LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

28 novembre 2013

Mòts daus marescs de Montferrand

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 14 h 16 min

Quauques mòts e expressions granhats sus les fishas patrimòni daus marescs de Montferrand (sau Bèc).

 

chorla : alouette commune

cornalèirs : extremitats daus hius de fèrt que, dau haut dau bordon dinc au sòu ont son amarrats solide, sèrven de tirant quòra la panta vira

sembèc : branquilhet de 60 cm que sèrv a semerar

chorlar : sonar (les chorlas)

corejada : liseron

barralh : aquò’s  una prada molhada o precisament una division de maresc assanit de 2 ha environ

« m’en vau e(s)taussar les aubars » : estaussar : escapitar, esbalancar

esclopada : « galochée » : franc-bòrn dau fossat

siscle : una èrba daus marescs….. mès la fisha mancava !

matrassa : massette, mès tanben tot vegetau de maresc utilisat per hèder lo palhat (coma « tuja » en Vasadés, un chic)

tarusquet : ?

valent coma un dalh

galh : sòrta d’horca damb los brins recorbats (a notar que « galha » vòu díder « brin » per una hoishina sau Bassin)

colarin : barcòta fòrt plata de 1 m sus 3 m, que pòt shambertar adaise ; shafrada nèga-hòu a Sent Lobés au debut dau XX° siègle

« lo camin de la Via n’a jamès petat » : lo camin de la Via (tautologia !) es una vielha via que passa ad Ambarés

ragasset : sarcelle d’été

sença : sharpilhèira, guelha a gringonar ; lo mòt sharantés se tròba donc aparentament en bordalés tanben

galinhòla : marouette ; estonat mòt que sòna lengadocian !

còpa : foulque ; se ditz « còpia » sau Bassin

picarson : ?

rolhon : una petita rolha ? lo sens precís n’es pas dit

sangsugaire : puscaire de sangsugas

matrassaire : picaire de joncs, vimes e matrassas

anguilaire : probable puscaire d’anguilas !

tonaire : caçaire a la tòna

« Robacan » : nom de lòc derivat de rau vacant (rau : maresc, prat comunau umide, rausar ; vielh nom)

5 novembre 2013

Lo sentongés, l’auta lenga de Gironda

Les activitats autorn de la lenga d’òc son la principala activitat de l’Ostau occitan, mès ne fau pas aublidar nòstes amics los Sentongèirs. En efèit, lo nòrd de Gironda (nòrd Blaiés, nòrd Libornés) es tradicionalament de cultura sharantesa o « gabaia ».

La lenga tradicionala deu lòc, lo peitavin-sentongés(1), es una lenga apartenent a l’ensemble d’oïl. Recubre pus o mens la region Peitiu-Sharantas e la Vendèia. Es una lenga demb un fòrt substrat d’òc, vist qu’aqueste s’espandèva mèi au nòrd qu’anuit, a l’Atge Mièi. Am fòrt de mòts que son comuns au nòrd gascon e au sentongés : jabrós (= ganguèir), javassar (= blagassar, jagassar), cassòta, quenar (= hèser sons plentius), vironar, caborna (= cròs dens un aubre)…

Los mèi vielhs temonhatges escrivuts son les « Chroniques saintongeoises », datant deu XIII° siègle. Bien mèi tard, aus XIX° e debut XX° siègles, la lenga sharantesa èra encara bien viva, a travèrs l’òbra de mants autors, coma lo famós Marc-Henri Poitevin dit « Goulebenéze » (1877-1952), que ses òbras son encara coneishudas.

Nòste compatriòta Eric Nowak, eth, a redde trabalhat suu peitavin-sentongés : a escrivut una quinzena de libres desempui 1993 sus la lenga o la cultura, e creèt en 2008 la coleccion « Parlange d’entre Loire et Gironde » en çò de Pyrémonde. Son darrèir obratge es una traduccion deu « Petit Prince » de Saint-Exupéry. Sivant eth, lo parlanjhe es, en nòrd Gironda, mèi viu que non pas lo gascon alhons en Gironda — n’es pas rare d’enténder a parlar en sentongés suus marcats. Mès malurosament, lo conselh regionau d’Aquitània n’acòrda briga d’atencion ad aquesta cultura, au contrari de l’òc o deu basque. E nòste ròtle a nosauts gasconisants de Gironda es tanben de trabalhar la man dens la man demb los qu’òbran per la cultura sentongèira. « Chau qu’assaye rén qu’at rén » !

