LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

19 décembre 2016

Pible e piple

Classé dans : Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Gravas,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 19 h 17 min

Lo mòt pible o piple, designant los Leccinium, es interessant. Es encara coneishut per de dròlles de la campanha ! L’èi ausit díser per :

- mos oncles que passèren lur junessa a Usèsta (piple , per Leccinium scabrum)

- una hemna de 60-70 ans originària de St Pèir d’Aurilhac (pible)

- una drollessa de 10 ans a pu près, de Cabanac (pible) ; piple es tabé citat, ce cresi (a St Maurilhon)

- un dròlle de 9 ans a pu près, d’Ilats (pible)

- quauqu’un a St Macari (piple e pible )

L’èi lugit :

- http://celadon7.canalblog.com/archives/2007/01/11/3658784.html (pible , 33)

- https://vivreabonnetan.wordpress.com/tag/bolet-pible/ (pible , Bonetan)

- http://pible-rouge-pible-gris.esy.es (pible )

- http://cemachampi.blogs.sudouest.fr/tag/pible+gris (pible )

 

Derivats :

- pible rouge = Leccinium aurantiacum

- pible gris = Leccinium scabrum, L. carpini  

 

Etimologia :

Vèn deu latin populus, en francés peuplier. Çò qu’es amusant es que dens lo medís endret pòden díser pible e brioulasse, derivant cadun d’un mòt diferent per peuplier,  »pible » e  »briule ». Sivant lo FEW, aparei que  »pible » es un mòt d’origina peitavina-sentongesa, perigòrda e auvernhata (donc  »mediò-romanica »), los mòts gascons estent  »br(i)ule/biule », e los mòts lengadocians  »pibol/píbol ».

5 décembre 2016

Los derivats d’arēna

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 22 h 46 min

I a tot un patòc de toponimes que son estats desformats au hiu deu temps perque son de mòts gasons arcaïcs, derivant deu latin arēna  »sable » qu’estut remplaçat per  »sable ». En gascon, arena èra utilisat au mens dinc a la fin deu XVIe siègle. La preséncia d’un a au debut deu mòt a sovent menhat a de mautrencaduras.

 * ARÈS < lat. arenensem (estudiat per B. Boyrie-Fénié)  

* les ARENEYS (Arés), RENEY (Landiràs, Marions), le RENNEY (Blancafòrt) = l’arenèir, los arenèirs (< lat. arenarium)  »sablèira, tèrra sablosa ».  

* l’ARIEY (Saucats) : medís mòt, demb disparicion deu -n- intervocalic : arenèir > *areeèir > arièir (medissa evolucion que dens menar  > *mear > miar).  

* la RENEYRE (Graian) = l’arenèira (< lat. arenaria), medís sens que dessús.  

* LANDAREYRE (la Marca) = landa ar(e)èira  »lana sablosa ».  

* la REYRE, anciana parròpia restacada a Pelagruia, a probable lo medís sens (l’ar(e)èira).

L’ARENÉE (St Crapasi) e le RENET (Lenton) : de tota evidéncia restacables au latin arēna. Belèu que le RENET es l’arenet < lat. *arenittum  »lòc sablós » o qu’es una desformacion de l’arenèirPer l’ARENÉE : desformacion de l’arenèir ? mòt francés (belèu passat en gascon quauque temps coma *l’arenèia ?) ?

Es tabé possible qu’ARIOLE (Cudòs) vèni de : arenòla > *areòla > ariòla. Pensi pas que sii *hariòla (perque a Cudòs lo h se manten), ni mèi un derivat deu latin area perque senon aurén airòla.

Per LALEYRE (Pian), s’escrivèva LARIEYRE au XIXe siègle, donc pòt èster coma l’ARIEY, d’autant mèi qu’en aqueth lòc, i a justament una unitat pedologica qu’apèran  »placage sableux » ! Notaram qu’escrivèvan tabé LA LIEYRE,  belèu per confusion demb lièira  »pèça de lin » que divèva èster un mòt totjorn emplegat.

