LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

21 octobre 2012

Provèrbes dau bòrn de Viraselh

Classé dans : Lingüistica,Literatura,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 23 h 18 min

L’arcancièl dau matin tira lo boèir de sau camin.

En abriu ne te quitis pas un hiu, en mai hèi çò que te plai.

En companhia, les aucas se banhan.

Barèja nèva barèja bien.

L’ivèrn n’es pas bastard, se ne vèn pas de d’òra vèn tard.

Hèi de bien au Jan, t’au tòrna en cagant.

Vau milhor anar au bolangèir qu’au medecin.

Lo can e lo gat ‘massan lo mau estujat.

Quòra lo sorelh raja sus la candèla, pren garda boèir a ta henèra.

A fòrça de cantar Nadau, Nadau arriba.

D’un sac de carbon ne hèsen pas un sac d’haria.

La pèth es pus pròisha que la camisa.

Quòra i a pas mèi de hen au restelèir, los shivaus se baten.

De raça, can caça.

Cada colhon a sa rusa.

Vòlen petar pus haut que n’an lo cuu.

Vau mèi un trauc au cuu qu’un plec au vente.

La pansa mèna la dança.

Es bien praube l’hagòt que ne tròba pas sa liga.

Lo june òme es per cercar, la gojata per se gardar.

Jalada blanca, la pluja au cuu li canta.

Quòra la grua vai covar, pren ton saucle, vai sauclar.

Quòra la grua passa haut, devath l’ala pòrta lo caud ; quòra la grua passa bas, devath l’ala pòrta lo glaç.

Parla papèir, taisa-te lenga.

Minja, minja, saps pas qui te minjarà.

Dau cap o de l’esquia, semblan son pairin o sa mairia.

Es bien prauba la marçada se ne dèisha pas una merlada.

Petit mau, granda cucassa.

Tant mòi lo que piula que heula.

Pagar e morir, an totjorn lo temps.

Aquò n’a pas de nas d’arribar sans ren.

Aquò’s de cròta d’auselon, aquò ne pud ni ne sènt bon.

Un còp de coishin e  aublidan.

Quòra lo patron barra son cotèth, lo vailet diu èster au fèt.

Das pauruts, s’i'n sauva totjorn quauqu’un.

Vent d’autan, vent de pluja.

Lo qu’hèi « piu piu » que viu.

D’un comerçant e d’un pòrc, ne coneishen la fortuna qu’a la mòrt.

Cada colhon a sa rusa.

Tant de traucs, tant de calhivas.

26 juillet 2012

Etimologia micologica !

Classé dans : Ecologia, natura,Lingüistica,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 17 h 03 min

APÈU

AUBARASSA : de aubar, aubre suu tronc deu quau possa aqueth cep.

BIULASSA : de biule, aubre damb lo quau lo cep es en simbiòsa.

BOHA : de bohar : cf. VEISHINA.

BRUNETA : de brun, çò que pòt estar la coloracion deu rosat de prat dens certèns cas, en tot cas de sas lamèlas quòra ven vielh.

CALALÒS

CAL(H)ISTRON

CARBONÈIRA : de carbon, en rason de la color negra deu cep.

CARCAMAU(S) : s’agís solide d’un tèrme designent ceps toxics, que carcan lo mau.

CAROÈIR

CATALAN : aqueth cep es reputat en çò deus Catalans.

CEP / CETH : deu latin cippus, « colona funerària », apui « tronc ».

CHARINCLA/CHARISCLA/CHERINGLA/CHERIULA/CHORIULA . Se ditz CHARLISTA dens las Lanas. Se pòt qu’èsti issut deu latin cantharus « sòrta de copa » coma lo francés chanterelle. Per exemple, cavannus a balhat chevêche en francés e chavan [tj-] en gascon ; aquí, l’evolucion de la consona iniciala s’explica. Mès lo rèste deu mòt ?

COIMÈTH/CUMNA/QUIONA : lat. columella « petita colona ».

CORNET : designa a l’encòp Lepiota e la trompeta de la mòrt. Dens aqueth segond cas, lo nom hèi referença a la fòrma deu cep.

COT(E)RÈU/COTORÈU. — COTERÈU,  a prumèira vista, sembla derivat de cotèth.

CRUSAGA : probable de crus, per rapelar la surfaça deu cap de Lactarius, qu’es incurvada.