Enfin, sus la tela, pòdem trobar lo diccionari de Vianney Pivetea a l’adreça http://dicopoitevin.free.fr/, e bien d’auts petits tresòrs, en particulièr http://www.monpatoislegabaye.blogspot.fr/ (un blòg nòrd-girondin).

 

 

(1) Mès n’i'n a que destingan los dus.

2 mars 2013

Provèrbes lemosins reculhits per lo regent de Sussac (87) a la fin dau XIXe s.

Classé dans : Lingüistica,Tradicions populàrias,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 19 h 41 min

Per quauqu’un qu’aima se godalhar :
Eu es passat dins las vinhas – Eu aima a levar lo cobde – Eu a ‘trapat un còp de solelh a l’ombra – Eu aima mai pintar qu’un uòu – Eu es partit per las canas -

Quauqu’un que s’a sauvat : Eu a pres la clau daus champs

Dobta de ren : Eu creu que tot lo país es plan

S’es dobtat  de quauquarren : Eu  a sentit quauque fum

A aprés quauquarren : Eu a entendit bruhundir quauqua moscha

Es feniant : Eu a lo piau dins la man

Es adret mès ec sui mèi : Eu es chaud mas iò brutle

Eu se coija coma las polas

Se cocha a la nuit : Eu se coija quand un met lo chin defòre

Passar ente los maçons n’an pas bochat

En s’entornant per minjar a l’ostau : Eu es estat pres a la mija dau pan

Conei pas los usatges deu monde : Eu n’es pas ‘nat a París

Gardar sa linga per minjar daus chaus

Se meilar de sos afars : Gratar sos peus e sas piuses

N’am pas besonh d’estar tan seriós : Un n’es pas a l’enterrament d’un chat

Es rishe : Eu a quauquarren après sa sopa

Vòu díser çò que sap pas : Eu vòu nos chantar las vespras

S’es hèit espiugar : Eu es estat metut a l’erba

Es tròp tard : Chas Picard son coijats

Eu ne’n a paiat l’achada

Ilhs s’entenden coma dos violonçaires

Clar coma de la sopa de bodin

Garda tas coquilhas per maridar tas filhas

Eu n’a pas culhit dins son vargier

Eu n’es pas l’autor si los crapauds n’an pas de plumas

17 février 2013

« Los Senguinets son los pintaires »

Classé dans : Lanas,Lingüistica,Tradicions populàrias,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 21 h 37 min

Cançon collectada per Felix ARNAUDIN.

  1. Los  Senguinets son los pintaires
  2. Los Biscarròsses los picaires <pinhadèirs, gemèirs>

    Repic : Jana m’amor / Per ua arròsa muscadèta* / Morirèi jo ?

  3. Los Parantís los aucheraires <caçaires d’audèths>
  4. Los Gastèus los anguilaires <pescaires d’anguilas>
  5. Los Senta-Aulàdias los chinchaires <pescaires de sancarruvas>
  6. Los Mamisans los garrolaires <pescaires damb le garròla (traïna)>
  7. Los Aurelhans los vaisheraires <batelèirs>
  8. Los Sent-Paus los henejaires
  9. Los Pontens los tuulaires
  10. Los Boricòs <quartèir de Pontens> los cerilhaires <minjaires de  cerilhas>
  11. Los Escorças los bondroaires
  12. Los Lu(v)òts los chancaires
  13. Los Bohèirins los heiraires
  14. Los Comensacs los pèiraires <«darrigaires» de pèiras>
  15. Los Trensacs los abelheraires
  16. Los Sabròts los perligostraires <fimelèirs>
  17. Los Licglons los dançaires
  18. Los Garenhs los chaleminaires
  19. Los Vèrts los cantaires
  20. Los Labrits los esquiroaires <trocaires d’esquirons>
  21. Los Sens los moinicaires <gents de «moaneria»>
  22. Los Lencoacs los aolhaires <marshands d’aolhas>
  23. Los Licseirs los capetraires
  24. Los Calens los cintèiraires <los que hèn au cintèir>
  25. Los Sorets los ajartaires <ensurtaires>
  26. Los Argilosas los quershadaires <minjaires de cruishada>
  27. Los Balehadas los castanhaires <minjaires de castanhas>
  28. Los Manorets los agressaires
  29. Los Ostens los jogaires
  30. Los Sent-Magnes los auberjaires <corrurs d’aubèrjas>
  31. Los Barps los maquinhoaires
  32. Los Miòs los agivaires <que juntan los buus>
  33. Los Gujans los sharoaires <pescaires de sharrons>
  34. Los Testerins los pèugaires
  35. Los Salòts los carboaires
  36. Los Lugòus los biscarraires
  37. Los Belièts los argilaires <que manejan l’argila>
  38. Los Belins los carrejaires
  39. Los Viganons <quartèir de Mosteir> los audiènçaires
  40. Los Saunhacs los aunhoaires <minjaires d’aunhon>
  41. Los Murèths los plaitejaires
  42. Los Mosteirs los assembladaires <gents d’assembladas>
  43. Los Rishèts <quartèir de Pissòs> los carrotaires <topièirs>
  44. Los Pissòs los patacaires
  45. Los Licpostèrs los marcadaires
  46. Los Shorets <d’Ishós> los rampelaires <jogaires de rampèu>