Enfin, me damandi se ARIESTE (Prenhac) e la RIESTE (Arbanats, Loishats) serén pas derivats d’arena pulèu que (a)hrièsta (= frièsta) qu’es semanticament bijarre en toponimia ! Mès lo sufixe -èsta, que sembla lo -èsta d’Usèsta, qué n’en es ? Existèva en gascon ? A crusar…

Mès la distribucion de les fòrmas en -n-/-Ø- es un pauc aleatòria, ce sembla !  

15 octobre 2016

La hilha deu jardinèir

Classé dans : Alhurs,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 12 h 50 min

Un praube òme avèva tres hilhas e les aimèva redde. Son trabalh de jardinèir li permetèva a pena de les norrir. Aquò’s pr’aquò que hosèva, rasterèva, sauclèva son casau deu desser au matin e deu matin au desser.

Un còp que hosèva un rosèir, se mastèt davant eth un grand lusèrp que li dishut :

- Òme, sabi qu’as tres hilhas. Fau que m’en balhis una en maridatge, senó te minjarèi.

Lo jardinèir penadit fòrt d’ausir aquò. S’entornèt a son ostau lo cap baishat. En lo vesent atau, sa hilha l’ainada li damandèt :

- Pair, qu’atz donc vos ?

- Vèni de véser un grand lusèrp e m’a damandat una de mes hilhas en maridatge senó me minjarà. La quala d’entre vosautas vodrà l’esposar ?

- Pas jo, s’escridèt l’ainada.

La segonda hilha entrèt e, vesent son pair bien apenat, li damandèt :

- Qu’atz donc vos, pair ? Me sémblatz bien apenat.

Li’c dishut.

- Pas jo, ce cridèt la segonda.

La pus juna entrèt enfin e pausèt la medissa question.

- Jo, sui prèsta a esposar lo lusèrp !

S’en angut dens lo casau e rencontrèt l’alimaut au pè deu rosèir.

- Vèn demb jo, ce dishut lo grand lusèrp, e autalèu la tèrra se dubrit e davarèren dedens per un grand escalèir. Digun tornèt véser la goiata ni mèi lo lusèrp.

Un jorn que penadissèvan, dens l’ostau deu jardinèir, de çò qu’èra vinguda la goiata dispareishuda, l’ainada aujut l’irèia de tornar au casau e de hosir lo pè deu rosèir. Descubrit los escalèirs e los davarèt marsha après marsha. Vit un bròi ostau esclairat, i entrèt e trobèt sa sòr sheitada au cunh deu huc. S’abracèren, fòrt emocionadas.

- Fau pas plorar, ce dishut la pus juna, sui pas malurosa. Mon marit es fòrt bròi, te lo mocharèi desser. Lo jorn, se transfòrma en lusèrp ; la nuit…

Lo desser vingut, quòra lo marit estut adromit, les duvas sòrs s’aproishèren deu lèit. Mès l’una hasut un gèste que desendromit lo bèth prince.

A ‘queth moment, tot dispareishut : l’òme, l’ostau e se retrobèren dens un ahorèst espés, au bèth mitan d’un país desèrt, devath un cèu shens estelas.

Caminèren lavetz longtemps, longtemps, shens avisar digun. Lèu, descubriren taplan un grand castèth au cimòt d’una montanha.’Quò’ra lo castèth deus vents.

- Ont vòs anar ? ce dishuren los vents a l’ainada.

- Vòli rejúnher l’ostau de mon pair, lo jardinèir.  -

Lavetz seguís-me, ce respondut la bisa.

- E tu, ont vòs anar, ce dishuren los vents a la capdèta.

- Vòli retrobar mon marit, lo prince Lusèrp.

- Lavetz seguís-me, ce respondut l’autan.

Au cap de sèt jorns, l’ainada se retrobèt, tota bargada, dens un país desèrt e torrat.  Digun sap çò que vingut.

L’autan dishut a la pus juna :

- Praubeta ! de ‘cí entà l’endret ont vòs anar, i a encara bien de camin. Çaquelà vau assajar de te l’abracar. Vas anar entà ‘queth ostalòt ont alugreja una lutz. Aquí haràs çò que te diràn. Atau retroberàs belèu un jorn ton marit.