GIROTINA : deu latin gyrus « cèrcle ».

MEISHANT : nom de ceps toxics.

MOSSALICA/MOSSARICA : benlèu perce que possaré sus la mossa.

MOSSURON/MOSSEIRON/MOSSERÈU/MOSSORON/MOSSERON : deu bas-latin *mussario.

OLIVATRA : d’oliva, hasent referença a d’una color verda.

OMBRÈLA : cf. PARSÒL.

PALOMET. Se ditz atau mèi au sud (64, 40, 32).

PARSÒL : rapèla la talha deu cap de Lepiota.

PIBLE/PIPLE/PIBLANA/BRULÈIRA : cf. BIULASSA, pible/piple/brule estent sinonimes de biule.

PINATON/PINAGÒTA/PINHACÒTA/PINHAGASSA/PIN(H)ASSA/PINAGUET/PINHADASSA : de pin ; designa diferents tipes de ceps possant devath los pins.

PISHACAN/PICHACAN : mòt compausat (pisha can) designent una espèça en generau non comestibla, mès podent s’esténder a d’espèças minjadèiras mès damb chic d’interés. Dens d’autas regions, disen PISSA CAN o PISSA GOS (sinonimes). En catalan : PIXACONILL !

POTARÈU : mòt libornés, emplegat en Carcin, Perigòrd e haut Agenés. Auré la mèma etimologia que BOTARÈL o BOTARÒT (Roèrgue, Carcin), ‘quò’s a díser un derivat de bota « cujon, barrica » (en rason de la fòrma arrondida), deu latin buttis « sòrta de vase ».

ROGIN : de roge. En francés agaric à feuilleté rouge.

ROGINA : sinonime de ROSAT DE PRAT, lo mòt es, solide, issut de roge (sa color es rosada).

ROSSETA/ROSSILHONA/(AR)ROSSANA : mòts rapelant la color iranjada de Cantharellus cibarius.

SABLET/SABLÈIR : de sable, probable pas en rason deu sòu on creish lo cep (s’agís deu cap negre), mès benlèu de sa color (?). SABLET es tanben un aut nom deu VIDAU, perce que possa suu sable landés.

SANGUIN : cep a las proprietats vometicas, qu’a una enòrma coa roja, d’on aqueth nom ; tanben, Lactarius de color roge-irange.

SAÜCASSA : de saüc, aubre suu tronc deu quau possa aqueth cep.

SENT-MIQUÈU/SENT-MISHÈU : Lepiota possa a l’autòne, a l’epòca de la Sent-Miquèu.

TIT : nom d’un ausèth, dont las camas son finas coma la coa d’aqueth cep.

TORON

TREMBLE (Lepiota)

TREMOLET/TREMBLE : de trèm/tremble, briule a petitas hulhas arrondidas.

VACÀS : designa lo PÈ DE MOTON, qu’es pertant reconeishut coma bon minjadèir.

VAQUÈIRA : derivat de vaca, diu designar un cep chic apreciat, coma lo bolet des bouviers en francés.

VEISHINA : « pet », rapelant l’explosion de Lycoperdon quòra es madur.

VERDET/VERD/VERDELETA : de la color verda d’aqueth cep.

VIDAU/VIDAULA

 

Una granda partida deus noms ceps son mòts compausats dont es inutile de balhar l’etimologia : MUS DE VETÈTH, ARROSET DEUS PRATS, ROSAT DE PRAT, ROSAT DEUS PRATS, CAP NEGUE, CAP NEGRE, CEP DE CASSI, POTARÈU NEGRE, CAPÈTH NEGRE, CAP NEGRI, CETH DE PIN, CETH BLU, CETH DE CASTANHÈIR, CAMA DE JAUGA, CEP DE PRAT, POTARÈU DE PRAT, CETH SANGUIN, CETH MAISHANT, CUU DE SAUMA, CEP DE GELADA, CETH DE BRER, ROND DE SORCIÈRA, PÈ D’ANHÈTH, CAMA DE TIT, BOTON DE GUÈTRA, PINHASSA JAUNA, CETH DE SABLE, TROMPETA DE LA MÒRT, TROMPA DEUS MÒRTS, PÈ DE MOTON, LENGA DE BEU, LENGA DE BIU, PÈ DE VETÈTH, VEISHIDA DE LOP, VESSIDA DE LOP, BOHA DE LOP, PAUTA DE LOP, VEISHIGA DE LOP, BORRA DE LOP, VUISHINA DE LOP