(‘quò’s pas una cauquilha : Arnaudin escriu bien «muscadéte» e non «muscadete».

2 février 2013

Sus l’imperfèit en Gasconha.

Los occitanistas « de basa », pertot en Gasconha, disen, hòra excepcion, « cantabe« . Las fòrmas de l’imperfèit en -abe, maugrat qu’èstin utilizadas coma nòrma per calcar lo lengadocian, son pas tant espandudas qu’aquò. Sufís de gueitar aquesta carta :

 

 

14 janvier 2013

Bordèu (Th. Blanc)

Classé dans : Lingüistica,Literatura — Lo Sarmoneir @ 12 h 36 min

 

 

Un dessèir, dens l’ivèrt de dise-uit-cent-soassanta-cinc, après auger prist lo magre sopar que m’avèvan aprestat, – repàs en compareson confortable per lo temps de misèra que cor, – m’èri sheitat au cunh  dau foguèir per desgraupir mes praubas mans que la nèja e lo verglaç avèvan rogidas.

Aqueth dessèir, un linçòu blanc cobrèva la tèrra, e los aubres, pareishent coma los quauques peus que sòrten dau cruc d’un vielh òme usat, refusavan lo pus petit abric as audèths apenats. Lo freid èra penetrent coma l’agulhon d’un boèir. Les pelhas usadas das praubes èran perçadas cruèlament per eth.

Coma vos l’èi dit, èri sheitat au cunh dau foguèir, e m’estimèvi erús, maugré qu’estussi praube, de ne pas me trobar coma mantun, shens pan, shens bòi, shens lèit, e d’auger lo contentament de veire mos dus petits mainatges s’endromir sadoths coma das petits pijons que lur mair a apasturats.

Benedissèvi la Providença, quand entenduri trucar a ma pòrta.

Esturi surprís, car èra tard e tot lo monde dromèva dens lo vilatge.

Obri.

Una vielha fama, pèinuda, magra, blanchòia, cobèrta de pelherauds, coifada d’una còiha pendilhenta e deslissada, se presentèt, e, d’un èrt que fedèva compassion, me dishut :

« Sui la Lenga gascona. Me vedes shens abits, shens secort, shens un tiule per me caperar. Bordèu, eth qu’es remplit de mos pus doç sovenirs, ne me vòu pas mèi veire. Sui desgitada, maudita, bafoada, mesprisada en vila, coma una vielha criminèla.

Los qui an estat calinats e endromits dens lur tendra junessa au son minhon de mes aimablas cançons, an l’èrt adara de ne pas me compréner, – van dinc a rogir de m’auger coneishuda.

Los entendi, adara, aqueths orgulhús que frecantèvi, desbitar un francés bastard, meilat d’anglés, e se forçar per parlar ponhtut coma das Parisiens.

Los quites marcats, on trobèvi un apoi solide, on m’entendèvan, per la boca de les recardèiras, dire mon shapelet de paraulas comicas, – quauques còps prebadas (pebradas), – e d’a prepaus plens d’esprit, – los quites marcats, ne me pòden pas mèi suportar. Las recardèiras bonas bitonas, coifadas de lur calhon, an fèit plaça a lurs gojatas, caperadas de sòia, de dentèlas e de bibís, que vòlen, en parlent un lengatge que ne sembla a res, far oblidar que lurs mairs me sherissèvan e me presentèvan mème as princes.