- Mercí, vent d’autan,ce dishut la goiata.

Arribèt a l’ostalòt. Achí damorèva una bona hada.La hilha deu jardinèir, quòra estut bien pausada, li contèt son aventura.

- Ma dròlla, ce dishut la hada, ‘quò’s bien tu qu’ès responsabla de ton malur. Ton marit es un rèi qu’un meishant encantaire condamnèt ad una longa espròva en l’oblijant ad èster un lusèrp pendent lo jorn. En acceptant de l’esposar, li permetures en partida de se liberar. Mès falèva pas que son secret estussi revelat. Dens sèt jorns adara, son espròva serà acabada e se sovirà pas mèi de tu ! A, pòdes plorar sus ton malur !

‘Quò’s çò qu’hasut la hilha deu jardinèir.Plorèt, plorèt pendent sèt jorns. La hada qu’èra partida s’entornèt lèu.

- Praubeta ! lo rèi , ton marit, t’a completament aublidada. Se torna maridar doman.

La hilha deu jardinèir n’avèva pas mèi de grumilhas per plorar.

- Escota, ce dishut la hada, vau assajar de t’adujar. Pren-te aquera quenolha d’òr demb la quala hilaràs hius d’òr. Vai a la pòrta de la glèisa.La nòvia vodrà crompar ‘quera quenolha e li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La goiata s’en angut a la pòrta de la glèisa e,quòra la nòvia vit aquera polida quenolha, volut la crompar.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

- Mès ès pèga ! ce dishut la nòvia.

Sa mair qu’èra pròishe d’era  e qu’avèva tot ausit parlèt a l’aurelha de sa hilha.

- Accèpta de los deishar amassa una jornada per auger aquera extraordinària quenolha.

La nòvia acceptèt donc, mès de tot lo jorn, la hilha deu jardinèir poscut pas rencontrar lo rèi. Lo desser vingut, li hasuren béver un beuratge que l’adromit autalèu. La prauba aublidada hasut tot çò que poscut per lo revelhar en li disent :

- Te sovènes deu temps quand èras lusèrp ? Rapèla-te lo casau de mon pair. T’èras maridat demb jo.

Mès dromèva a tengut.

La goiata s’entornèt a la hada per li díser que lo rèi n’avèva pas aujut l’escasença de la reconéisher.

- Vas préner aqueth còp aqueth travolh e angràs i gumerar de hiu d’òr davant la pòrta deu palais. La nòvia vodrà te lo crompar, mès li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La novèra rèina consentit encara, mès la hilha deu jardinèir e lo rèi poscuren pas damorar amassa un sol moment. Lo desser, un novèth beuratge plongèt lo rèi dens un somelh prihont.

La hilha deu jardinèir contèt a la hada çò que s’èra encara passat.

- Aqueth còp, ce dishut la hada, vas préner aqueth plat en òr demb ausèths rostits que cantan, e tornar a la pòrta deu palais.

Au solide, la rèina volut aqueth plat e n’en damandèt lo prètz.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

La nòvia, maugrat sa granda enveja d’auger un plat tà extraordinari, comencèva a s’esmalir. Consentit a degrèu.

Lo desser, l’auserèra se trobèt dens la crampa deu rèi, e aqueth, coma per encantament,èra bien revelhat. Avèva voitat lo beuratge dens la chaminèia.

La hilha deu jardinèir li damandèt :

- Te sovènes deu temps quand èras un lusèrp e quand damandères a mon pair l’una de ses hilhas ? Aquò’s demb jo que te maridères.

Lo rèi s’en sovinèva perfèitament e estut tot urós d’auger retrobat sa prumèra esposa.

- Adara qu’ès achí, te gardi.

E viscuren bien urós.

