Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

12 juin 2012

Lo lexic confolentés de Jaques Faury espelís

Classé dans : Charantas,Linguistica — Lo Sarmoneir @ 17 h 32 min

Jaques Faury escrivut un lexic d’occitan charantés (deu bòrn de Lesinhac-Durand, de Pressinhac, dens lo Confolentés) per que la lenga vernaculària deu lòc, completament a l’escartat per rapòrt a l’Occitània, poscussi damorar. Emplega a l’encòp l’ortografa normalisada e la patoasanta, per tocar lo mèi de monde que se pusqui.

Mercí a David Escarpit que hèi conéisher aqueste trabalh a la comunautat occitana.

Lo lexic confolentés de Jaques Faury espelís dans Charantas extr-150x150

10 juin 2012

Termièras

Classé dans : Entre Duas Mars,Linguistica,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha) — Lo Sarmoneir @ 14 h 27 min

Tota zòna geografica damb particularitats culturalas diu estar delemitada correctament. Nos pòdem pausar la question de la lemita òc/oïl en Gironda. Nombrós son los qui s’i interessèren, mès las versions divèrjan, en particulièr sivant l’epòca, l’òc augent culat davant l’oïl entre lo mitan deu XIX° siègle e adara.

1. La Granda Gavaisheria o País Gabai

Los rius an totjorn estat vist coma termièras naturalas, ‘quò’s pr’aquò lo Moron (en Borgés) e la Barbana (en Libornés) son tradicionalament lemitas òc/oïl.

Coma am vist nombrosas diverjenças, vam pausar coma occitan (gascon) damb certituda lo domène on tots s’acòrdan per lo qualificar de gascon :

> Francs, Sent Cibard, Sent Felipe d’Agulha, las Salas, Gardegan e Tortirac, Sent Genés de Castilhon, Senta Colomba, Sent Pòli,  Sent Cristòli das Bardas, Sent Estèfe de Lissa, Belvés, Sent Magne de Castilhon, Sent Pèir d’Armens, Castilhon, Sent Laurent das Combas, Sent Sulpice de Falairens, Vinhonet, Senta Tèrra, Liborna, la Ribèira, Sent Miquèu de Fronsac, Sent German de la Ribèira, Lugon e l’Isla dau Carnèir, Cadilhac en Fronsadés, Tarnés, Sent Anhan, Molhac, Sent Roman la Virvèia, Ascas, Aubia e Espessàs, Sent Antòni, Sent Andrés de Cubzac, Cubzac, Sent Gervés, Virsac, Prinhac e Marcamps, Borg, Sent Seurin de Borg, Baion, Comps, Gauriac.

I pòdem ajotar, per tant que considerats d’oïl per DUBOURG :

> Taiac, Peisseguin, Semelion, Pomirau, Fronsac, Vilagoja, Salinhac, Sent Laurent d’Arça, Tauriac, Lansac, Samonac, Vilanèva.

Mès una enquèsta de JOIGNEAU montra que lo sentiment d’apartenença a la zòna gascona s’estend au-delà d’aquera lemita, dincas a Camps, Savinhac o mèi encara Cesac.

Aquò dit, la toponimia es gascona en Blaiés damòra pro gascona : la Pouyade, Hontane, la Cassagne, Loumède, Bouhou, Cantemerle, Sesque, le Pey, les Jonqueyres, Taudiat, Castets… Ací junt la carta de la densitat deus toponimes gascons.

Termièras dans Entre Duas Mars GAVACHE-%-300x289

2. La Petita Gavaisheria

Aquí s’agís d’una colonisacion de l’actuau Haut Entre-duas-Mars per Sentongés a l’Atge Mièi. Mès, environada per lo gascon,  aquesta enclava gavaisha èra mèi influençada per sa reconquèsta.

Aquí encara, pòdem pausar coma segurament gavaishas las comunas de :

Castèthmauron, Sent Martin dau Pui, Sent Martin de l’Èrm, Mèsterriu, Naufonts, Coturas, Cors, Diulivòl, lo Pui, Talhacavath, Sent Sulpice de Guilheragas, Senta Gèma, Sent Vivian de Montsegur,  Fossés e Balaissac,  Sent Miquèu de la Pujada.

