Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

17 janvier 2017

Técherèy la téle dé tous mots

Classé dans : Alhurs,Literatura — Lo Sarmoneir @ 19 h 08 min

Traduccioun dou pouème d’Eric NOWAK, I tesserè la tèle de tés mots (2009)

Técherèy la téle dé tous mots,
Per pa qué siqui dit
Qué nous soun teysuts.
Per pa qué siqui dit
Qu’an aoujut lou darrèy mot,
Per pa qué siqui dit
Qué ma léngue es morte,
Per pa qué siqui dit
Qué l’an tuouade,
Per pa qué siqui dit
Qué ma léngue sèrt a rés,
Per pa qué siqui dit
Qué l’an tapouade.
Per tout aco, léngue d’aci,
Té pénserèy,
Té parlerèy,
T’escriourèy,
T’imprimerèy,
Arèy dé pilots dén tous mots,
E dé quéts pilots, d’escrits.
Arèy dé règues dén toun barèyt,
E dén quéres règues, samiyerèy ta grane.
Arèy dé règues dén mous récuils,
E dén quéts récuils, samiyerèy toun ame.
Técherèy la téle dé tous mots,
N’én arèy une téle d’iragnade,
Qué séra coume aoutan dé ligans éntre lés géns.
I pindanguerèy grumilles dé rousade d’a noste,
Mèy lugréjantes qué pèrles dé Tuamotu.
Té broderèy d’iou dé séde,
D’or é d’argén éntremeylats.
T’arèy rèy dous mots,
Rèy dé lés léngues.
Té dirèy,
Té criderèy,
Té sisclerèy,
Té plourerèy,
Té bramerèy,
Su la fine uille dé papèy,
Su lou cartoun escu,
Su lou plastre dous murs,
Su la pèyre graouade,
A l’éncre négre,
A l’éncre rouge,
Illustrerèy dé mots lés irèyes dous omes,
Lés émbéges dé lés géns,
Lou plasé dé la carn,
La poou dou queytiouèy.
Escarraougnerèy dé mots
Lés termières éntre pays,
Lous barbelats éntre lés géns,
Lou brin dous dious,
La pègueriye dous omes,
Per fin qué lous mots siquin libres,
Coume lés géns.
Per fin qué les géns siquin libres,
Coume ma léngue.
Soulide qué séra soun darrèy crit.
Aco séré bién estounan
Qu’estussi lou darrèy
Qué crideran lés géns d’atyi.

14 janvier 2017

Lo metaièr deu Diable

Classé dans : Lanas,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 21 h 22 min

Autiscòps, j’avè au Haut-Lana de Lencoac un vielh paisan, magre com un sit. N’avè pas nada hemna, ni familha, ni parentat, e que vivè tot solet, com un praubilhàs. Entà eth, jamès dimeishes, jamès hèstas ! Pr’aquò, un còp, que’s deishèc morir…

Austalèu, qu’anoc en infèrn, e lo Diable qu’eretèc deu son ben : un camp, ua tapiòta e ua bòrda a tèit de palha. Lo Diable que’s cèrca un metaièr, mès ne’n tròba pas nat : digun ne vòu d’un tau mèste !

Totun, au cap de dètz ans, quauqu’un que’u prèga de’u balhar lòtja. Qu’es un joen : digun ne’u vòu. Qu’a pro maishanta reputacion : lo monde que disen que n’es pas valent, e portant qu’es pro goalhard… Que’u hèn tabenh passar per pèc, com la lua vielha…

Aqueth omiòt s’aperèva Jantiròt. Lo Diable, per un còp bravilhàs, que’u disoc :

— Que’t voi ! Que’t lòtgi e que’m hès lo camp !

— Mercí hèra. Mès, çò que’vs devi ?

— E bé ! La mitat de çò que hècis vasi entà cadun. Engoan qui vèn, çò qui serà de cap au so serà entà jo. Tu, qu’auràs çò de devath tèrra.

— Ò quiò ! Atau haram pusqu’at vòtz atau !

E de la Sent Martin a miei abriu, lo Jantiròt qu’eishartiga, que dessoca, que hosia, qu’arrèga e qué hè ?… las tuhras.