14 septembre 2016

Provèrbes lemosins e adaptacion garonesa

Classé dans : Alhurs,Lingüistica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 12 h 26 min

Eu es passat dins las vinhas : il a bu => Es passat dens les vinhas

Eu a ‘trapat lo còp de solelh a l’ombra : id. => A gahat un còp de sorelh a l’ombra

Eu crei que tot lo país es plan : il ne doute de rien => Crei que tot lo país es planèir

Eu a sentit quauque fum : il s’est douté de qqch => A sentit quauque hum

Eu a entendit brundir quauqua moscha : il a appris qqch => A entendut broncir quauqua mosca

Un n’es pas a l’enterrament d’un chat : on n’a pas besoin d’etre si sérieux => Som pas a l’entarrament d’un gat

Eu fará coma las nesplas : il s’amendera en vieillisst => Harà coma les mesplas

Far mai de fuòc qu’un n’a de boés  => Hèser mèi de huc que n’an de bòi

Eu a pòur de se nejar dins lo crachat => A pòur de se negat dens un escupit

Eu a ‘gut un piau blanc : il a eu peur => A aujut un peu blanc

Eu es coma las ròndres : eu ne vòu ni beure ni laissar beure => Es coma los romècs, vòu pas béver ni dishar béver

Eu es coma lo papa : infaillible => Es coma lo papa

Per far ‘na moleta, fau cassar daus uòus => Pr’hèser una moleta, fau copar eus

Un li fariá creire que las lebres bastissen sur los chasnes / que n’a pas de chamisa => Li harén acréser que les lèbes bastissen sus los casses

‘Natz portar dau fen a las polas : allez vous faire voir => Anatz portar de hen  a les polas

Plejar son profiech dins ‘na fuelha de persilh => Plegar son profit dens una hulha de peiressilh

Eu a ‘chabat de far rire : il est mort => A ‘cabat d’hèser ríser

Si ‘quela femna n’a pas d’aiga dins sos selhs, ‘la ne’n aurá dins sos uelhs : elle sera malheureuse => Se ‘quera hemna a pas d’aiga dens ses selhas, n’en aurà dens sos ulhs

Content coma ‘na graula qu’empòrta un calau => Content coma una agraula que s’empòrta un esquilhòt

Quand la sopa es facha, fau la minjar => Quòra la sopa es hèita,  fau la minjar

Quand la pola chanta, ‘la vòu póner : quand on parle de qqh, on le désire => Quòra la pola canta, vòu pón(d)er

Ne fau pas tuar tot çò qu’es  gras /totas las moschas que pican => Fau pas tuar tot çò qu’es gras /totas les moscas que fissan

N’es pas temps de fermar l’escuria quand lo chavau es partit => S’en vai pas temps de barrar l’escuria quòra lo shibau es partit

 

14 juin 2016

Ginhèc o pas ginhèc ?

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 23 h 39 min

Dens un document de propaganda occitanista, l’interview d’una liceana :

‘’Je ne m’exprime pas vraiment en occitan en dehors des cours, sauf quelques mots, adiu, va plan, ginhèc, a totara… Il m’arrive de parler la lenga nòsta avec ma mère et avec ma grand-mère.’’

Aquera liceana es en Gironda, e cresi pas que dens sa familha la comprenin quòra ditz ‘’va plan’’ o ‘’ginhèc’’. Aqueth fotut ‘’ginhèc’’, d’alhorns, me sembla èster una invencion grosclaudesca calcada pus o mens sus lo francés ! En efèit, lo gascon ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ correspond au francés ingénieux, astucieux, habile, … Vèn deu latin ingenium. Lo francés génial (atestat dempui 1865) significa qui a du génie, se refèra a quauquarrés de pulèu abstrèit e de pus fòrt. A la lemita, pòdem utilisar ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ per quauqu’un qu’es génial, tant vau díser qu’a d’irèias cranament bonas ; mès l’utilisacion de génial coma exclamacion es pròpa au francés e vesi pas perqué harem lo mème litzament de sens en gascon. S’escridar ‘’ginhèc !’’ es coma s’escridar ingénieux ! en francés per díser super !  D’auta part, a mon avís, ‘’ginhèc’’ s’aplica ad una persona pulèu que non pas ad una causa.

Malurosament, n’èi pas de solucion  de remplaçament.  Pòdem díser ‘’una crana irèia’’ au lòc de ‘’una irèia ginhèca’’, mès per l’interjeccion sabi pas.

