz un hilh, l’aperaratz Jesús.

Maria damandèt a l’ange :

- Coma aquò se harà ?

L’ange respondut :

- L’Esprit Sent vendrà en vos e la vertut deu Tot-Puishent vos caperarà de son ombra. Aquò’s pr’aquò que lo sent mainatge que neisherà de vos s’aperarà Hilh de Diu.

Lavetz Maria dishut :

- Sui la serventa deu Sénher, que tot aquò èsti hèit d’après vòsta paraula.

 

Un decret de l’emperur Auguste ordonèt a totas les personas de l’Empire roman de s’hèser inscríver dens lur país d’origina. Maria e Jausèth deishèren donc Nasarèt per anar a Betleèm, país d’origina de lur familha. A lur arribada, trobèren pas d’auberjament dens una ostelaria e se refugièren dens un parc de beus. ‘Quò’s aquí que se passèt la neishença deu drollet Jesús.

Maria – Jausèth, mon shèr e fidèle espós, tot en jo me rapèra un sent evenement : sènti lo fruit d’una via que, d’una senta enveja, vòu aparéisher a nòsta via.

Jausèth – Nos vachiu arribats, ma shèra esposa ; aqueste lòc nos servirà d’abric per la vinguda de nòste ninòt.

 

1èir tablèu

 

Som a Betleèm de Judèia. Escotatz, brave monde, l’istòria deu tot prumèir Nadau. Dens un recunh d’una prauba establa, un ninòt nud e miserable es neishut per nòste salut. Sos parents, Maria e Jausèth, n’avèvan pas d’argent ni mèi d’ostau per aculhir lo penhin qu’èra sus lo punt de nèisher. Antau l’enfant Jesús espelit dens una grépia, a l’òra que pertot, dens los cròs coma sus los tarrèirs, sonèvan los dotze còps de mijanuit.

 

Vaquí que deu cèu estelat una estela daurada e alugrejanta vingut s’apausar sus l’ostau ont vinèva de nèisher lo Sauvador. Còp sec, una voètz trenit deu pus haut de la montanha. ‘Quò’ra l’ange deu Senhor.

- Crànhitz pas, mos amics, vos pòrti una granda novèra, anuit vos es neishut un Sauvador, son nom es Jesús. Diu nos salva, Diu nos aima !

Anatz a Betleèm, preishatz-vos per saludar lo rei deu Cèu !

 

Lavetz, dens les pradas se levèren d’aulhèirs qu’èran aquí a gardar los tropèths. Amassa, s’en anguren entà la cròta dens los roquèirs e viren dens lo hons, esclairat per un rai de lua, lo petit ninòt pausat sus un lèit de palha fresca. De cada part, un beu romièva pensiu deu temps qu’un ase gris quilhèva les aurelhas.

Pròishe d’aquí, un june aulhèir dromilhèva tot solet dens sa cabana.

- Fau anar lo revelhar, ce dishuren tots, qu’aquera novèra es bona pr’eth tabé.

 

La novèra s’esbarja dens tota la campanha e dens tota la vila. Los aulhèirs d’alentorn vènen aufrir de cadèus au drollet. Cadun disha son ostau per véser la mervelha e, lèu, vènen pausar sus lo pas de la pòrta de qué norrir e de qué vestir lo hilh de Diu tot arganic. Li aufren los anheròts que braman doçament, los mainatges li pòrtan de joguets per l’amusar, los papès e les mamès li hèsen de broishats per l’escaurrar. Nosauts tabé l’estela vèn nos quèrre. Per lo novèth millenari, se quilha dens lo cèu de nòsta umanitat e nos ensenha un camin d’amistat. Per Nadau cadun hèi la patz e cadun samia lo bonur.

 

2d tablèu

 

Lèu, tot lo monde parlèva sonque d’aquò e vinèva de la quita capitala per véser çò que se passèva. Un matin, vingut un messatgèir, hòra d’alent tant avèva corrut.

- Ai vist passar una caravana ! Son tres reis ambe lor equipatge de dromadaris e d’elefants, an traversat Jerusalèm e son anats al castèl del rei Eròdes. Demandan pertot ont es lo rei d’Israèl que vèn de nàisser ! [jogat per    ]

Eròdes n’en estut tot capvirat. Còp sec amassèt son conselh e hasut venir de monde de son pòple.

- Vòli saber la veritat. Qué disen dens la vila ? Tu, achí, qui sès ? Qué hèses ?