De cap au vint d’aost, qüand las tuhras son amassederas, lo nòste òmi qu’apèra lo mèste. Aqueste que s’i hè d’arribar, dab hèra d’ajuda. E tots que còpan au tros : los uns que sègan, los auts que dalhan… Que plenhan tambarèus de… salopèr. E lo dimeishe qui vèn, que menhan tot aquò a Lucsèir, devant la glèisa. Digun ne’n vòu e tots, a la sortida de la messa de haut jorn, que’s foten deu Diable e que l’ahulan.

Aqueste, negue de colèra, se’n va trobar lo metaièr e que’u crida :

— Que m’as gahat engoan ! Mès que sii lo prumèr e lo darrèr còp ! En unh’aut an, que’m carrà çò que sii cochat e tu qu’auràs çò qui pareisherà !

— Com vólhitz, mèste !

E de Sent Luc a Totsants, lo Jantiròt que hema, qu’arpèga e qué semia ?… blat ! Aquò hèit, que boja, que casca, qu’escantoa e que dèisha har…

Entà banlèu, de cap a Cension, lo Diable qu’arriba. Vòu véser lo camp. Qu’i veid bèra recòlta… e, plen de coentas com tostemps, s’escapa viste a l’infèrn.

A Sent Jan, lo blat qu’es copeder. Lo Jantiròt que harga la hauç, que sèga, que hè garbas e ligòts e que s’i hè de hicar a l’aplec, dehens la bòrda, çò que s’a amassat. Aquò qu’es hèit ! Lavetz, qu’apèra lo Diable : cau que vèni viste cercar los sons drets.

Ne’u cau pas aperar dus còps ! Austalèu qu’arriba dab ajuda, hèra d’ajuda. E tots que hèn au qui mèi har : que darrigan, que hèn pialòts e que carcan… Lo Diable qu’at vòu véner tot a Sent Justin, per la hèira de Magdelena.

Mès digun ne vòu de ‘queths tros de blat e lo monde qu’arrisen e que’s trufan un còp de mèi. Hòu de colèra, lo Diable que torna engular lo Jantiròt.

— Malaja ! Malaja ! Volur de metaièr ! Que’t harèi còser banlèu !

— Jo, que soi un volur ? Qué’vs èi panat ?

— Si-fèt, qu’ès un volur ! Que’t sauvas tendent çò de bon e que’m dèishas…

— Mès, mèste, es la mia fauta ? N’atz pas causit cada còp ? Qué vorratz engoan qui vèn ?

— Tot ! Qu’at voi tot ! As entenut ? Tot entà jo : çò de dessús e çò de devath ! E pren garda a tu, se’m gahas un còp de mèi ! Que t’at harèi pagar e que’t costerà hòrt car ! As-tu comprés ? Que t’averteishi que poiràs, lavetz, anar har córrer la biaça !

E tostemps pressat com lo mau de vente, lo hastiau que huit a soa casa e qu’arnèga : ‘’Macarèu ! Diu vivant ! Hilh de p… !’’

Lo Jantiròt, eth, qu’es capvirat. Cau donc que hèci au camp adara ?

— Tè, ce’s ditz, perdut a pèrder, vau semiar milhòc de varèit, deu prumeriu.

E, au mes e mai, que hè milhòc. Que’u trabalha, que’u cauça, mès n’escabelha pas, ni n’es·hoelha.

A Sent Lop, lo Diable que vèn har lo torn deu camp. Lo milhòc qu’es austà haut que lo qui e’u hè possar. E, en graupant dab las úrpias devath tèrra, que tòca. Que va plan aqueste còp ! E que vòu amassà’c tot lo lendomans.

Lo Jantiròt ne’n es pas d’avís.

Cau aténder Sent Luc ! ce’u ditz. Atau hèn tots los metaièrs de pr’ací…

A Sent Miquèu, la nèit, au clar de la lua, lo Jantiròt que s’amassa las pilhas e que’n plenha lo solèr de soa casa. Qüand a fenit, ua semmana avant Sent Luc, que crida au Diable d’arribar qüand volhi…

Com tostemps, qu’es aquí austalèu, dab lo son monde. E tots au trabanh ! Que shirgan, que hèn hèis, que carcan vint carretassas. Las menhan a Recohòrt per la hèira de Sent Luc, la mèi grana de l’annada… E que tiran a véner… Mès, aquí, com alhons, tròban pas crompaires, sonque trufandèrs, hèra de trufandèrs.

Lo Diable creid vàser pèc. Har fóter d’eth tres còps adarrond ! Que huit dens l’infèrn e qu’at vòu har còser tot ! E que jura… E que raina… E que s’esprisha…E  que s’esmaleish… E que ronha… E que n’a dab tots e totas.