Sorten, los tres quarts, de familhas minablas, pedolhosas ; vòlen far creire que descenden de la cuisha de Jupitèrt.

Tanben, me vedent abandonada, m’apercebent que fèdi honta a tot Bordèu, cèrqui, hòrt de sos murts, un abric segur on poirèi menar una via tranquilla, e on vingrèi, l’ivèrt au foguèir de la shaumèira, entretenir les familhas avèque mos contes que feràn oblidar, a la velhada, la fatiga dau trabalh de la jornada, e lisi portaràn encara un chic de plesir dens lur misèra. »

La prauba vielha lenga tombèt sus lo solaut en acabent aqueths mòts.

Lo shagrin e lo freid l’avèvan transida.

La relevèri, la recaufèri, e quand estut revinguda a la via, li dishuri :

« Shèra lenga, me rapèlas das sovenirs bien tristes. Valà perque t’aimi. La mair que m’a balhat lo jorn te coneishèva, te parlèva, e quand, dens mon june atge, mos ulhs alassats per la fièvra ne podèvan pas se barrar, entendèvi sa voàs, puslèu fèita per los planhs que per les cançons, fredonar :

Som, som, som,

Vène, vène, vène !

Som, som, som,

Vène, vène donc !

E mos ulhs se barrèvan, lo somelh venèva, e repausèvi dens los braç de la qui èi tant aimada e que la mòrt a prista tròp lèu !


Èra es partida recéber la recompensa que meritèva per les penas qu’a augudas a m’elevar.

Mès tu as damorat.

Maugré los pelherauds que te cobren, lo shagrin que te ròga, te reconeishi.

Te balharèi mon magre apoi. Te gardarèi dens ma cabana. Quand seràs remista, que tos abits raspats seràn rapedaçats. Quand ta còiha serà lissada de fresc. Quand tos pès murtrits adara seràn cauçats de minhons petits solièrs, e que lurs ribans croasaràn sus tes cauças blancas. Quand tes papilhòtas seràn frisadas, lavetz te presentarèi as Bordalés, e los veiràs, ne’n sui segur, t’aplodir encara e te balhar das sorríders. »

Tinguri ma promessa. La sonhèri lo milhor que poscuri. Li firi retrobar ses colors perdudas. La parèri si bien que saburi, e la presentèri a Bordèu.

Estut aculhida a braç ubèrts : los teatres, los concèrts, los salons opulents mèmes l’an vista, li an fèit bona recepcion.

Èi vist das vielhs ravatjats per l’atge, desgostats de la via, blasats per la fortuna, per los revèrts, se tòrder de ríder en escotent son comique bagot.

Èi vist de junes muscadins que «pausa»(?) per das òmes seriús, brisar lurs gants bura fresc en aplodissent ses aimablas repartidas.

Èi entenut de les bocas que fèden, en dident «oui», quauques còps lo bonurt, sovent lo malurt d’amorós ardents, cridar bis
quand ma vielha Lenga critiquèva lo monde en possent sos grands esclats de ríder.

Èi vist, enfin, des milèirs de borsas s’obrir quand fedèva un apèl a la sharitat au profit de les victimas d’un accident o d’una familha dens la misèra.

Adara qu’èi obtingut un resultat aussi bon, gaugi venir presentar ma vielha lenga dens un jornal. Me promet de vos amusar ; me fidi a d’era.

Th. Blanc.

21 octobre 2012

Provèrbes dau bòrn de Viraselh

Classé dans : Lingüistica,Literatura,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 23 h 18 min

L’arcancièl dau matin tira lo boèir de sau camin.

En abriu ne te quitis pas un hiu, en mai hèi çò que te plai.

En companhia, les aucas se banhan.

Barèja nèva barèja bien.

L’ivèrn n’es pas bastard, se ne vèn pas de d’òra vèn tard.

Hèi de bien au Jan, t’au tòrna en cagant.

Vau milhor anar au bolangèir qu’au medecin.

Lo can e lo gat ‘massan lo mau estujat.

Quòra lo sorelh raja sus la candèla, pren garda boèir a ta henèra.

A fòrça de cantar Nadau, Nadau arriba.

D’un sac de carbon ne hèsen pas un sac d’haria.

La pèth es pus pròisha que la camisa.

Quòra i a pas mèi de hen au restelèir, los shivaus se baten.