Pòdem descénder dincas a la Mòta Landerron.

D’auts estenden la Petita Gavaisheria dinc a Pelagrua, Sent Antòni dau Cairet, Blasimon, Sauvatèrra ; mès i tròban tèxtes gascons.

9 juin 2012

Parabòla deu hilh prodigue (La Rèula)

Classé dans : Entre Duas Mars,Linguistica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 14 h 38 min

Un òme agut dus gojats. Lo pus june dissut a son pair : « Mon pair, balhetz-me la porcion de vòste bien que me reven », e les-i partagèt son bien.
Pauc de jorns après, augent tot amassat, lo pus june gojat partit tot de suïta per un peís bien lonh d’aishiu , dissipèt son bien en vivent dens lo libertinatge.
E après qu’augut tot fenit, i vengut una granda famina dens aqueth peís e comencèt a mancar.
Partit e se’n angut se botar au service d’un òme d’aqueth peís, e l’envièt a sa meitaderia pr’i gardar daus gorets. Auré volut remplir son vente des gossas que les pòrcs mingèvan e digun les-i balhèva.
Rentrèt en eth-mème e dissut : « Combien de veilets a l’ostau de mon pair abondan de pan e jo mòri ací de hame. Me levarèi e anguerèi a mon pair e li dirèi : Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos. Ne sui pas mèi capable d’èster aperat vòste gojat : tretetz-me coma un de vòstes veilets. »
Se livèt e vengut a son pair, coma èra encara lonh, son pair lo vit e agut compassion, corrut a eth, se gitèt a son còth e li balhèt un poton. Lo gojat li dissut  : « Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos ; ne sui pas mèi capable d’èster aperat vòste gojat. »
Lo pair dissut a sos veilets : « Portetz viste ma pus bèra rauba, vestissetz-lo e balhetz-li un anèth au dit e des solièrs aus pès. E menetz lo vetèth gras e tuetz-lo, mingem e regalem-nos. Percequé mon gojat qu’es aishiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat » e comencèren a se regalar.
Mès lo gojat l’einat èra au shamp e coma venèva e qu’aproishèva de l’ostau entendut los vielons e la dança. Sonèt un daus veilets e li demandèt çò qu’aquò èra. E aqueste aciu li responut : « Vòste frair es vengut e vòste pair a hèit tuar lo vetèth gras percequé l’a trobat que se portèva bien. » Mès se mit en colèra e ne volèva pas entrar : son pair sortit e comencèt de lo pregar. Mès eth dens sa responsa dissut a son pair : « Vaishí tant d’annadas que vos sèrvi, jamèi ne vos èi desobeït e ne m’avetz jamèi balhat crabòt per hèser ribòta damb mos amics. Mès quora vòste gojat qu’es aishiu, qu’a minjat tot son dequé damb des libertinas es vengut, li avetz tuat lo vetèth gras. »
Mès aqueste li dissut : « Mon gojat, tu ès totjorn avèque jo e tots mos biens son a tu. Mès falèva hèser ribòta e se rejoïr percequé ton frair qu’es aishiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat. »

Una auta version garonesa :

1. Un òme avèva sonque dus hilhs. Lo mèi june dishut (ou : dissut) a son pair : « Quò’s temps qu’èsti mon mèste e qu’augi sòus. Fau que pusqui me’n anar e que vegi peís. Partatjatz vòste bien e balhatz-me çò que divi auger. » « Ò, mon hilh, ce dishut lo pair, coma vòs. Ès un meishant e seràs punit. » Pui, obrent una tireta, partatgèt son bien e ne’n hasut  duas parts.

2. Chic de jorns après, lo meishant hilh se’n angut deu vilatge en hasent lo gloriós e shens díser adiu a digun. Traversèt fòrt de lanas, bòis e ribèiras, e arribèt dens una granda vila, on despensèt tots sons sòus. Au cap de quauques mes, li falut vénder sas pelhas en d’una vielha fama e se logar coma vailet : l’envièren aus camps per gardar los ases e los beus.

3. Lavetz, estut fòrt malurús. N’aujut pas mèi de lèit per dromir la nuit, ni mèi nat huc per se cauhar quand hasèva fred. Avèva a còps tant hame que  s’auré bien minjat aqueras hulhas de caulet e aqueths fruits porrits que minjan los pòrcs ; mès digun li balhèva ren.