- Io, vau au mercat a Pelagrua, a Montsegur, a La Rèula ! Pertot se ditz que va venir lo Messia ! E que va tot cambiar ! [jogat per    ]

- Creses qu’harà milhor que jo ? Tu, lo bolangèir, qué n’en pensas ?

- Fabriqui e vendi dau pan dins mon fornilh. Disen que vèn de nàisser a Betleèm lo rei dau cièl, lo rei que vendrá establir lo rènhe de Diu sus la tèrra. Les paures van minjar lo bon pan de la torta pausada sus la taula. [jogat per Yves Sauvestre]

- Taisa-te pegàs ! Creses que vai tot shanjar aqueth messia ? Qu’en dises, tu, lo vinhairon de Bordèu ?

- La tèrra florirà e balharà son fruit, los sherments seràn cargats e de les gaspas sarcidas pisharà lo vin novèth dens les barricas !

- Pòdes totjorn saunejar. E qué mèi ?

- De las espasas faràn d’araires e de falces. N’acabaràn de se far la guèrra e de se trucar dessús ! [jogat per   ]

- Vam véser los palomaires, que saben bien de causas.

- Èi gueitat naut, vesi arré. Onte son passadas ‘ques palomas ? [jogat per Jean-Pierre Bugeade]

- Ò, belèu son totas partidas a Betleèm ! [jogat per Jacques Gaye]

- Mès non xxxxxxxxxxxxx Tiberiada xxxx [jogat per Daniel Testet] (achí sabi pas mèi !)

- xxxxxxxxxxx (tapauc)

- N’i’n a prampó ! Tot aquò’s impossible ! Qu’en dises, tu, lo mòine de Sent Fèrme ?

- Diu vèn a nòste per partatjar nòsta misèria. Diu se hèi òme per fin que l’òme vèni Diu, nos dubre lo camin deu Cèu.

- Sabes pas çò que dises, repapilhas praube òme ! Qué n’en pensas, tu, lo factur ?

- Passi per las bòrdas per portar las letras. Una granda jòia se vei sus totas las caras, dins totas las familhas fan la fèsta e cantan Nadal. [jogat per    ]

- Res a hèser ! Digun m’escota ! Tu, lo sabent que lugisses lo Libre de la Lei, qué te sembla ?

- Tot aquò es escrich ; los profètas vièlhs ne parlan de pertot. Vaquí çò que ditz Esaia : [jogat per    ]

- Aubora-te Jerusalèm ! E trelusís, car aquí ton lum : la glòria del Senhor subre tu s’es levada. Agacha : l’escuresina acapta la tèrra, las tenèbras cobrisson los pòbles, mas subre tu se lèva lo Senhor, e sa glòria subre tu resplendís. Las nacions van marchar cap a ton lum, los reis van s’encaminar cap a la clartat de ton auròra. Lèva los uèlhs a l’entorn e espia : totes s’acampan e s’agandisson. Tos enfants t’arriban de luènh e tas filhas te  son portadas sus los braces. Vas veire, seràs raionanta, auràs lo còr que farà tifa-tafa… tifa-tafa… tifa-tafa… e que s’espompirà ! Los tresaurs de delà las mars afluïràn cap a tu amb las riquesas de las nacions. De molonadas de camèls t’envasiràn, emai de dromadaris de Madian e d’Efa. Vendràn totes dusca de Saba, adusent d’aur e d’encens, proclamant las lausenjas del Senhor ! [jogat per Alain Pierre]

 

Deu temps qu’Eròdes ropiaguèva dens son castèth, pus lunh, dens la montanha, los Mages s’en anèvan sus lo camin de Betleèm. L’estela losi ensenhèva l’endret ont èra neishut lo rei deu Cèu.

Entrèren dens l’ostau e trobèren lo ninòt demb Maria e Jausèth. Lavetz s’aclatèren davant eth, s’agenolhèren e li dubriren lurs caissetas. En present li aufriren :

> l’òr, per aunorar lo rei deu monde ;

> l’encens, per hestejar lo vrai Diu ;

> la mirra, per garir lo còs de l’òme.

Rentrèren dens lur país shens tornar véser Eròdes. S’entornèren shas eths e esbargèren la novèra per la tèrra empenada.

- Vènem de rencontrar nòste Sauvador lo hilh de l’òme, lo rei deu Cèu. Tornam cadun dens son país per preishar la bona novèra a nòstes frairs e a nòstas sòrs.