12 janvier 2016

Parabòla en gascon de Podensac (33)

Classé dans : Gravas,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 13 h 22 min

Lo goiat pròdigue

 

Un òme n’avè que dus goiats. Lo pus june dishut a son pair : « Es temps que si(i) mon mèste e qu’augi argent. Fau que pusqui m’en anar e que vedi país. Partatgetz vòste ben e balhetz-me çò que divi auger.  – Ò, mon dròlle, dishut lo pair, coma vorràs. Ès un mishant e s’ràs punit. » Apui, ovrint un tiroart, partatgèt son ben e n’en hit du(v)as porcions esgalas.

Chic de jorns après, lo mishant dròlle s’en angut deu vilatge en hints lo fièrt, e shans díder ren a digun. Travassèt bòcòp de landas, de bòis, de ribèiras e vingut dens una granda vila ont despensèt tot son argent. Au bot de quauques mes, digut vénder ses pelhas end’una vielha fama e se logar per estar vailet : l’envièren aus shamps per i gardar los aines e los buus.

Lavetz estèt bien malurús. N’augut pas mèi de lit per dromir la nuit, ni de huc per se cauhar quand hadèva frid. Avè quauque còp tant de hame qu’auré bien minjat aqueras hulhas de caulet e aqueths fruits porrits que minjan los pòrcs, mès digun ne li balhèva ren.

Un desser, lo vente vide, se dishèt tombar sus un shèite, espients per la frièsta los audèths que volèvan laugèirament. Apui vit paréisher dens lo cièl la lu(v)a e les estelas, e se dishut en plorents : « Labàs, l’ostau de mon pair es plenh de dòmestiques qu’an pan e vin, eus e hormatge tant que n’en vòlen. Pendent aqueth temps, jo mòri de hame ací.

E bé, vau me livar, airèi trobar mon pair e li dirèi : Hiri un pecat quand voluri vos quitar. Auguri grand tòrt e fau que me punissetz, ic sabi bien. Ne m’apèritz pas mèi vòste goiat, tretetz-me coma lo darrèir de vòstes vailets. Estèri copable, mès languivi lunh de vos. »

Lo pair èra dens son casau, acabents d’arrosar ses flors : vesitèva los pomèirs e los arredims. Quand vit víer suu camin son goiat tot cobèrt de sudor e de possièra, trainant la cama, poscut a pena ic créder. Se démanda se faliva que lo punissi o que lo perdonèssi… Enfin, damb les larmes aus ulhs, li alonguèt los braç, e se gitants a son còth li balhèt un gròs poton.

Apui hit asheitar son goiat, sonèt ses gents e los vesins : « Vòli l’aimar coma avants, lo praube mainatge, lesi dishut talèu qu’estèren rassemblats. Es état assès punit : que digun adare ne li hèdi nat repròishe. Vinetz lo véder, portetz-li viste un bròi paletòt, metetz-li una baga au dit, apui solièrs nèus aus pès. Poiratz tabé préner veguèirs, canards e miar un vetèth bon a tu(v)ar ; vam búver, minjar ensemble e har una grana hèsta. »

Los vailets aubeïren lur mèste e miren una bèra napa sus la taula. Au mème moments, l’ainat goiat arribèva de la caça damb sons cans. « Quau es donc aqueth bruit ? cridèt en jurents. Credi que càntatz ací ; n’es pas tròp lèu que torni. Ètz-ét fòu, mon pair ? »

« No, mon goiat, n’en sui pas, respondut lo vielh. S’hèdi aquò, aquò’s que sui plenh de jòia. Càntam e som urús, car am bien de qué. Qu’ic vulhis o no, fadrà que cantis tu tabé e que te rejoïsses damb nosauts, parce que ton frair qu’èra mòrt es revingut a la via. Aquò’s coma se vinèva de nèisher : gèir èra perdut, anuit lo valà retrobat. »