Dempús, lo Jantiròt ne l’a pas jamès tornat véser. Qu’a hèit benesir, peu curè de Lencoac, lo camp, la bòrda e la tapiòta. E, adara, que viu, mèste a soa casa, urós com un arrat au palhèr.

Lo monde que disen qu’aqueth pegolhàs qu’a avut hòrt de shança, tròp de shança…

8 janvier 2017

Parabole en marotin de Lamothe-Landerron

Classé dans : Entre Duas Mars,Linguistica,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 13 min

lamothe-l

2 janvier 2017

Lo colièr de Nòsta-Dama de Lorette

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 19 h 19 min

FlorimondDirèi pas de quala arma e de quau regiment
S’arrestèt a Lorette un gròs destacament.
Ne me’n sovèni pas. La tropa èra campada
Tot au ras de la glèisa au mitan d’una prada
E tornèt se’n anar lo lendoman matin.
Quauquas òras après, valà qu’a fons de trin
Hòra d’alent e tot caperat de susor,
Lo chef vei arribar per darrèir lo rector,
Autament dit lo curè de Lorette. – Arrestatz !
Crida-eth au lieutenant, un de vòstes sordats
Vèn de nos darraubar lo colièr de la Vièrja.
Lo chef en l’entendent devèn blanc coma un cièrge.
- Qu’entendi, ce ditz-eth, un volur, un sordat !
- Oui chef, un colièr d’òr qu’aqueth nos a panat !
- Qué me càntatz ? qu’aurí dens la tropa un volur ?
Anem donc, son de badinadas. Per bonur,
Vo’n vau balhar la pròva : Halta ! rassemblament !
Mon pair, horgalhatz donc tot lo destacament !
Mès lavetz un sordat tira de sa sacòta
Un colièr qu’a los gruns ta gròs qu’una auglanòta
E qu’au sorelh levant que s’i vèn miralhar,
Hèsen perpitar l’ulh au punt de l’avuglar.
- Es jo qu’èi lo colièr ! ce crida lo sordat.
- Arpalhan, ditz lo chef, seràs bien lèu jutjat !
E lo curè radiós e tabé solatjat
Marmòta un Diu-mercís qu’es prampó adaptat.
Mès lo tropièr ripòsta : Ò ! n’èi pas res panat !
Èi la consciéncia pura, escotatz e veiratz.
Sui estat eslevat jo dens la religion
E de mon naturau aimi la devocion.
Tabé demb quau plaser per díser ma pregària
Èi corrut a matin dedens lo sanctuari.
E donc, mon lieutenant, l’urosa inspiracion,
Vatz véser s’èi aujut cent mila còps rason.
Ausissi dens la glèisa una voètz musicala
Mès que nat instrument de musica n’egala.
Lèvi lo cap en l’èrt, la Vièrja me sorritz
E son regard ta doç e ta clar m’esbloís.
- Escota, ce me ditz, ès vingut, as pregat
Demb una fe ta sincèra e granda, sordat,
Qu’èi sentit qu’èras tu lo pus digne devòt
Que meriti d’auger lo colièr qu’èi au còth.
Un vielh mossur l’avèva crompat pr’una fama
E me’n parèt a jo pr’orgulh e per reclama.
Se me l’entortilhèt coma l’auré passat
A la granda secalha que l’a refusat.
Solatja-me en me tirant aqueth asiu
T’haràs una fortuna e a jo m’hèi puishiu.
Tant d’òr es una ensurta a ma simplicitat !
Es una ifronteria, una immoralitat
Que de se cobrir d’òr deu temps que la misèra
A tant de praubes gents hèi trainar la galèra !
Tremblis pas militari, apròisha-te de jo,
Mon colièr t’aparten, te lo balhi, pren-lo !
Pensatz-vos se lo còr m’hasèva tipa-tapa
Quòra me sui mastat sus los pès per l’atràper.
N’èi pas tròp marganhat taplan per reüssir
E la Vièrja m’a dit : Adiu, vai e mercí !
Valà, mon lieutenant, coma èi dens ma museta
Lo present que m’a hèit la Vièrja de Lorette !
Lavetz, lo lieutenant ditz au curé : E bé
Mèi que n’impòrta qui ‘quò’s a vos de saber
Se los miragles son una causa probabla.
Mèi que n’impòrta qui dívetz saber qué diable
S’atz una Vièrja qu’hèi miragles quauque còp.
- Mès ò, ditz lo curé, es que ne’n hèi baucòp
Ne’n am tot un grand libre. – E bé la, pòdetz díser
Que ne’n atz un de mèi e deus grands ad inscríser !
Pui saluda, se vira, hèi hèser per lo flanc
E comanda a sa tropa alinhada : En avant !