Qu’antau siqui.

Alleluia !

14 janvier 2016

Lo colièr de N.D. de  »Lorette » (F.Masson)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 37 min

Dirèi pas de quala arma e de quau regiment

S’arrestèt a Lorette un gròs detaishament.

Ne m’en sovèni pas. La tropa èra campada

Tot au ras de l’église au mitan d’una prada.

E tornèt repartir lo lendoman matin,

Quauquas òras après, valà qu’a fond de trin

Hors d’alent, tot cobèrt de susor, de possièra,

Lo chef vei arribar per darrèir un gròs père,

Autament dit l’abbé de Lorette. – Arrestatz,

Crida-eth au lieutenant, un de vòstes sordats

Vèn de nos derraubar lo colièr de la Vièrja.

Lo chef en l’entendent devèn blanc coma un cièrge.

- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !

- Oui, chef, un colièr d’òr que nos a derraubat !

- Qué me càntatz ? qu’aurí dens ma tropa un volur ?

Anem donc, tot aquò son farças, per bonur,

Vo’n vau balhar la pruva ; halta ! rassemblament !

La, Père, folhatz-me tot lo detaishament !

Mès lavetz un sordat tira de sa museta

Un colièr qu’a los gruns tan gròs qu’una noisette

E qu’au sorelh levant que s’i vèn miralhar

Hèsen perpitar l’ulh au point de l’avuglar.

- Es jo qu’èi lo colièr ! crida lo militaire.

- Gredin, hurla lo chef, gara au conselh de guèrra !

E lo Père radiús levent los ulhs au ciel

Marmòta un diu-mercís qu’es prampó naturel.

Mès lo tropièr ripòsta : – Ò ! sui pas un volur !

Escotatz e veiratz s’èi la consciença pura.

Sui estat eslevat jo dens la religion

E de mon naturel aimi la devocion.

Tabé demb quau plaser per díser ma prière

Èi corrut a matin dedens lo santuaire.

E donc, mon lieutenant, l’urusa inspiracion,

Vatz véser s’èi aujut cent mila còps reson.

… Entendi dens la glèisa una voàs musicala

Mès que nat instrument de musica n’egala,

Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorritz

E son regard si doç e si pur m’esbloís.

- Escota, ce me ditz, as hèit una prière,

Sordat demb una foi si granda e si sincèra,

Qu’èi sentit qu’èra tu lo pus digne devòt

Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.

Un vielh mossur l’avèva aishetat pr’una fama

E m’en parèt a jo pr’òrgulh e per reclama.

Se me l’entortilhèt coma l’auré passat

A la granda mondaine ont estut refusat.

Tira-me-lo [deu] còth, t’haràs una fortune

E vas me solatjar d’un pes que m’importuna.

Tant d’òr es una insulta a ma Simplicitat !

Es una ifronteria, una immòralitat,

Que de se cobrir d’òr alors que la misèra

A tant de praubas gents hèi trainar la galèra !

Tremblis pas militaire, apròisha-te de jo,

Mon colièr t’apartèn, te lo balhi, pren-lo !

Pensatz-vos si lo còr m’hasèva tipa-tapa

Quora me sui mastat sus los pès  per l’atràper.

N’èi pas tròp marganhat pourtant per reüssir

E la Vièrja m’a dit : Adiu, part e mercí !

Valà, mon lieutenant, coma èi dens ma museta

Lo cadeau que m’a hèit la Vièrja de Lorette !

… Lavetz lo lieutenant s’adreça au Père : E bé,

Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber

Se los miragles son una causa croyable,

Mèi que n’impòrta qui dívetz saber que diable

S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.

- Mès, oui, respond lo Père, es que n’en hèi bòcòp,

N’en am tot un grand libre… – E bé, la, pòdetz díser

Que n’en atz un de mèi e deus grands ad inscríser !

Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc

E comanda a sa tropa alinhada : En Avant !!!