De raça, can caça.

Cada colhon a sa rusa.

Vòlen petar pus haut que n’an lo cuu.

Vau mèi un trauc au cuu qu’un plec au vente.

La pansa mèna la dança.

Es bien praube l’hagòt que ne tròba pas sa liga.

Lo june òme es per cercar, la gojata per se gardar.

Jalada blanca, la pluja au cuu li canta.

Quòra la grua vai covar, pren ton saucle, vai sauclar.

Quòra la grua passa haut, devath l’ala pòrta lo caud ; quòra la grua passa bas, devath l’ala pòrta lo glaç.

Parla papèir, taisa-te lenga.

Minja, minja, saps pas qui te minjarà.

Dau cap o de l’esquia, semblan son pairin o sa mairia.

Es bien prauba la marçada se ne dèisha pas una merlada.

Petit mau, granda cucassa.

Tant mòi lo que piula que heula.

Pagar e morir, an totjorn lo temps.

Aquò n’a pas de nas d’arribar sans ren.

Aquò’s de cròta d’auselon, aquò ne pud ni ne sènt bon.

Un còp de coishin e  aublidan.

Quòra lo patron barra son cotèth, lo vailet diu èster au fèt.

Das pauruts, s’i'n sauva totjorn quauqu’un.

Vent d’autan, vent de pluja.

Lo qu’hèi « piu piu » que viu.

D’un comerçant e d’un pòrc, ne coneishen la fortuna qu’a la mòrt.

Cada colhon a sa rusa.

Tant de traucs, tant de calhivas.

26 juillet 2012

Etimologia micologica !

Classé dans : Ecologia, natura,Lingüistica,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 17 h 03 min

APÈU

AUBARASSA : de aubar, aubre suu tronc deu quau possa aqueth cep.

BIULASSA : de biule, aubre damb lo quau lo cep es en simbiòsa.

BOHA : de bohar : cf. VEISHINA.

BRUNETA : de brun, çò que pòt estar la coloracion deu rosat de prat dens certèns cas, en tot cas de sas lamèlas quòra ven vielh.

CALALÒS

CAL(H)ISTRON

CARBONÈIRA : de carbon, en rason de la color negra deu cep.

CARCAMAU(S) : s’agís solide d’un tèrme designent ceps toxics, que carcan lo mau.

CAROÈIR

CATALAN : aqueth cep es reputat en çò deus Catalans.

CEP / CETH : deu latin cippus, « colona funerària », apui « tronc ».

CHARINCLA/CHARISCLA/CHERINGLA/CHERIULA/CHORIULA . Se ditz CHARLISTA dens las Lanas. Se pòt qu’èsti issut deu latin cantharus « sòrta de copa » coma lo francés chanterelle. Per exemple, cavannus a balhat chevêche en francés e chavan [tj-] en gascon ; aquí, l’evolucion de la consona iniciala s’explica. Mès lo rèste deu mòt ?

COIMÈTH/CUMNA/QUIONA : lat. columella « petita colona ».

CORNET : designa a l’encòp Lepiota e la trompeta de la mòrt. Dens aqueth segond cas, lo nom hèi referença a la fòrma deu cep.

COT(E)RÈU/COTORÈU. — COTERÈU,  a prumèira vista, sembla derivat de cotèth.

CRUSAGA : probable de crus, per rapelar la surfaça deu cap de Lactarius, qu’es incurvada.

GIROTINA : deu latin gyrus « cèrcle ».

MEISHANT : nom de ceps toxics.

MOSSALICA/MOSSARICA : benlèu perce que possaré sus la mossa.

MOSSURON/MOSSEIRON/MOSSERÈU/MOSSORON/MOSSERON : deu bas-latin *mussario.

OLIVATRA : d’oliva, hasent referença a d’una color verda.

OMBRÈLA : cf. PARSÒL.

PALOMET. Se ditz atau mèi au sud (64, 40, 32).

PARSÒL : rapèla la talha deu cap de Lepiota.

PIBLE/PIPLE/PIBLANA/BRULÈIRA : cf. BIULASSA, pible/piple/brule estent sinonimes de biule.

PINATON/PINAGÒTA/PINHACÒTA/PINHAGASSA/PIN(H)ASSA/PINAGUET/PINHADASSA : de pin ; designa diferents tipes de ceps possant devath los pins.