19 décembre 2016

Recueil de mots gascons à Verdelais et à St-Maixant

Classé dans : Entre Duas Mars,Linguistica,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 23 h 45 min

Ici, le gascon a disparu du paysage oral. A Verdelais, je n’ai entendu que Thierry Latestère qui nous parlait de sa grand-mère parlant gascon bazadais et qui disait quelque chose du genre  »vau te fóter un clapat » (je crois). Jean et Jany Fonteyraud, qui ont la soixantaine, ont dit ne pas connaître le gascon. Quant à notre voisin André Lavigne (né dans les années 1920), il a parlé d’  »anguiles » et de  »gourgue » mais c’est tout ; et Maurice Chevillard, nous allons en parler ci-dessous.

Outre l’enquête Bourciez, les mots déjà trouvés dans les archives (carruet, ormièra, balet, pinhadar, hauressa, jauga, vimièra…) et ceux de la toponymie (nogueiria, luc, rodèir, rolha, nausa, sarra la coa, graveta, nèga-can, astoret, gravar, galoishèr, Bernilha, Bertric, padoenc…), deux livres nous fournissent quelques mots de français régional issus du gascon, ou de gascon directement si l’on préfère. Voici de quoi il s’agit :

 

Lucienne SINZELLE, Mon Malagar, Gallimard, 2001. (née en 1927)

  •  »un grand sac rempli des feuilles qui entouraient les épis de maïs (et qu’on appelait des panouilles) »
  •  »là, toutes les trois, on  »épanouillait » ensemble le maïs »
  •  »Parfois le tourin à l’ail la remplaçait »
  •  »Vous vous souvenez sûrement, Jean, avoir vu mon père faire chabrot »
  •  »une culotte  »pisse-droit » (piche-biste en patois) qui lui descendait jusqu’aux genoux »
  •  »Notre mère faisait la lessive (la bugade en patois) »
  •  »Les plus gros étaient utilisés comme  »carassons », des piquets pour  la vigne »
  •  »Mon père et Jean Ducasse avaient, attaché à la ceinture, un étui – le coudey en patois »
  •  »Comme il restait toujours du   »cavaillon », un peu de terre, entre les ceps »
  •  »elles décavaillonnaient avec une bêche dentelée »
  •  »tracer une ligne bien droite, à l’extrémité des règes »
  •  »Le matin, les vendangeurs se retrouvaient sous le hangar à côté du cuvier, où étaient entassés les baillots »
  •  »Sur place, les hommes déchargeaient les comportes, ou bastes »
  •  »C’est par la petite fête du  »pampaillet » qu’on célébrait à Malagar la fin des vendanges »
  •  »L’hiver, dans les vignes, nous recueillions des baraganes (poireaux sauvages) »
  •  »M. Dubourg jurait beaucoup et toujours en patois : midedious (mille Dieu), Diou biban (nom de Dieu). Les gens, à Malagar, ne parlaient entre eux que le patois. Je me souviens si bien : le chien, c’était lou cagnot, le château, lou castel, le chapeau, lou capet, la maison, l’oustaou, la vaisselle, la bachére, sans oublier le fameux quézaco et l’inoubliable adichats pour dire au revoir, ou plutôt adieu »
  •  »nous avions la charge de les transporter dans la souillarde du château »
  •  »celui-ci m’avait rapporté des Pyrénées une  »mounaque », une poupée de chiffon »
  •  »Je cueillais aussi de l’herbe pour les lapins [...] les  »coudennes », le  »traverse-chemin » »
  •  »Lou martéou, il s’appelle  »reviens », nous disait-il »
  •  »les lézards (que nous appelions des singualettes) »
  •  »j’entendais la pauvre femme le supplier en patois :  »Déche mé, déche mé »  »
  •  »Je constituais les fagots de sarments et déposais sur chacun d’eux une  »andorte » en osier »