5 février 2015

La confession suus tiules

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Umor — Lo Sarmoneir @ 19 h 02 min

Dus braves gents de l’ancien temps, lo Capdet e la Capdeta, la-bàs, au bòrd deu Ciron, presque a Cap-Bartàs, trabalhèvan quauques jornaus de meishanta tèrra; mès dens aqueth temps, sabèvan espranhar e, sens chic de causas, se tirèvan d’afar. Se crompèn un ostau e vivèvan tranquilles. Mès valà qu’un ivèrn, malur, plau, plau, plau… com qui la gita… I avè aiga pertot. Vesèvan pas qu’aquò. Lo Ciron desbordèt, lo Bartàs desbordèt, e l’aiga montèt, montèt, e arribèt au maisoet. Lurs mainatges, qu’avèn bon còr, lis-i dishuren : « Vinètz donc a l’ostau, la pòrta es granda obèrta, mema vos vieram culher! » Mès los dus vielhs, testuts, ne voluren pas enténder arrés e, una nuit qu’i avè encara mei plavut que d’abituda, quand nòstes papèts se revelhan a l’Angelús, i avè aiga dinc au pè deu lit, lo can èra negat sus lo sulh de la pòrta e per se’n anar, bonjorn! Per se poder tirar d’aquiu, n’i avè pas d’aute moien  que de montar sus l’ostau. Demb una escala, Capdet tirant Capdeta, Capdeta possant Capdet, l’un aidant l’aute, arriban, egau, tot en planhens, a se méter a shivau sus l’aresta de la teulada. E se lamentèvan en plorans, cresèvan sa darrèra òra vinguda…

« Lavetz, praubeta, ce disèva Capdeta, crei, mon praub’òme, qu’es bien fenit de pensar aver Mossur Curè per nos aidar a bien morir; mès, per que lo Bon Diu nos perdoni nòstes pecats, poirem bien, shacun a nòste torn e l’un a l’aute, nos confessar.

— Se vòs, respond Capdet, comença, tu, Capdeta!

— A non! respon Capdeta, es a tu, ès lo pus vielh, es a tu l’aunor!

Mès Capdet reflechiva e disèva pas res.

— Anem, disèva Capdeta, avança-te, l’aiga que monta! Autament, vas anar dens lo huc de l’infèrn! »

E valà nòste Capdet que comença tot doçament e que s’acusa de totas sas malhèitas : d’aver estat gormand, avare, ivronhe un chic, d’aver dens son june temps corrut la patantèna, d’aver dens los afars rotlat son proshen, de l’aver trompat e presque panat, tant vau díser, tots los còps dont a poscut, en franc Gascon…

 » E òc, ce pensèva la Capdeta, e òc, ne’n sabi long sus ton compte adara.

— Anem, Capdeta, ce ditz Capdet un còp qu’avut fenit, a tu de te confessar, vam véser çò que racontas.

— Aten, Capdet, aten un chic, l’aiga que comença a baishar! »

Contat per Monsur Cazeaux, de Lobens (Reulés). Enregistrat e transcrit per J.-P. Laliman.

1 février 2014

Los costagnos ruffados

Classé dans : Dordonha,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 19 h 46 min

Los castagnos ruffados           Las castanhas rufadas

Enquèro, din qualquo meïou / Enquèra, dins qualqua maion
Pel l’hiver, din nostro compagno, / Per l’ivèrn, dins nòstra campanha,
Bésès, lou ser, din lou contou, / Vesètz, lo ser, dins lo canton,
Un viel qué pialo los costagnos. / Un vièlh que piala las castanhas.
 
Dé pel, né lébant un boussi, / De pèl, ne levant un bocin,
Los olignant doban loï biolos, / Las alinhant davant las biòlas,
Oban dé s’en ona durmi, / Avant de se’n anar durmir,
Lou pétit faï dé loï birolos. / Lo petit fai de las biròlas.
 
Lou viel a gornit lou toupi / Lo vièlh a garnit lo topin
En dé los costagnos piolados, / Emb de las castanhas pialadas,
Mais la vieillo, doumo moti, / Mès la vièlha, doman matin,
Lou nous gorniro dé ruffados ! / Lo nos garnirá de rufadas !
 
Anen ! … Lébo té doun, Fronçou ! / Anèm !… Lèva-te donc, Françon !
L’Angélus tinlo sus la gléio, / L’Angelús tinla sus la glèia,
Baï ottropa lus ruffodous, / Vai atrapar lus rufadors,
Et faï lour donsa lo bourréio ! / E fai-lor dançar la borrèia !
 
Mais qu’es oquell’odour qué bet, / Mès qu’es aquela audor que vèn,
Dount touto lo méïou s’embaoùmo, / Dont tota la maion s’embauma,
Tallomen bien qué, dé moun let, / Talament bien que, de mon lèch,
Né séï sourti coum’uno paoùmo ! / Ne sei sortit coma una pauma !
 