PISHACAN/PICHACAN : mòt compausat (pisha can) designent una espèça en generau non comestibla, mès podent s’esténder a d’espèças minjadèiras mès damb chic d’interés. Dens d’autas regions, disen PISSA CAN o PISSA GOS (sinonimes). En catalan : PIXACONILL !

POTARÈU : mòt libornés, emplegat en Carcin, Perigòrd e haut Agenés. Auré la mèma etimologia que BOTARÈL o BOTARÒT (Roèrgue, Carcin), ‘quò’s a díser un derivat de bota « cujon, barrica » (en rason de la fòrma arrondida), deu latin buttis « sòrta de vase ».

ROGIN : de roge. En francés agaric à feuilleté rouge.

ROGINA : sinonime de ROSAT DE PRAT, lo mòt es, solide, issut de roge (sa color es rosada).

ROSSETA/ROSSILHONA/(AR)ROSSANA : mòts rapelant la color iranjada de Cantharellus cibarius.

SABLET/SABLÈIR : de sable, probable pas en rason deu sòu on creish lo cep (s’agís deu cap negre), mès benlèu de sa color (?). SABLET es tanben un aut nom deu VIDAU, perce que possa suu sable landés.

SANGUIN : cep a las proprietats vometicas, qu’a una enòrma coa roja, d’on aqueth nom ; tanben, Lactarius de color roge-irange.

SAÜCASSA : de saüc, aubre suu tronc deu quau possa aqueth cep.

SENT-MIQUÈU/SENT-MISHÈU : Lepiota possa a l’autòne, a l’epòca de la Sent-Miquèu.

TIT : nom d’un ausèth, dont las camas son finas coma la coa d’aqueth cep.

TORON

TREMBLE (Lepiota)

TREMOLET/TREMBLE : de trèm/tremble, briule a petitas hulhas arrondidas.

VACÀS : designa lo PÈ DE MOTON, qu’es pertant reconeishut coma bon minjadèir.

VAQUÈIRA : derivat de vaca, diu designar un cep chic apreciat, coma lo bolet des bouviers en francés.

VEISHINA : « pet », rapelant l’explosion de Lycoperdon quòra es madur.

VERDET/VERD/VERDELETA : de la color verda d’aqueth cep.

VIDAU/VIDAULA

 

Una granda partida deus noms ceps son mòts compausats dont es inutile de balhar l’etimologia : MUS DE VETÈTH, ARROSET DEUS PRATS, ROSAT DE PRAT, ROSAT DEUS PRATS, CAP NEGUE, CAP NEGRE, CEP DE CASSI, POTARÈU NEGRE, CAPÈTH NEGRE, CAP NEGRI, CETH DE PIN, CETH BLU, CETH DE CASTANHÈIR, CAMA DE JAUGA, CEP DE PRAT, POTARÈU DE PRAT, CETH SANGUIN, CETH MAISHANT, CUU DE SAUMA, CEP DE GELADA, CETH DE BRER, ROND DE SORCIÈRA, PÈ D’ANHÈTH, CAMA DE TIT, BOTON DE GUÈTRA, PINHASSA JAUNA, CETH DE SABLE, TROMPETA DE LA MÒRT, TROMPA DEUS MÒRTS, PÈ DE MOTON, LENGA DE BEU, LENGA DE BIU, PÈ DE VETÈTH, VEISHIDA DE LOP, VESSIDA DE LOP, BOHA DE LOP, PAUTA DE LOP, VEISHIGA DE LOP, BORRA DE LOP, VUISHINA DE LOP

 

23 juillet 2012

Parabòla en marotin de Montsegur

Classé dans : Entre Duas Mars,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 7 h 44 min