E. Duprat

14 mai 2015

Glossari pebrat

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 22 h 43 min

{{abrocar}} : mettre en perce (un tonneau). Peut être utilisé grivoisement ? À voir…
{{anar a Brosseta}} : attraper une MST (argot bordelais).
{{anar a la calina}} : faire l’amour. La {calina }est la balançoire. En marmandais, on dira {{anar a la jampòla}}.
{{anar au ragassèir }}: faire l’amour.
{{anar au riga-raga }}: faire l’amour.
{{anar au sac }}: faire l’amour… sur un sac de jute.
{{auger un bròi davant }}: avoir de beaux seins.
{{auger la gaula /la quilha }}: bander.
{{auger la parpalha que reganha /qu’arreganha }}: avoir de gros seins. Littéralement ‘avoir la poitrine qui se rebiffe’.
{{aver lo popet vagant }}: être une femme facile (en Buch).
{{bàter lo peirat }}: proposition personnelle pour ‘faire le trottoir’.
{{bergamòta }}: sexe féminin. Mentionné par Mistral.
{{bèrlas }}: couilles (en bordelais). Littéralement ‘billes’.
{{bertran }}: chatte (en bazadais).
{{bicar }}: signifie souvent embrasser, mais aussi baiser dans le sens paillard.
{{bosic / bodic }}: zizi. Littéralement ‘lombric’.
{{braguèir }}: les nichons. Littéralement ‘pis’.
{{bròca }}: zizi. Littéralement ‘broche’.
{{broquet}} : zizi. Littéralement ‘fausset’.
{{cacòlhas }}: couilles (en bazadais). Littéralement ‘galles du chêne’. Ma mère avait un camarade chafré {Cacoye}.
{{calinar }}: baiser. Littéralement ‘balancer’. Verbe intransitif ?
{{camalet}} : coureur de jupons (notamment en val de Garonne). On disait {coquin coma camalet }(ou {coma Camalet}).
{{canavèla / canavèra }}: bite. Littéralement ‘canne de Provence, canne à pêche’.
{{canha }}: pute.
{{cardinat}} : mot euphémique pour le sexe masculin. Littéralement ‘chardonneret’. Dans une chanson bazadaise : {lo nòvi a un cardinat, tota la nèit lèva lo cap.}
{{se chaflar}} : se rouler une pelle (dans la Lande). Je ne pense pas qu’on dise {chaflar quauqu’un.}
{{chana }}: pipe (Ducloux). Du saintongeais {chane }‘tuyau’, équivalent de {cana.}
{{chichorit }}: chatte (en bas-médoquin).
{{chucar }}: sucer.
{{coa / coeta / coga / coda }}: queue.
{{cochar a l’ardit }}: monnayer ses charmes ? Si ce n’est pas la signification d’origine, on peut en tout cas le proposer.
{{corratèir }}: coureur de jupons (en bazadais).
{{cotoliu / cotorliu }}: mot euphémique pour le sexe féminin. Littéralement ‘cochevis’. Dans une chanson bazadaise : {la nòvia a un cotoliu, tota la nèit hèi ‘riu-chiu’. }En adoptant l’expression béarnaise {lo cotorliu que’u hè piupiu}, on aura {{lo coto(r)liu li hèi piupiu }}‘elle a le feu au cul’.
{{cujòts }}: nénés (Masson). Littéralement ‘gourdes’, etc.
{{dançar lo hròcha-monic }}>> voir {hròcha-monic.}
{{despiucelar }}: dépuceler. Le mot poli est {desficelar}.
{{s’encanhardar}} : se prostituer.
{{s’encoarrar }}: s’associer avec une femme de mauvaises moeurs (en bazadais). D’Estalenx donne d’ailleurs {coarrejar} pour ‘courir la pute’.
{{encular }}: enculer.
{{engulhar }}: enfiler. Pourrait bien s’utiliser grivoisement, même si je ne l’ai pas encore noté.
{{enjaular }}{(verbe trans.) }: draguer (d’après Masson).
{{esclipòt }}: désigne le sexe féminin en bas médoquin. Littéralement ‘tiroir, piège…’. {Virolèrem las branas, tastèrem l’esclipòt, sondèrem la ragana }(los Tradinaires).