 

23 juillet 2012

Parabòla en marotin de Montsegur

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 7 h 44 min

Un homme avait deu gouya. Don le pu jeune dissit à son pere : Mon pere, baillez meu ce que je dioui augere de voutre bien. Et le pere les y partagit son bien. Quauque tan après, le pu jeune amassit tou ce qu’il avet, se n’anguit dan un pays bien louen, onte y mangit son bien en deybauche.
Après qu’i l’auguit tou mangé, y veinguit une grande famine dans quiou pays et y se trouvit dans la prauveté.
Y se n’anguit don et se boutit au service d’un des habitan dau pay, qui l’envoyit à sa ferme per y gardar ley gorrets. Iqui y l’auré bien voulut sa refession des eycosses que ley gorrets mangian, mé digun ne ly en baillet.
Enfen eytan rentré en ly mayme, y dissit : Combien y a tou de valet dan la mayson de mon pere, qu’avan dau pen en abondance, e moué je moure ici de faing. Faut que je parte et que j’ange trouver mon pere. J’ly dirrai : Mon pere, j’ay peché contre le ciele et contre vous. Je ne seu pas digne d’eytere appelé voutre gouya, traité meu coume un dey valets que son a voutrey gages.
Y partissit don, et se n’anguit trouver son pere. Quan y l’eytet encore louen, son pere l’appercevit, et touché de compassion y courrit à ly, se jitit à son cou et le biquit.
Son gouya ly dissit : Mon pere, j’ay peché contre le ciele et contre vous, je ne seu pu digne d’eytere appelé voutre gouya.
A ladon le pere dissit a ses valet : porte vitement la pu belle robe et veytisse lou ; metté ly une bague au dey et dey souly ey pi. Mené le vedé gras e tué lou : mangeon et feson boune chére. Care mon gouya que voyci eytet more e y l’ey ressuscité, y l’eytet prdu e y l’ey trouvé. Y se metirian à faire boune chere.
Pertan le gouya l’eyné qu’eytait dan ley champ revenguit e quan y fit proche de la meyson, y l’entendit le concere et la danse. Y sounit un dey valet à qui y demandit ce que queu eytet. Queu ly dissit le valet que voutre fray sey entorne e voutre pere à fait tue le vedé gras pr ce qu’i l’a trouvé en boune santé. Queu le fachit si fore qu’i ne voulit poing entre. Son pere sortit pr l’en prié.
Me y reyponguit :  Y a tan d’annayes que je vous sere, san vous avouére jamais desobéit en queulle chouse que ce sie, prtan vou ne m’avé jamais baillé un crabot pr me deyverti avec ms amis. Mé voutr’autre gouya, qu’a mangé tout son bien aveque dey femmes deybauchaye, n’ey pas pu leu arrivé que vous avé fet tué le vedé gras pr ly.
Mon gouya, ly dissit son pere, vou sé toujour avé moué et tou ce que j’ay ey à vous. Me falet faire fsten et nous deyvrti, parce que voutre fray eytet more et y l’ey ressuscité, y l’eytet predu e y l’ey retrouvé.

15 juin 2012

En parlar de Gulhon (Agenés gascon)

Classé dans : Lingüistica,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 21 h 22 min

Un òme n’avèva que dus gojats. Lo mèi joen digot a son pair :

«Es temps que shásqui mon mèste e que augi d’argent. Cau que posqui me’n anar e que vesqui de peís. Partatjatz vòste bien e donatz-me çò que divi aver.» «Ò mon dròlle, digot lo pair, coma vodràs, sès un meishant e seràs punit.» E après, obriscot un tiruère, partatgèt son bien e ne’n hascot duas parts.

Quauques jorns après, lo meishant se’n angot deu vilatge en hesent lo fièr e sens díser adiu a digun. Traversèt bien de landas, de bòscs e de rius. Au cap de quauques mes, divot vénder sas hardas a una vielha hemna e se loguèt per estar vailet. L’envoièn dens las pèças per gardar los
ases e los beus. Alòrs estot bien malerós. N’avot pas mèi de lèit per dromir la nèit ni de huec per se cauhar quand avèva fred. Avèva quauque còp talament hame qu’auré bien minjat aqueras huelhas de caulet e aqueths fruits porrits que minjan los pòrcs. Mès digun li donava ren.