Bénès, sount quetsos ! Sul crubel  / Venètz, son quèchas (cuèchas) ! Sul crubèl,
Ruffados, los costagnos fumen, / Rufadas, las castanhas fumen,
Et counessi pas dé costel / E conessi pas de castèl
Dount lus seignours, meillou, détsunen ! / Dont lus senhors, melhor, dejunen !
 
Yo pus dé futs rétoursédous, / I a pus de fucs (?) retorcedors,
Dé lano, dégun pus né fialo, / De lana, degun pus ne fiala,
Y’oùro léoù pus dé ruffodous… / I aurá lèu pus de rufadors…
Dé costagnos, dégun né pialo ! / De castanhas, degun ne piala !
 
Dr Boissel.

29 janvier 2014

L’aray del cèl

Classé dans : Dordonha,Literatura — Lo Sarmoneir @ 18 h 13 min
L’aray dé léy gruyo làouro lou cèl.
Léy gruyo làouren lou cèl d’aquesto tèrro
ounté douma van nayssé las fréoulo, léys umilo flour
d’uno primo timido.
Léy gruyo qué fan plòouré las bénaouranço su léy téoulado
plòouré grumilho dé pa
su léy claou é léy picadi
plòouré l’amour su léy bèstio é su la gént.
Léy benvoulénto gruyo vòlon cap al nor lindé é lis
Léy gruyo vòlon cap al nor é nousaou lés éypian
léys escoutan
léys envéjan
aquélo cascaliéjanto dòno qué làouren lou cèl sén leyssa uno quito réjo.
 
Poèma de Bernard LESFARGUES, lugit per Jean-Claude DUGROS, escrivan, majorau dau Felibritge, membre de l’IEO 24.

7 janvier 2014

Lo laveder de Caishen

Classé dans : Lanas,Literatura,Umor — Lo Sarmoneir @ 11 h 17 min

Dens : G. Laporte-Castède, Pain de seigle et vin de grives, compte d’auteur, Dax, 1980.

 

J’avè, d’auts còps a Caishen, un vielh curè, enqüèra esbrit totun, e que s’entenè dab lo maire com lo can dab lo gat.

De ‘queth temps, las hemnas qu’anèvan soent a confessa : un còp per mes aumens, quauque còp dus. Entertant, que’us arribèva d’aver quauque amic, de gahar lo betolèr e de har peguessas.

Aqueras plègas ne son pas aisidas a díser… e lo curè, pro viste, qu’estic ahurbit d’enténer aqueth arrimatoères. Dab cadua, que hasoc un convienut ; que’u caliva díser au confessional : «que soi tombada dens lo laveder… un còp… dus còps… tres còps…». Entà banlèu, totas las hemnas qu’estín au siòt. Que tombèvan dens lo laveder e que’s hasèn perdonar.

Mès, un jorn, lo praube òmi caloc deishar la paroassa a un joen. Qu’avoc, avant de s’en anar per tostemps, lo plaser de véser lo qui’u devè remplaçar ; e, tots dus amassas, que hasón hèra d’istoèras : parlan de la glèisa, deu maire, deu regent, deu factur e deu cantonièr…

Lo jorn deus sons adishatz au son monde, lo vielh curè que pensèc que s’avè oblidat ua causa : de’u díser com las hemnas confessèvan lo pecat de pegolhèr.

— Bah, que vau deishar la comission au maire. Que l’i harà.

Atau pensèc e atau hasoc.

Lo maire que prometoc… Mès e disoc pas arren au navèth curè.

Aqueste que hè l’arribada. Qu’es hèra bien vist de tots, deu maire sustot. E las hemnas que van a confessa un chic mèi soent qu’avant. E totas, sonque las tòrtas, las lèsas e las hoishudas, que’u hèn lo mème istoère : «Que soi tombada dens lo laveder un còp, dus còps… o cada setmana o hèra de còps».

Aquò que’u sovèn au joen curè.

— Que van atrapar mau, aqueras praubas hemnas ! Benlèu j’aurà quauqua negada. Que cau qu’ac disi au maire !

E atau hè. Aquò que hè arríser lo maire, que’u hè arríser tant e mèi… E lo curè que’s demanda s’a ahar a un òmi com cau o a un pegolhan.

Qué har ? S’en va trobar lo cantonièr, un vielh gojat  de qüaranta ans. Lo capèth a la man, aqueste qu’escota lo curè e que’u promet d’anar tot jorn au laveder e de portar ajuda, se cau, en aqueras malurosas.