Marc-Hercule DILAVI (pseudo de Maurice CHEVILLARD), Les murmures du Galouchey, à compte d’auteur, 2016 (né dans les années 1940)

  •  »un gros écrou rouillé venant du bourrier »
  •  »les  »bouzigs », appelés aussi lombrics »
  •  »son jeune drôle avait caché le seau avec les anguilles »
  •  »tu vas vite passer par la Gourgue »
  •  »je voulais jouer au  »pet » (il faut bien prononcer la lettre t finale) »
  •  »une grosse bille en verre comme une agate ou en fer, c’est alors un  »berlon »  »
  •  »celui qui est touché perd une bille appelée aussi berle ou pite »
  •  »Ce dernier vérifie que c’est une bonne berle et non pas une saloperie de  »cacugne ». »
  • Si un joueur a perdu toutes ses berles, il est dit  »cougnut ». »
  •  »je tire en  »plombet », c’est-à-dire en lui tombant directement dessus »  (Rq : un plombet ou plombèu est un fil à plomb)
  •  »Ici les petits oiseaux sont des  »pachirocs » ou des  »roupits » »
  •  »Il dit que le  »bayot » de ma grand-mère est un panier. »
  •  »Je me dépêchais de couper [...] des branches bien touffues d’aubier »
  •  »Notre coup de filet compte au moins soixante poissons,mais pas un seul  »créac’ »’
  •  »Nous équarrissons à l »’ahouzet’‘, sorte de serpe à la lame courbe »
  •  »Ils seraient capables de tout avaler, boudiou »
  •  »monsieur ne veut plus aller travailler avec ses esclops »
  •  »les coups d’aiguillon et de  »vimes » cinglants »
  •  »les sarments et mes  »vignottes » étaient embarqués et entreposés au sec »
  •  »tous deux dégustaient après avoir mélangé ail et persil haché, sa sanquette »
  •  »couchée sur le  »banchet » sorte de table creuse en forme de quart de cercle »  (est-ce bien gascon ? je n’en sais rien pour l’instant !)

13 novembre 2016

Sonet deu 13/11

Classé dans : ACTUALITATS,Literatura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 15 h 03 min

Coma som lo 13 de novembre, qué de milhor qu’un petit poèma a mòda de  commemoracion ?

 

Jo, saunegi d’un monde ont totas les grumilhas
Guitzaràn per la jòia, briga per la tristessa.
Shens mèi de violéncia, cant’ràn devath les trilhas
Serà un polit jorn, lugrej’rà l’alegressa !
 
Los praubes auràn sòs e los corrauds ostaus,
Cadun aurà trabalh, digun s’rà escarnit,
Digun n’aurà pas mèi talent, set o mèi frid,
Los apenats van ríser, van garir los malauds !
 
Perqué tuvar, blaçar, perqué hèser la guèrra ?
Perqué escagassar çò que viu sus la tèrra ?
Perqué tot deishibrar, donc, au lòc de parar
 
Una man bienvolenta, una man amistosa ?
L’umanitat es un teishut a tornar cóser,
Un linçòu que nos fau pauc a pauc pedaçar.

23 septembre 2016

Mon peís (André Goujas)

Classé dans : Literatura,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha) — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Mon peís es un bèth peís,

Èi corrut un petit lo monde,

Mès aimi milhor que París

Mon petit cunh de la Gironda.

 

E pèi, coment ne pas l’aimar,

Nòsta tan minhona contrada ?

La tèrra d’aquí, ‘quò’s ‘’mamà’’…

La mair es totjors adorada.

 

Èi vist la landa e sa beutat,

Ses aubres, sa risha Shalòssa…

Jamès alhurs n’èi retrobat

L’audor des pins de la Garòssa.

 

Èi vist se coishar lo solelh

Sus les plènas de la Solònha,

Mès n’èi pas trobat lo parelh

D’un desser sus nòsta Dordònha.

 

Avèc mon can sus mes talons,

Adòri m’en anar tranquille

Sus lo treutge de Montalon

- Lo Montmartre de nòsta vila.

 

I vau m’asheitar bien sovent

Devant ‘queth tablèu magnifique,

En escotant ce que lo vent

Canta per jo dens sa musica.

 

Aimi bien milhor que París,

Mon petit cunh de la Gironda,

Mon peís es un bèth peís,

Quò’s lo pus bèth que seie au monde.