Un sèir, lo vente voit, se deishèt tombar sus ua camba d’aubre e gueitava per la fernèsta los ausèths que volavan leugèrament. E après, vescot paréisher dens lo cièl la lua e las estelas e se digot en plorant :

«Labàs, l’ostau de mon pair es plen de vailets que an de pan e de vin, d’eus e de fromatge tant que ne’n vòlen. Pendent aqueth temps, jo mòri de hami aciu. E ben, vau me levar, anirèi trobar mon pair e li dirèi : Hascoi un pecat quand voloi vos deishar. Avoi grand tòrt e cau que me’n punísquetz. Òc sabi ben, m’apèretz pas mèi vòste dròlle, tretatz-me coma lo darrèr de vòstes vailets. Estoi copable mès m’ennojavi luènh de vos.»

13 juin 2012

En Gironda se parl(èv)a lemosin

Classé dans : Lingüistica,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha) — Lo Sarmoneir @ 18 h 30 min

A Peinormand se parlèva lemosin. Vací la famosa parabòla ; vésetz coma es diferenta deu Bordalés !

 

(Claude BOUNY, neishut en 1910)

Un òme n’aviá que dos filhs. Lo pus joane disset a son pair :
« Quò’s temps que ieu saie mon mèstre e que i’aie de l’argent. Fau que ieu pueisse me’n anar e que ieu vese dau país. Partajatz vòstre bien e donatz-me ce que deve auguer. »
« Ò mon filh, disset lo pair, còma tu vodràs. Tu sès un meissant e tu seràs punit. »
E apres, (?) un tiroar, partagèt son bien e ne’n fit doas parts.
Quauques jorns apres, lo meissant se’n anguet dau vilage en fesent fièr e sans dire adieu a persona. Eu traverset beucòp de landas, de boès e de ribièras. Au bot de quauques mes, eu deguet vénder sos afars a una vielha femna e eu se loet per estar valet. E l’envoiet dins los champs per gardar los ases e los buòus. Alòrs eu fut bien malerós. Eu n’auguet pus de lieit per durmir la nuech, ni de fuc per se chaufar quand aviá fred. Eu aviá quauque còp talament fam qu’eu auriá bien minjat aquelas fuèlhas de chau e ‘quius fruts porrits que minjan los pòrcs. Mès persona ne li donava ren. Un dessèir, lo vèntre vuèit, eu se leisset tombar sus un tronc. E eu gueitava per la cruasèia los ausèus que volavan leugierament. Epuei eu vit parèitre dins lo cièl la luna e las estèlas e eu se disset en plurant :
Labàs, la maison de mon pair es plena de valets qu’an dau pan e dau vin, daus uòus e dau fromage, tant qui ne’n vòlen. Pendent ‘queu temps, ieu muere de fam aquí. E ben, ieu vau me levar, ‘nirai trobar mon pair e li dirai : ieu firi un pechat quand ieu voguère vos leissar. N’auguère grand tòrt e fau que vos me’n punissietz. Ieu zo sabe ben. Ne m’apelatz pus vòstre filh, tretatz-me còma lo darrier de vòstres valets. (?) copable mes ieu m’ennuiavi luènh de vos.

12 juin 2012

Parlar negue de Gironda

Classé dans : Bassin e Hauta Landa girondina,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 19 h 46 min

Lo parlar negue es coneishut coma estent tipicament landés (deu 40 !).

Aqueth parlar es caracterisat per la prononciacion « eu » (qu’èsti ubèrt, barrat o muc) deu e qu’es prononciat « é » alhurs. Lo è damòra damb la mèma prononciacion. Existen tanben parlars semi-negues (en Medòc, Libornés, etc.) on las sonoritats negas son presentas sonque a quauques endrets (ex. la finala -eir).

En Gironda, donc, se parla negue. D’autscòps, suu Bassin, disèvan Los Dengins parlan fin, los Miòs parlan gròs.  « Gròs » vòu díser « negue », solide. Lo canton de Belin, lo bocau de l’Èira, lo canton de Sent-Sefrian son inclusidas dens la zòna nega, que s’arrestèva au Barp e au nòrd de Sent-Magne. A Capsius tanben, ‘quò’s la lana clara.