{{estar cargada deu davant }}: avoir de gros seins.
{{fimelèir }}: coureur de jupons ; amateur de sexe (cf. le gascon {afumelit}).
{{fisson }}: ‘dard’, peut s’utiliser comme métaphore du sexe masculin (cf. Masson). De même, le verbe {{fissar}}. Masson raconte l’histoire d’une fille mise enceinte par un inconnu :
{Mèste, i a darrèir vos un borreion de bròcs, / Gaitatz se shaca branca es armada de cròcs. / Sheitatz-vos-i dessús, servitz-lisi de cibla, / Sus tant de bròcs que i a, sauratz-vos díser après : Lo qui vos a fissat ? Non, diratz a pu près, / Per díser juste es impossible ! }
{{fostrolhar }}: baiser (cf Escarpit).
{{frequentar / frecantar }}: sortir avec, ou simplement draguer. Verbe transitif ? intransitif ? les 2 ?
{{se frequentar }}: sortir ensemble.
{{galistrós }}: petit ami, avec une connotation un peu péjorative. Peut aussi signifier ‘gigolo’. Cf. la chanson bordelaise {lo Fossat daus Carmes : … rencontraram una bèra madama, que se permena avèc son galistrós… }
{{gatona }}: chatte.
{{gingar }}: danser, s’ébattre… On en fait ce qu’on veut ! Ce qui nous rappelle la chanson légère {la Bomba Sent Vincent : … Ah Cadishona, coma sus minhona, dives me creire dens ton flaflà / Sus la verdura, quala tornura, ah coma dives bien valsar !}
{{gorrina}} : signifie ‘gouine, truande, pute, prostituée, traînée, femme perdue, femme de mauvaise vie’ selon d’Estalenx. Mais dans quelle région précisément ? Pour information, il donne aussi : {ahroncilh, arrossegada, arrossegadís, arrossèga, gorrinèra, pedaç de hemna, pegulha, pegulhassa, predèra, pèth, pedaça (pedassa?), semèla, tareseta, trolhada, pigata, carnús, sharra-maugana, fadrina, descauçada, descohada, desgansolada, estaloada, bestiar de cortias, shiquèra.} Peut-être aussi {{gorrassa}}, à vérifier. Voir aussi Mistral.
{{guèita-au-trauc }}: pourrait désigner un voyeur. Littéralement ‘regarde au trou’.
{{guita }}: meuf, poule. En béarnais : chipie, fainéante. Utilisé par un ancien camarade, Jean-Sébastien Castaing, de Toulenne. Littéralement ‘cane’.
{{guitzadèir / -adeir / -aduir }}: le trou du cul (Masson emploie {guitzader }-étrange forme- pour des volailles).
{{guitzar }}: éjaculer. Ou plutôt chier (cf. Masson). {Aquò guitza }: ‘ça boume’, en Benauge. Pour ‘éjaculer’, on pourrait peut être dire {{sabar }}(et donc {{s’hèser sabar}})…
{{halhassa }}: chatte. Littéralement ‘fente’.
{{har coma a Cauderan }}: périphrase semblant vouloir dire ‘se masturber’ (cf. Ducloux pour vérifier).
{{hatalha }}: grosse poitrine (en médoquin).
{{hemnassa }}: femme de mauvaise vie (en bazadais). {Una hemnassa de tripòt}, écrivait l’abbé Ferrand. À noter que bordilha, gronha et gronhassa sont mentionnés par Suire, mais il n’est pas sûr que ce soient des mots gascons (ni même d’oc, pour les 2 derniers).
{{s’hèser brocar }}: se faire baiser, se faire mettre.
{{hèser cama-larja}} : écarter les jambes. Evidemment pas grivois, mais on en fait ce qu’on veut…
{{hèser candeletas }}: faire l’amour. Expression ‘mignonne’ ; littéralement ‘faire des galipettes’. Ne pas confondre avec {hèser la candeleta }‘agoniser’ !!