4. Un desser, lo vente voit, se dishèt tombar sus un selòt, gueitant per la  frièsta los ausèths que volèvan leugèirament. Apui vit paréisher la lu[n]a e las estelas, e se dishut en plorant : « Labàs, l’ostau de mon pair es plen de vailets qu’an pan e vin, eus e hormatge, coma ne’n vòlen. Pendent ’queth temps, jo, me mòri de hame (ou : d’hame) ací.

5. E ben, vau me levar, me’n ang’rèi trobar lo pair e li dirèi : « Hiri un pecat quòra voluri vos dishar. Aujuri grand tòrt, e fau que me puníssitz, qu’ec sabi. M’apèritz pas mèi vòste hilh, treitatz-me coma lo darrèir de vòstes vailets. Esturi copable, mès perissèvi lunh de vos. »  »

6. Lo pair èra dens son casau e acabèva d’arrosar sas flors ; vesitèva los pomèirs e los rasims. Quòra vit venir suu camin son hilh tot caperat de susor e de possièra, trainant la cama, tot escàs s’ec podèva créser
Se demandèt se falèva  que lo punissi o que li perdonèssi. A la fin, damb los plors dens los ulhs, tendent los braç, se gitèt a son còth e lo potonegèt.

7. Apui hit sheitar son hilh ; aperèt sas gents e los vesins : « Vòli l’aimar coma avant, lo praube dròlle, ce dishut tanlèu qu’esturen amassats. Es estat prampó punit : que digun li repròishi ren, adara. Venetz lo véser ; portatz-li viste una bròia vèsta, botatz-li un anèth au dit e novèras cauçuras aus pès. Poiratz tanben gahar fesans, guits, e menar un vetèth tuadèir ; vam béver, minjar amassa e hèser una granda hèsta. »

8. Los vailets aubeíren au mèste e botèren un bròi tavalhon sus la taula. Au mème moment, lo hilh ainat se’n tornèva de la caça damb sons cans : « Qu’es aqueth barsalh ? s’escridèt en sacrant. Cresi que càntatz ací ; n’es pas tròp lèu que torni. Ètz pèc, mon pair ? »

9. « Non, mon hilh, n’ec sui pas, ce respondut lo vielh. Se hèsi aquò, quò’s perce que sui tot joiús. Càntam e som urús, perçò qu’am de qué. Qu’ec vòlis o non, fadrà que cantis tu tanben e que te rejoíssis damb nosauts, perçò que ton frair qu’èra mòrt es reviscolat. Quò’s coma se venèva de nèisher ; gèir èra perdut, anuit l’am retrobat. »

7 juin 2012

Ditons de nòstes vesins marmandés

Classé dans : Linguistica,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 1 h 15 min

* A fòrça de cantar Nadal, Nadal arriba. A force de chanter Noël il arrive.

* Caufa-te monbrun tant que i a digun. Chauffe-toi monbrun tant qu’il n’y a personne. (se dit d’une femme jupons relevés qui se chauffe devant le feu)

* Aquò es un grase de cardina. C’est un gésier de chardonneret. (petit appétit, appétit d’oiseau).

* Quòra n’i a pas mèi de hen dens lo rastelièr los chivaus se baten. Quand il n’y a plus de foin dans le râtelier les chevaux se battent. (quand il n’y a plus d’argent dans le ménage il y a des disputes)

* D’un comerçant e d’un pòrc ne coneishen la fortuna qu’a la mòrt. D’un commerçant et d’un porc on ne connait la fortune qu’à la mort.

* Cada colhon a sa rusa. Chaque imbécile a sa ruse.