Vací donc, a titre d’exemple, la mèi que famosa parabòla deu hilh prodigue en parlar negue de Salas, en prumèir una transcripcion aproximativament fonetica, en segond en ortografa normalisada. Lo problème de l’API ‘quò’s que per las voièlas nasalisadas, n’èi pas trobat dens la taula deus caractères lo simbòle adequat !

Un ome n’aouè pas queu dus hils. Lou mey joueunn dichut a soun pay :

 » Eus tèms queu sigi moun mèste é qu’agi argeunn. Faou queu pusqui m’eun ana é queu beugi péïs. Partadjàet boste bèn é balieut-meu ço queu dìoui aoueù. » «  O moun hil, dichut lou pay, hèy coum bùlhis. Ès un machann é seuras punit. »

E après, daourit un tiroir,  partadjàet soun bèn é n’eun hit dùoues parts. Quaouqueh
jouns après, lou machann s’eun angut dou biladye eun hèns lou fièr é chèn dide adichats èn digun. Traouassèt freum deu lanes, deu boys é d’arrìous. Aou cap dé quaouqueh meus, diwut beunde sa peulhe eun d’une bieulhe heumne é seu louguèt peur eusta bèyleut. L’eumbièren heun lous cams peur warda lous azes é louh bùous. Alòrs eustut bieunn maleurus. N’awut pa mèy deu leuyt peur jade la nuyt, ni deu huc peur seu caouha couann aouè hreuyt. Aouè caouque cop tèlemeunn hame qu’aureù bieun minjat aquires hulhes deu caouleut é aquit fruyt pourrits dounn minjen lous porcs. Mé digun li balhèoue pa reu. Un deusseù, lou bènte buyt, seu dichèt toumba sus un trous, é guignèoue peur la frinèste lous aoudèts queu boulèouen  liougèyremeunt. épuy labeuts bit apareuche heun lou cèou la lune é leus eusteules, é seu dichut èn plourans : ala, la mèysoun deu moun pay eus pleune deu bèyleuts qu’ann pan é bin, ùous é hourmadje tann queu n’eun bòlen. Peundèn aqueut tèms, jou, crébi deu hame aci ! Ebé, baouc meu lìoua. Anirèy trouba moun pay é li dirèy : hiri un peucat couan bouluri beus dicha. Awuri grann tort é faou queu meu punìssit. Ic sabi bieun.  M’apèrit pa mèy boste hiy, treutèt-meu coum lou darrèy deu bosteh bèyleuts. Eusturi coupable mè m’anugèoui lugn deu bous.

Un òme n’avè pas que dus hilhs. Lo mèi joen dishut a son pair :

« Es temps que sigi mon mèste e qu’agi argent. Fau que pusqui me’n anar e que vegi peís. Partàtjatz vòste ben e bàlhatz-me çò que divi aver. » « Ò mon hilh, dishut lo pair, hèi com vulhis. Ès un maishant e seràs punit. »

E après, daurit un tiroar, partatgèt son ben e ne’n hit duas parts. Quauques jorns après, lo maishant se’n angut deu vilatge en hens lo fièr e shens díder adishatz en digun. Travassèt frem de lanas, de bòis e d’arrius. Au cap de quauques mes, divut vénder sa pelha en d’una vielha hemna e se loguèt per estar vailet. L’envièren hens los camps per guardar los ases e los buus. Alòrs estut bien malerús. N’avut pas mèi de leit per jàder la nuit, ni de huc per se cauhar quand avè hreid. Avè quauque còp tèlament hame qu’auré bien minjat aquiras hulhas de caulet e aquiths fruits porrits dont minjan los pòrcs. Mès digun li balhèva pas ‘ren. Un desser, lo vente vuit, se dishèt tombar sus un tros, e guinhèva per la frinèsta los audèths que volèvan liugèirament. Epui lavetz vit aparéisher hens lo cèu la luna e las estelas, e se dishut en plorans : alà, la maison de mon pair es plena de vailets qu’an pan e vin, uus e hormatge tant que ne’n vòlen. Pendent aqueth temps, jo, crèbi de hame ací ! E ben, vauc me livar. Anirèi trobar mon pair e li dirèi : hiri un pecat quand voluri ves dishar. Avuri grand tòrt e fau que me puníssitz. Ic sabi bien. M’apèritz pas mèi vòste hilh, tretètz-me com lo darrèir de vòstes vailets. Esturi copable mès m’anugèvi lunh de vos.