4 avril 2016

Nadau gascon deu País de Sent Macari

Classé dans : Entre Duas Mars,Literatura,Musica e cançons — Lo Sarmoneir @ 23 h 53 min
Gardatz, Tot-Puïssant, nòsta paroassa
Aquò’s hèit de Pian, Diu sent[?] vòsta graça
Mès se nos la gardatz, segura es la plaça
Mès se nos la gardatz, qui crenh los sordats ?
 
Aurén bèth bastir ostaus o cabanas
Mau va lo mesti, per mèste Chabannes
Se damb Diu ne bastís, aquò’s pilar lanas
Se damb Diu ne bastís, n’hèi que franc bardís
 
Lo pus eloanhat de la paroassa,
Penòt, s’es penhat e tirat la crassa
Per baisar vòstes pès per chancòts e passa
Per baisar vòstes pès l’amor ne crenh res
 
Los deu Padoenc e los de Bernilha
Anem viste, anem, ont l’estela brilha
Diu estendut suu hen, per nos d’amor brilha
Diu estendut suu hen, aquí nos atend
 
Tots los de la-haut, los de la Teulèira
Dèishan lur horn caud, ont burla la pèira
Per adorar tots Diu, tots i vendràn veire
Per adorar tots Diu, tots ont lo sang viu
 
 
 
 
Gardez, Tout-Puissant, notre paroisse
C’en est fait de Pian [?!?!], Dieu saint[?] votre grâce
Mais si vous nous la gardez, la place est sûre
Mais si vous nous la gardez, qui craindra les soldats ?
 
On aurait beau bâtir des maisons ou des cabanes
[????] va mal pour maître Chabannes
S’il bâtit sans Dieu, [litt. c’est piler des laines = ?]
S’il bâtit sans Dieu, il ne fera que du mauvais travail
 
Le plus éloigné de la paroisse,
Penot, s’est peigné et décrassé
Pour baiser vos pieds [ceux de l’enfant Jésus ?], il a marché dans des flaques [chancòt = flaque, mais je ne comprends pas la tournure]
Pour baiser vos pieds, l’amour ne craint rien
 
Ceux des Padouens et ceux de Bernille
Allons vite, allons, où l’étoile brille
Dieu étendu sur le foin pour nous brille d’amour
Dieu étendu sur le foin nous attend là-bas
 
Tous ceux de là-haut, ceux de la Tuilerie
Laissent leur four chaud, où brûle la pierre
Pour adorer Dieu, tous iront voir [l’enfant Jésus]
Pour adorer Dieu, tous ont le sang vif
 
Sorça  : Les Macariënes – 1763

29 mars 2016

Lo Pifraire

Classé dans : Literatura,Medòc — Lo Sarmoneir @ 22 h 42 min

Em sovent besonh d’un pus petit que nosauts, « Lo Pifraire »

 

I avè un còp un pifraire que jogava telamens ben, tot lo monde l’escotava abèca plesir. Se jogava pas, cantava o shiulava. Èra fòrt serviçau. Totjorn content, tot lo monde l’aimava.

Un jorn se premenava au bòrn de la ribèira en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Brochet.

– Sès totjorn content, tu, cantes totjorn. Gaita, jo, ce que m’arriba, èi hèit un saut, èi vingut tombar sau sable, m’estofi. Se podès me reméter a l’aiga, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Brochet, sèi pas come poirés har pre me rénder servici, mès vauc totun te reméter a l’aiga. »

Lo Pifraire prengut lo Brochet, lo remetut dens la ribèira e continuèt son camin en cantans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Hormic.

– Tu, cantes totjorn, sès totjorn content. Gaita, jo, ce que ven de m’arribar, m’èi desmolit una cueisha. Pòi pas mèi marchar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Mon praube Hormic, vauc anar te portar, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Prengut lo Hormic e l’angut portar a sa hormiguèira, ‘là-bas devèrt lo bòsc, e continuèt sa premenada totjorn en cantans o shiulans.

« Bonjorn Pifraire.

– Bonjorn Aps.

– Tu, sès totjorn content, jo, veni de m’esquiçar una ala. En me pausans sus una flor, n’aví pas vis que i avè un grand bèuc. Pòi pas mèi volar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.

– Ma prauba Aps, vauc anar te portar a ton ostau, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »

Lo Pifraire prengut l’Aps e angut la reméter a son coen. E lo tèmps passèt, mès lo Rei entendut parlar dau Pifraire. Ie dishuren qu’avè un don, que hadè ce que volè, come rendè servici a tot lo monde. Lo rei lo mandèt de venir lo veire a son Palais. Lo Pifraire aubaït.