Las setmanas que passan, los dimèishes tanbenh… e tostemps, las lavairas que’s foten dens l’aiga de l’arriu.

Lo curè que pareish : aqueth ahar que l’empacha de dromir.

Lo jorn de Pascas, après vrèspas, que’s hè menhar au laveder peu maire e peu cantonièr ; totas las hemnas que segueishen. E aquí, que ditz :

— Mossur lo Maire, aquò a pro durat ! Lo vòste dever qu’es de har vèner, ací, quauqu’un deu Mont entà véser çò que cau har. Las hemnas que son hartas de’s banhar, ivèrn com estiu. Urós que ne sii pas arribat un malur !

E las hemnas de tirar lo roge e  lo maire de’s fóter a arríser com un tistèth… Lo curè, eth, que creid vàser pèc.

Mais enfin, Monsieur le Maire, c’est insensé ! Comment, vous refusez d’agir, et cela vous fait rire ? Pourtant, vous ne devez pas ignorer que votre femme, la pauvre, elle aussi tombe de temps en temps dans ce maudit lavoir. Elle me l’a confié. Cela vous laissse-t-il insensible ?

Mès lo Maire, adara, n’arritz pas mèi briga. Que s’arrevira e que’s fot a húger com s’avè lo hoec au cuu.

Dempús, ne l’an pas jamès tornat véser : ni a soa-casa ni dens lo país. Aont a fotut lo camp ? Digun n’ac sap. Mès benlèu hèra lonh, en un lòc ont las hemnas ne tomban pas jamès dens los laveders.

5 novembre 2013

Lo sentongés, l’auta lenga de Gironda

Les activitats autorn de la lenga d’òc son la principala activitat de l’Ostau occitan, mès ne fau pas aublidar nòstes amics los Sentongèirs. En efèit, lo nòrd de Gironda (nòrd Blaiés, nòrd Libornés) es tradicionalament de cultura sharantesa o « gabaia ».

La lenga tradicionala deu lòc, lo peitavin-sentongés(1), es una lenga apartenent a l’ensemble d’oïl. Recubre pus o mens la region Peitiu-Sharantas e la Vendèia. Es una lenga demb un fòrt substrat d’òc, vist qu’aqueste s’espandèva mèi au nòrd qu’anuit, a l’Atge Mièi. Am fòrt de mòts que son comuns au nòrd gascon e au sentongés : jabrós (= ganguèir), javassar (= blagassar, jagassar), cassòta, quenar (= hèser sons plentius), vironar, caborna (= cròs dens un aubre)…

Los mèi vielhs temonhatges escrivuts son les « Chroniques saintongeoises », datant deu XIII° siègle. Bien mèi tard, aus XIX° e debut XX° siègles, la lenga sharantesa èra encara bien viva, a travèrs l’òbra de mants autors, coma lo famós Marc-Henri Poitevin dit « Goulebenéze » (1877-1952), que ses òbras son encara coneishudas.

Nòste compatriòta Eric Nowak, eth, a redde trabalhat suu peitavin-sentongés : a escrivut una quinzena de libres desempui 1993 sus la lenga o la cultura, e creèt en 2008 la coleccion « Parlange d’entre Loire et Gironde » en çò de Pyrémonde. Son darrèir obratge es una traduccion deu « Petit Prince » de Saint-Exupéry. Sivant eth, lo parlanjhe es, en nòrd Gironda, mèi viu que non pas lo gascon alhons en Gironda — n’es pas rare d’enténder a parlar en sentongés suus marcats. Mès malurosament, lo conselh regionau d’Aquitània n’acòrda briga d’atencion ad aquesta cultura, au contrari de l’òc o deu basque. E nòste ròtle a nosauts gasconisants de Gironda es tanben de trabalhar la man dens la man demb los qu’òbran per la cultura sentongèira. « Chau qu’assaye rén qu’at rén » !

Enfin, sus la tela, pòdem trobar lo diccionari de Vianney Pivetea a l’adreça http://dicopoitevin.free.fr/, e bien d’auts petits tresòrs, en particulièr http://www.monpatoislegabaye.blogspot.fr/ (un blòg nòrd-girondin).

 

 

(1) Mès n’i'n a que destingan los dus.