Quauquas remarcas :
* prononciacion « d » (audèth, díder)
* pronoms « nes »,  »ves » ; determinants/pronoms « aquith », « aquira » ; pronom « ic »
* conjugasons en -u- (avuri, vulhis)
* aspiracion deu « s »  (louh buus)
* mòts damb -u- (buu, uu, vuit)
* presença deu -n- intervocalic (luna, frinèsta)
* preterit « long » (voluri, hiri)
 

Lo còp que ven, ajotarèi en compareson las parabòlas d’Austens e de Sent Sefrian… per véser çò que balha en anant cap au levant !

9 juin 2012

Parabòla deu hilh prodigue (La Rèula)

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 14 h 38 min

Un òme agut dus gojats. Lo pus june dissut a son pair : « Mon pair, balhetz-me la porcion de vòste bien que me reven », e les-i partagèt son bien.
Pauc de jorns après, augent tot amassat, lo pus june gojat partit tot de suïta per un peís bien lonh d’aishiu , dissipèt son bien en vivent dens lo libertinatge.
E après qu’augut tot fenit, i vengut una granda famina dens aqueth peís e comencèt a mancar.
Partit e se’n angut se botar au service d’un òme d’aqueth peís, e l’envièt a sa meitaderia pr’i gardar daus gorets. Auré volut remplir son vente des gossas que les pòrcs mingèvan e digun les-i balhèva.
Rentrèt en eth-mème e dissut : « Combien de veilets a l’ostau de mon pair abondan de pan e jo mòri ací de hame. Me levarèi e anguerèi a mon pair e li dirèi : Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos. Ne sui pas mèi capable d’èster aperat vòste gojat : tretetz-me coma un de vòstes veilets. »
Se livèt e vengut a son pair, coma èra encara lonh, son pair lo vit e agut compassion, corrut a eth, se gitèt a son còth e li balhèt un poton. Lo gojat li dissut  : « Papair, èi pecat contra lo cèu e devant vos ; ne sui pas mèi capable d’èster aperat vòste gojat. »
Lo pair dissut a sos veilets : « Portetz viste ma pus bèra rauba, vestissetz-lo e balhetz-li un anèth au dit e des solièrs aus pès. E menetz lo vetèth gras e tuetz-lo, mingem e regalem-nos. Percequé mon gojat qu’es aishiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat » e comencèren a se regalar.
Mès lo gojat l’einat èra au shamp e coma venèva e qu’aproishèva de l’ostau entendut los vielons e la dança. Sonèt un daus veilets e li demandèt çò qu’aquò èra. E aqueste aciu li responut : « Vòste frair es vengut e vòste pair a hèit tuar lo vetèth gras percequé l’a trobat que se portèva bien. » Mès se mit en colèra e ne volèva pas entrar : son pair sortit e comencèt de lo pregar. Mès eth dens sa responsa dissut a son pair : « Vaishí tant d’annadas que vos sèrvi, jamèi ne vos èi desobeït e ne m’avetz jamèi balhat crabòt per hèser ribòta damb mos amics. Mès quora vòste gojat qu’es aishiu, qu’a minjat tot son dequé damb des libertinas es vengut, li avetz tuat lo vetèth gras. »
Mès aqueste li dissut : « Mon gojat, tu ès totjorn avèque jo e tots mos biens son a tu. Mès falèva hèser ribòta e se rejoïr percequé ton frair qu’es aishiu èra mòrt e es ressuscitat, èra perdut e es retrobat. »

Una auta version garonesa :

1. Un òme avèva sonque dus hilhs. Lo mèi june dishut (ou : dissut) a son pair : « Quò’s temps qu’èsti mon mèste e qu’augi sòus. Fau que pusqui me’n anar e que vegi peís. Partatjatz vòste bien e balhatz-me çò que divi auger. » « Ò, mon hilh, ce dishut lo pair, coma vòs. Ès un meishant e seràs punit. » Pui, obrent una tireta, partatgèt son bien e ne’n hasut  duas parts.

2. Chic de jorns après, lo meishant hilh se’n angut deu vilatge en hasent lo gloriós e shens díser adiu a digun. Traversèt fòrt de lanas, bòis e ribèiras, e arribèt dens una granda vila, on despensèt tots sons sòus. Au cap de quauques mes, li falut vénder sas pelhas en d’una vielha fama e se logar coma vailet : l’envièren aus camps per gardar los ases e los beus.