Lo Rei ie dishut :

« Vindràs deman matin a nau òras au bòrn de la ribèira, au jasti lo pus large, ie sarèi. »

Lo lendeman matin quand lo Pifraire arribèt, lo Rei èra alà. Tinè a la man una clau en òrt e dishut :

« Vei aquera clau, aquò’s la clau de mon tresòrt. Vauc la gitar dens la ribèira. Se dens una òra me l’as pas portada, saràs pendut. »

Roflèt la clau tant que poscut au mitan de la ribèira e se’n angut.

Lo praube pifraire èra en pena.

« Come divi har ? Sabi pas najar, apuèi pòi pas anar au sòu de l’aiga cercar la clau. 

– Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, n’as pas l’èrt content ?

– Mon praube Brochet, dens una òra sarèi pendut ! Lo Rei a gitat sa clau en òrt au mitan de la ribèira e se ie pòrti pas dens una òra sarèi pendut.

– Se n’es qu’aquò dishut lo Brochet, atend-me aquí, e se’n angut au sòu de la ribèira. »

Au bot d’un moment, arribèt au bòrn abèca la clau entre las dents.

« Te sovenes que me sauvères la via quand m’estofavi sau sable, sèi content de te poder rénder servici. »

Lo Pifraire partit viste portar la clau au Rei. Lo Rei ie dishut :

« N’as pas fenit. Vindràs deman matin au nau òras devèrt lo bòsc. Ie sarèi.»

Lo lendeman quand lo Pifraire ‘ribèt au bòsc, lo Rei èra dijara alà. Darrèir eth i avè un vailet que tinè un sac a la man. Lo Rei dishut :

« Vauc gitar dens lo bòsc un sac de gruns de petit milh. Se dens una òra n’as pas massat  tot ce que ne ie manque un sol, saràs pendut ! »

A la volada, lo vailet gitèt los gruns dens lo bòsc. Rei e vailet se’n anguren.

«  Mès que ie èi hèit end aqueth Rei que parla totjorn de me pénder ? » dishut lo Pifraire en portans la man a son còth. Sintè dijara la còrda que lo sarrava.

« Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, cantes pas ? 

– Ah, mon praube Hormic, n’èi pas lo còr a cantar. Lo Rei ven de har gitar un sac de gruns de petit milh dens lo bòsc, se dens una òra n’èi pas tot massat sens que ie manques un grun, sarèi pendut !

– Atend-me aquí. » dishut lo Hormic. Angut a la hormiguèira. Tanlèu das milèirs de hormics ne’n sortiren e s’enhornèren dens lo bòsc. »

Au bot d’un moment, tots los gruns èren massats. N’ie’n mancava pas un.

« Te sovènes, dishut lo Hormic, as vingut me portar a mon ostau lo jorn que m’aví desmolit la cuèisha. Sèi content, anueit, de poder te rénder servici. »

Lo Pifraire partit sau còp portar lo sac au Rei.

«  N’as pas encara fenit, dishut lo Rei, èi tres gojas, son bèras, mès se semblen totas. Deman, las maridi. N’i a una que t’aima. Se dovines la quau, te la doni, sarà ta hema. Vos maridarèi, mès se te trompes saràs pendut. »

Mès que ie èi hèit end aqueth, se didè lo Pifraire en se’n anans. Totjorn sas manaças…

Las coneishi pas a sas gojas, las èi jamès visas, èi entendut qu’èren bèras, mès pòi pas dovinar la quau m’aima, sarèi perdut ! E portèt encara la man a son còth. 

« Qu’es aquò qu’as anueit Pifraire, cantes pas ?

– Ma prauba aps, n’èi pas enveja de cantar. Lo rei marida sas gojas deman, n’i a una que m’aima, se dovini pas la quau, sarèi pendut !

– La coneishi, jo, dishut l’aps. Te sovenes que vingures me portar a mon ostau, que podí pas volar, anueit vauc poder te rénder servici. Vindràs deman a la glèisa, ie sarèi. Las gojas dau rei saràn sheitadas costat a costat. Jo, sarèi en haut. En vironejans descendrèi sau cap d’una goja, m’aprocharèi telamens de sa figura que tant ne’n sarà ennujada, prendrà son mochoart pre me har escapar, alavetz t’acoitaràs, aquò’s aquera que t’aima. » Tot se passèt come avè dit l’aps.