7 octobre 2013

A la mode de Berdié

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 44 min
Lou binte-dus octobre après aougé bregnat
Meste Jean me dichut: « Sès un minge gagnat
Silèou qué t’an pagat bas crouca ta mounéde
Per ana festégea daou coustat de la Brède.
Oui, t’én bas ha ribote dan de lés gourgandines
Bas beoure é te harta dan millou qué sardines. »
« Sifèt, èy bien résoun d’un paou mé repaousa
Si sabèbes, Jeanty, ce que pot mé caousa
Une loungue journade : aou tail aban huyt ores,
Mijour à dus la paouse ; desbaouche après cheys ores,
Per mingea un aougnoun, é un petit cantet
Couneychy un caoucun qué dam aco crebet
Piarrille s’apelabe, é n’aougut pas la chance
De poudé coume jou a cops rémpli sa panse.
Un jamboun, caouques éous, un broy pichey de bin,
Epuy canta, dansa, aco dinc aou matin !
Bala moun cher, entaou edy cade sémane »
A Janti espatat, dissury jou l’airt crane.
« Aou ségu, pusqu’à tu l’argén t’èy pas besougn,
Perqué doun te paga ? Si podes ana lougn
Séns ana a l’oubratche epuy touca ta pague.
Aco fara toujours méns per lou rigue-rague.
– Bos dire qu’angry jou despénsa toun argén
Per préne daou plési aoutemén qu’én mingén ?
Acos a dire dam de lés femmes leougeyres
Que féden lou tretoirt lou long de lés ribeyres ?
– O positibemén. — Ah nou, m’entendes-tu ?
Jamey n’iry aco, podes esta ségu.
– Escoute-mé Bernat, jou boudry bien te creyre
Mais Peyrot te bit gey én trin de te coumpleyre
En coumpagnie d’une qu’adèbe soun mestey.
– Bédy ce que bos dire ! Ebé, te destroumprey :
Aco ère ma femme ! Fèdem ribote amasse,
E maougré que se sémble fort à d’une gourrasse,
Abèbe simplemén ataou per l’ocasioun
Mis daou rouge à balots bien mey que de résoun. »
E Jeanty s’escapet, séns parla, a ralettes,
Bélèou qu’abèbe omis de pourta sés lunettes.

26 septembre 2013

La mòrt de mon ausèth (JM. Buget)

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 05 min
Dens « Plous é Ris » de JM. Buget, poèta e regent garonés (la Rèula), 1848.

 

Dens lo nid on t’amigalhèvi,
Ausèth, que totjorn plorarèi!
Dens la cauja on t’apasturèvi,
Elàs! ne te tròbi pas mèi!

 

T’en ès anat, ausèth aimable,
E m’as dishat dens lo turment;
Qué t’èi donc hèit, jo miserable,
Per me quitar tan tristament?

 

T’en ès anat… e dens mon ama
Punteja una amèra dolor;
A! t’èi perdut… mon  còr se pama…
Ausèth, jo t’aimèvi d’amor!

 

Èras lo sol dens mon malure
Qu’avèi pr’adocir mon shagrin;
E per comble a ma pena dura,
Ne cantès pas mèi… un matin!

 

Quand t’avèi per ma compania,
L’òra passèva vistament;
Ta via èra un sharme a ma via,
E ta voàs un ravissament.

 

Davant una sòr vièrja encara
Passèt viste coma un flambèu;
Tu l’as seguida, e jo totara
Vau anar la joénher au tombèu.

 

Shens dobte au cèu on es montada
Avès meditat ton essòr
E ton ala a pres la volada
Devèrt aquera estela d’òr?

 

Ren d’ací-bas n’amorisquèva
Ton  còr banhat dens les dolors;
A ton ama que s’anugèva
Jo respondèvi per les plors.

 

Mès la-haut jamèi ne broncissen
Los auratges desensheinats;
Jamèi los bèths jorns ne s’eclipsan;
La via a totas ses clartats.

 

Una lutz d’amor totjorn brilha
D’un esclat que ren ne ternís;
E lo plaser totjorn gratilha
Lo còr de l’ange que bondís.

 

Aimable ausèth, A! se podèvas
Desertar lo cèu pr’un moment…
Un sol moment… se revinèvas…
Jo morirí pus doçament.

 

Dens lo nid on t’amigalhèvi,
Ausèth, que totjorn plorarèi!
Dens la cauja on t’apasturèvi,
Elàs! ne te tròbi pas mèi!
12345...7
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star