* Quòra lo patron barra lo cotèth, lo vailet diu èster au fèt. Quand le patron ferme son couteau le valet doit savoir ce qu’il doit faire. (le repas est terminé)

* Vau milhor un trauc au cuu qu’un plec au ventre. Il vaut mieux un trou au pantalon qu’un pli au ventre. (sous entendu :que d’avoir faim. Si le ventre plisse sa peau n’est pas tendue)

* Lo diable marida sa gojata. Le diable marie sa fille. (on emploie cette expression quand il pleut et fait soleil en même temps)

* Se moca pas dins los dits. Il ne se mouche pas avec les doigts. (il frime)

* Penden lo topin a l’èish. Ils déménagent sans tambour ni trompette. (à toute vitesse. L’ech la partie de l’essieu de la charrette où l’on pendait la marmite lors des déménagements)

* Se hèsen pas passar l’embonilh per la pòcha. Ils ne font pas passer le nombril par la poche. (ils se la coulent douce)

* Quand la grua va covar, pren ton sarclet e vai sarclar. Quand la grue va couver, prend ton sarcloir et va sarcler.

* Es bien praube lo hagòt que ne tròba pas sa liga. Il est bien pauvre le fagot qui ne trouve pas son lien. (se dit de la fille qui ne trouve pas de mari)

* Es bien prauba la marçada se ne dèisha pas una merlada. Il est bien pauvre le mois de mars s’il ne laisse pas une couvée de merles.

* Ne se descauça pas per mentir. Il ne se déchausse pas pour mentir. (C’est un fieffé menteur).

* Quòra la mòla marcha tot que marcha. Quand la meule marche tout marche. (Quand l’appétit va tout va).

* Cau s’abaishar per se cauçar. Il faut s’abaisser pour se chausser.

* Margòt l’agaça quòra plau caça e quòra hè bèth temps se cura las dents. Margot la pie, quand il pleut elle chasse et quand il fait beau elle se cure les dents. (faire les choses à contre temps).

* Un còp de cochin et aublidan la disputa. Un coup de coussin et on oublie la dispute. (une nuit d’amour et on oublie la dispute)

* En companhia las aucas se banhan. Les oies se baignent en compagnie.(ce qu’un tout seul ne ferait pas, en compagnie il le fait. Imiter les autres comme les moutons de Panurge)

* Aquò es cròta d’ausilhon, aquò ne pud ni ne sent bon. C’est de la crotte d’oisillon ça ne pue pas ni ne sent bon.

* D’un sac de carbon hèsen pas un sac de haria. D’un sac de charbon on ne fait pas un sac de farine.

* Aquò es batre l’aiga dab un baston. C’est battre l’eau avec un bâton. (faire des efforts inutiles).

* Mon praube quòra son joens enfilarén lo trauc de l’aiguèra. Mon pauvre quand ils sont jeunes ils enfileraient le trou de la cruche.

* Quitar lo pus beth ase a gratuishar. Laisser le plus bel âne à étriller. (oublier l’essentiel).

* Èi recebut mèi de còps qu’un ase de molin. J’ai reçu plus de coups qu’un âne de moulin.

* Quòra prenguerèi la cana, vos prengueratz lo baston. Quand je prendrai la canne, vous porendrez le bâton. (nous sommes à peu près du même âge).

* Se negar dins un veire d’aiga. Se noyer dans un verre d’eau.

* Hès de ben au Jan te lo torna en cagant. Fais du bien à Jean il te le rend en chiant. (tout le monde n’est pas reconnaissant).

* Se n’ès pas content, vira-te lo cuu al vent. Si tu n’es pas content tourne le dos au vent. (va-te faire voir)

* Vau milhor anar au bolangèir qu’au medecin. Il vaut mieux aller chez le boulanger que chez le médecin.

* As la talha coma un sac de bren. Tu as la taille comme un sac de son. (très épaisse, se dit à une femme sur le point d’accoucher)

* Van se curar un caishau. Ils vont se curer une dent. (ils vont faire un bon repas)

* Lo can e lo gat amassan lo mau estujat. Le chien et le chat ramassent ce qui est mal caché.

* Tant de trauc, tant de calhivas. Autant de trous autant de chevilles. (autant d’arguments avancés, autant d’arguments rejetés)

* Sautar dus caminaus a las cendras. Sauter des chenets aux cendres. (prétentieux qui se vente de choses insignifiantes).

* Dèisha lo can quand dròm. Laisse le chien quand il dort.

* Gardar un can de sa canha. Garder un chien de sa chienne. (préparer sa vengeance).

* Quand lo sorelh raja sus la candela pren garda boèr a ta henèra. Quand le soleil brille à la chandeleur, prend garde bouvier à ta fenaison.

123456
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star