Lo lendeman la glèisa èra plena. Lo rei èra alà qu’atendè, quand lo Pifraire dishut :

« Aquò’s aquera que m’aima. » Las clòchas se meturen a sonar, la musica a jogar, lo monde a cantar. Lo rei maridèt sas tres gojas.

I aiut un bèth maridatge. E aqueth jorn, se lo Pifraire se quitèt passar la còrda au còth, n’estut pas pre lo pénder.

Jo, n’èri pas pregada end aquera grand hèsta e, m’entornèri a mon ostau.

 

Contat en francés pre Marcèla Liès lo 11 de mai de 1993

Revirat pras Tradinaires lo 02 de decembre de 2015

Transmetut per Régine Ardilley

 

 

 

 

7 mars 2016

L’olom de Menaut (Florimond)

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Literatura — Lo Sarmoneir @ 15 h 02 min
Ètz arribat tròp tard pr’enténder mon istoara
Poèta, sui tan vielh ! Dejà dempui longtemps
Cada jorn hèi partir causas de ma memoara
Cada mes, oblidar quauques evenements

Bien sovent dens la nuit quòra tot dròm tranquille
Me crusi lo cervèth per me ressovenir
Mès ’quò’s deu temps perdut, la nuit se passa e fila
Lo passat tot brumós pòt pas me revenir

I a tan longtemps que sui apitat sus la bola !
N’avèvi que trenta ans, quòra lo rèi Henri 
Aqueth rèi, sàbetz bien, qu’aimèva tant la pola
Au mitan de sa cort vengut passar pr’ací

Èri dret coma un i ; dissut a Marguerite
En me montrant deu dit :  Reine, ventre-saint-gris
Qu’il est donc beau cet orme ! On peut jurer petite
Qu’il n’a pas son pareil de Pau jusqu’à Paris  ! 

E les gents de Menaut, entendent Enric Quate
Se sentiren lavetz l’amor-pròpe flatat
Levèren tots la man de ne jamèi m’abàter
E la hapcha e l’hauçòt m’an totjorn respectat

Devinètz se n’èi vist lavetz pendent deus siègles
Passar governaments de totas les colors
Drapèus damb flors de lis, estendard  damb deus èglas
La França dens lo ríser o bien dens las dolors

Parei a l’Ocean furiós que ré n’arrèsta
Èi vist se revoltar un pòple encadenat 
E dens la França en sang tèisher dens la tempèsta
Lo drapèu tricolòre au crit de Libertat

La sciença se caucèt de bòtas de sheis lègas
Lo progrès dens los èrts hit broncir sos clarons
E los petits ausèths au mitan de les sègas
Esturen esbarrits per tant tant d’invencions

Dens lo cèu s’i mastèren de grands canèths d’usinas
Prenhac, Cerons, Barsac, de pertot, de tots bòrds
Los vapors e los trins, mila e mila machines
Vos hasuren un bruit a revelhar los mòrts

E n’èi tant entendut de bruit que mas aurelhas
A la fin n’an aujut lo ressòrt fatigat
Son coma mon cervèth, les praubas son tròp vielhas
Lo cosson nos trabalha e nos a romigat

Passi mon temps adara a parlar dens (demb?) mon vente
L’èi curat coma un pifre e vènen i portar
Les grolas, los pad’rons, quauqua grilha impotenta
Brèf, tots los vielhs obgèits que son bons a gitar

’Quò’s coma qui diré l’Otèl deus Invalides
Ont tots aqueths debrís se consòlan entr’eths
Cadun hèi son recit ; lançat a totas guidas
Lo ríser i part sovent coma deus alugrets

I a sustot un vielh vase a l’aurelha emportada
Que n’en sap e n’en ditz de totas les faiçons
E deu prumèir janvièr a la fin de l’annada
I a de qué n’en plorar dedens sos pantalons

E tabé sui urós, òc, bien urós de víver
Demandi pas encara a hèser lo grand saut
Pòdetz dens l’Armanac Garonés ec escríver
E remerciar per jo lo monde de Menaut

E valà çò qu’es hèit. Ma Musa te repèta
Vilatge de Menaut, çò que l’olom m’a dit
E pr’acabar, se vòs lo conselh deu poèta
Respècta ton olom coma un aubre benit !

123456
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star