3. Lavetz, estut fòrt malurús. N’aujut pas mèi de lèit per dromir la nuit, ni mèi nat huc per se cauhar quand hasèva fred. Avèva a còps tant hame que  s’auré bien minjat aqueras hulhas de caulet e aqueths fruits porrits que minjan los pòrcs ; mès digun li balhèva ren.

4. Un desser, lo vente voit, se dishèt tombar sus un selòt, gueitant per la  frièsta los ausèths que volèvan leugèirament. Apui vit paréisher la lu[n]a e las estelas, e se dishut en plorant : « Labàs, l’ostau de mon pair es plen de vailets qu’an pan e vin, eus e hormatge, coma ne’n vòlen. Pendent ’queth temps, jo, me mòri de hame (ou : d’hame) ací.

5. E ben, vau me levar, me’n ang’rèi trobar lo pair e li dirèi : « Hiri un pecat quòra voluri vos dishar. Aujuri grand tòrt, e fau que me puníssitz, qu’ec sabi. M’apèritz pas mèi vòste hilh, treitatz-me coma lo darrèir de vòstes vailets. Esturi copable, mès perissèvi lunh de vos. »  »

6. Lo pair èra dens son casau e acabèva d’arrosar sas flors ; vesitèva los pomèirs e los rasims. Quòra vit venir suu camin son hilh tot caperat de susor e de possièra, trainant la cama, tot escàs s’ec podèva créser
Se demandèt se falèva  que lo punissi o que li perdonèssi. A la fin, damb los plors dens los ulhs, tendent los braç, se gitèt a son còth e lo potonegèt.

7. Apui hit sheitar son hilh ; aperèt sas gents e los vesins : « Vòli l’aimar coma avant, lo praube dròlle, ce dishut tanlèu qu’esturen amassats. Es estat prampó punit : que digun li repròishi ren, adara. Venetz lo véser ; portatz-li viste una bròia vèsta, botatz-li un anèth au dit e novèras cauçuras aus pès. Poiratz tanben gahar fesans, guits, e menar un vetèth tuadèir ; vam béver, minjar amassa e hèser una granda hèsta. »

8. Los vailets aubeíren au mèste e botèren un bròi tavalhon sus la taula. Au mème moment, lo hilh ainat se’n tornèva de la caça damb sons cans : « Qu’es aqueth barsalh ? s’escridèt en sacrant. Cresi que càntatz ací ; n’es pas tròp lèu que torni. Ètz pèc, mon pair ? »

9. « Non, mon hilh, n’ec sui pas, ce respondut lo vielh. Se hèsi aquò, quò’s perce que sui tot joiús. Càntam e som urús, perçò qu’am de qué. Qu’ec vòlis o non, fadrà que cantis tu tanben e que te rejoíssis damb nosauts, perçò que ton frair qu’èra mòrt es reviscolat. Quò’s coma se venèva de nèisher ; gèir èra perdut, anuit l’am retrobat. »

7 juin 2012

Ditons de nòstes vesins marmandés

Classé dans : Lingüistica,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 1 h 15 min

* A fòrça de cantar Nadal, Nadal arriba. A force de chanter Noël il arrive.

* Caufa-te monbrun tant que i a digun. Chauffe-toi monbrun tant qu’il n’y a personne. (se dit d’une femme jupons relevés qui se chauffe devant le feu)

* Aquò es un grase de cardina. C’est un gésier de chardonneret. (petit appétit, appétit d’oiseau).

* Quòra n’i a pas mèi de hen dens lo rastelièr los chivaus se baten. Quand il n’y a plus de foin dans le râtelier les chevaux se battent. (quand il n’y a plus d’argent dans le ménage il y a des disputes)

* D’un comerçant e d’un pòrc ne coneishen la fortuna qu’a la mòrt. D’un commerçant et d’un porc on ne connait la fortune qu’à la mort.

* Cada colhon a sa rusa. Chaque imbécile a sa ruse.