Un homme avait deu gouya. Don le pu jeune dissit à son pere : Mon pere, baillez meu ce que je dioui augere de voutre bien. Et le pere les y partagit son bien. Quauque tan après, le pu jeune amassit tou ce qu’il avet, se n’anguit dan un pays bien louen, onte y mangit son bien en deybauche.
Après qu’i l’auguit tou mangé, y veinguit une grande famine dans quiou pays et y se trouvit dans la prauveté.
Y se n’anguit don et se boutit au service d’un des habitan dau pay, qui l’envoyit à sa ferme per y gardar ley gorrets. Iqui y l’auré bien voulut sa refession des eycosses que ley gorrets mangian, mé digun ne ly en baillet.
Enfen eytan rentré en ly mayme, y dissit : Combien y a tou de valet dan la mayson de mon pere, qu’avan dau pen en abondance, e moué je moure ici de faing. Faut que je parte et que j’ange trouver mon pere. J’ly dirrai : Mon pere, j’ay peché contre le ciele et contre vous. Je ne seu pas digne d’eytere appelé voutre gouya, traité meu coume un dey valets que son a voutrey gages.
Y partissit don, et se n’anguit trouver son pere. Quan y l’eytet encore louen, son pere l’appercevit, et touché de compassion y courrit à ly, se jitit à son cou et le biquit.
Son gouya ly dissit : Mon pere, j’ay peché contre le ciele et contre vous, je ne seu pu digne d’eytere appelé voutre gouya.
A ladon le pere dissit a ses valet : porte vitement la pu belle robe et veytisse lou ; metté ly une bague au dey et dey souly ey pi. Mené le vedé gras e tué lou : mangeon et feson boune chére. Care mon gouya que voyci eytet more e y l’ey ressuscité, y l’eytet prdu e y l’ey trouvé. Y se metirian à faire boune chere.
Pertan le gouya l’eyné qu’eytait dan ley champ revenguit e quan y fit proche de la meyson, y l’entendit le concere et la danse. Y sounit un dey valet à qui y demandit ce que queu eytet. Queu ly dissit le valet que voutre fray sey entorne e voutre pere à fait tue le vedé gras pr ce qu’i l’a trouvé en boune santé. Queu le fachit si fore qu’i ne voulit poing entre. Son pere sortit pr l’en prié.
Me y reyponguit :  Y a tan d’annayes que je vous sere, san vous avouére jamais desobéit en queulle chouse que ce sie, prtan vou ne m’avé jamais baillé un crabot pr me deyverti avec ms amis. Mé voutr’autre gouya, qu’a mangé tout son bien aveque dey femmes deybauchaye, n’ey pas pu leu arrivé que vous avé fet tué le vedé gras pr ly.
Mon gouya, ly dissit son pere, vou sé toujour avé moué et tou ce que j’ay ey à vous. Me falet faire fsten et nous deyvrti, parce que voutre fray eytet more et y l’ey ressuscité, y l’eytet predu e y l’ey retrouvé.

15 juin 2012

En parlar de Gulhon (Agenés gascon)

Classé dans : Lingüistica,Òlt e Garona — Lo Sarmoneir @ 21 h 22 min

Un òme n’avèva que dus gojats. Lo mèi joen digot a son pair :

«Es temps que shásqui mon mèste e que augi d’argent. Cau que posqui me’n anar e que vesqui de peís. Partatjatz vòste bien e donatz-me çò que divi aver.» «Ò mon dròlle, digot lo pair, coma vodràs, sès un meishant e seràs punit.» E après, obriscot un tiruère, partatgèt son bien e ne’n hascot duas parts.

Quauques jorns après, lo meishant se’n angot deu vilatge en hesent lo fièr e sens díser adiu a digun. Traversèt bien de landas, de bòscs e de rius. Au cap de quauques mes, divot vénder sas hardas a una vielha hemna e se loguèt per estar vailet. L’envoièn dens las pèças per gardar los
ases e los beus. Alòrs estot bien malerós. N’avot pas mèi de lèit per dromir la nèit ni de huec per se cauhar quand avèva fred. Avèva quauque còp talament hame qu’auré bien minjat aqueras huelhas de caulet e aqueths fruits porrits que minjan los pòrcs. Mès digun li donava ren.

Un sèir, lo vente voit, se deishèt tombar sus ua camba d’aubre e gueitava per la fernèsta los ausèths que volavan leugèrament. E après, vescot paréisher dens lo cièl la lua e las estelas e se digot en plorant :

«Labàs, l’ostau de mon pair es plen de vailets que an de pan e de vin, d’eus e de fromatge tant que ne’n vòlen. Pendent aqueth temps, jo mòri de hami aciu. E ben, vau me levar, anirèi trobar mon pair e li dirèi : Hascoi un pecat quand voloi vos deishar. Avoi grand tòrt e cau que me’n punísquetz. Òc sabi ben, m’apèretz pas mèi vòste dròlle, tretatz-me coma lo darrèr de vòstes vailets. Estoi copable mès m’ennojavi luènh de vos.»

12345
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star