* Quòra lo patron barra lo cotèth, lo vailet diu èster au fèt. Quand le patron ferme son couteau le valet doit savoir ce qu’il doit faire. (le repas est terminé)

* Vau milhor un trauc au cuu qu’un plec au ventre. Il vaut mieux un trou au pantalon qu’un pli au ventre. (sous entendu :que d’avoir faim. Si le ventre plisse sa peau n’est pas tendue)

* Lo diable marida sa gojata. Le diable marie sa fille. (on emploie cette expression quand il pleut et fait soleil en même temps)

* Se moca pas dins los dits. Il ne se mouche pas avec les doigts. (il frime)

* Penden lo topin a l’èish. Ils déménagent sans tambour ni trompette. (à toute vitesse. L’ech la partie de l’essieu de la charrette où l’on pendait la marmite lors des déménagements)

* Se hèsen pas passar l’embonilh per la pòcha. Ils ne font pas passer le nombril par la poche. (ils se la coulent douce)

* Quand la grua va covar, pren ton sarclet e vai sarclar. Quand la grue va couver, prend ton sarcloir et va sarcler.

* Es bien praube lo hagòt que ne tròba pas sa liga. Il est bien pauvre le fagot qui ne trouve pas son lien. (se dit de la fille qui ne trouve pas de mari)

* Es bien prauba la marçada se ne dèisha pas una merlada. Il est bien pauvre le mois de mars s’il ne laisse pas une couvée de merles.

* Ne se descauça pas per mentir. Il ne se déchausse pas pour mentir. (C’est un fieffé menteur).

* Quòra la mòla marcha tot que marcha. Quand la meule marche tout marche. (Quand l’appétit va tout va).

* Cau s’abaishar per se cauçar. Il faut s’abaisser pour se chausser.

* Margòt l’agaça quòra plau caça e quòra hè bèth temps se cura las dents. Margot la pie, quand il pleut elle chasse et quand il fait beau elle se cure les dents. (faire les choses à contre temps).

* Un còp de cochin et aublidan la disputa. Un coup de coussin et on oublie la dispute. (une nuit d’amour et on oublie la dispute)

* En companhia las aucas se banhan. Les oies se baignent en compagnie.(ce qu’un tout seul ne ferait pas, en compagnie il le fait. Imiter les autres comme les moutons de Panurge)

* Aquò es cròta d’ausilhon, aquò ne pud ni ne sent bon. C’est de la crotte d’oisillon ça ne pue pas ni ne sent bon.

* D’un sac de carbon hèsen pas un sac de haria. D’un sac de charbon on ne fait pas un sac de farine.

* Aquò es batre l’aiga dab un baston. C’est battre l’eau avec un bâton. (faire des efforts inutiles).

* Mon praube quòra son joens enfilarén lo trauc de l’aiguèra. Mon pauvre quand ils sont jeunes ils enfileraient le trou de la cruche.

* Quitar lo pus beth ase a gratuishar. Laisser le plus bel âne à étriller. (oublier l’essentiel).

* Èi recebut mèi de còps qu’un ase de molin. J’ai reçu plus de coups qu’un âne de moulin.

* Quòra prenguerèi la cana, vos prengueratz lo baston. Quand je prendrai la canne, vous porendrez le bâton. (nous sommes à peu près du même âge).

* Se negar dins un veire d’aiga. Se noyer dans un verre d’eau.

* Hès de ben au Jan te lo torna en cagant. Fais du bien à Jean il te le rend en chiant. (tout le monde n’est pas reconnaissant).

* Se n’ès pas content, vira-te lo cuu al vent. Si tu n’es pas content tourne le dos au vent. (va-te faire voir)

* Vau milhor anar au bolangèir qu’au medecin. Il vaut mieux aller chez le boulanger que chez le médecin.

* As la talha coma un sac de bren. Tu as la taille comme un sac de son. (très épaisse, se dit à une femme sur le point d’accoucher)

* Van se curar un caishau. Ils vont se curer une dent. (ils vont faire un bon repas)

* Lo can e lo gat amassan lo mau estujat. Le chien et le chat ramassent ce qui est mal caché.

* Tant de trauc, tant de calhivas. Autant de trous autant de chevilles. (autant d’arguments avancés, autant d’arguments rejetés)

* Sautar dus caminaus a las cendras. Sauter des chenets aux cendres. (prétentieux qui se vente de choses insignifiantes).

* Dèisha lo can quand dròm. Laisse le chien quand il dort.

* Gardar un can de sa canha. Garder un chien de sa chienne. (préparer sa vengeance).

* Quand lo sorelh raja sus la candela pren garda boèr a ta henèra. Quand le soleil brille à la chandeleur, prend garde bouvier à ta fenaison.

12345
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star