{{hròcha-monic/-monilha }}: baise. Bien sûr, on peut remplacer {hròcha }par {freta }et utiliser les différents mots pour ‘nombril’ selon le lieu ({embonic }en garonnais et bordelais, {emonic }en marmandais, {embonilh/emonilh/nombrilh }en médoquin, {esmonic }en bazadais…)
{{lamonaire}} : étrange mot pour ‘petit ami’, prétendument bordelais (cf. d’Estalenx).
{{lamproionar }}: bécoter (d’après le français régional {lamproyonner }– Hilaire), en raison du type de bouche de la lamproie. Serait très localisé en pays macarien.
{{lutzar }}: reluquer, mater (en bazadais).
{{luvar }}: reluquer, mater (en marmandais).
{{minana }}: chatte (en bazadais).
{{monaca }}: bimbo, cagole (Suire).
{{monha }}: chatte (en bazadais)
{{monhon }}: chatte (en bazadais)
{{mostós }}: chatte (Suire ?). Littéralement ‘barbouillé’.
{{ni popas ni quiu }}: se dit d’une femme plate.
{{pamparra }}: grosse poitrine.
{{parpalha }}: poitrine. Peut-être qu’il existe aussi {parpaja}.
{{parpalhòu }}: poitrine (en marmandais).
{{parpalhòta }}: terme plus affectueux pour la poitrine.
{{perligostraire }}: coureur de jupons (en Buch). En parlar negue : {har córrer le perligosta }‘courir le guilledou’, d’où {perligost(r)ar.}
{{pingueta }}: bimbo. Localisation à vérifier.
{{pista-guèita }}: pourrait désigner un voyeur. Littéralement ‘surveille-regarde’.
{{piucèu/puncèu, -èla }}: puceau, -elle.
{{popassas }}: seins, avec un suffixe péjoratif/augmentatif.
{{puta }}: pute.
{{putanèir }}: coureur de jupons (en marmandais).
{{quica }}: bite, quéquette.
{{quilha}} : bite (surtout dressée !). Localisation à préciser ; peut-être d’oïl aussi.
{{quilhar}} : bander.
{{quiqueta }}: zizi.
{{quiquia }}: zizi (en marmandais).
{{quiu / cuu}} : cul. Proverbe : {les goiatas de Barsac se descapèran lo quiu per se caperar lo cap} (pas vulgaire à l’origine, mais on peut en faire ce qu’on veut). On dit en Benauge : {auger lo quiu mostós coma un panèir de vrenhas.}
{{ragana }}: désigne le sexe féminin en Médoc, mais aussi ‘raie du cul’.
{{ragassaire, -a }}: pédé (Mistral !), mais aussi chaud lapin.
{{ragassar }}{(verbe intrans.) : }baiser.
{{ragassós, -osa }}: chaud lapin (Suire)
{{règa deu quiu }}: raie du cul (Masson).
{{regon }}: raie (ou trou) du cul (en bas médoquin).
{{riga-raga }}(m.) : baise.
{{se rinçar la règa }}: faire sa toilette intime, en plus grivois.
{{sac de cagolhas }}: chatte (Ducloux). Littéralement ‘sac d’escargots’. C’est ce qu’il y a de plus vulgaire, apparemment.
{{samença }}: sperme. Ce n’est pas un mot vulgaire, celui-ci.
{{sautaré una craba }}: se dit d’un obsédé sexuel.
{{sharron }}: chatte. Littéralement ‘moule’.
{{shona }}: chatte.
{{shonassa}} : chatte (Ducloux). Plus vulgaire que {shona.}
{{shonagassa}} : chatte (Ducloux). Plus vulgaire que {shona.}
{{tastulhejaire, -a }}: peloteur (Lacroix).
{{tastulhejar }}: peloter (Lacroix).
{{taurir }}{(verbe trans.) }: sauter, baiser (Verdié).
{{te pishi au quiu damb una granda canavèra }}: insulte dans le Marmandais (‘je te pisse à la raie’).
{{se tocar }}: se branler. Verbe euphémique, bien sûr.
{{toquilhar }}: peloter, tripoter.
{{se toquilhar}} : jouer à touche-pipi. On peut aussi l’employer pour ‘se branler’.
{{trauquet }}: cf. la chanson paillarde bazadaise {au trauquet forra-li forra-li, au trauquet forra-li dret !}
{{tringlar }}{(verbe intrans.) }: baiser (en bazadais).
{{vedilhèir }}: mot médoquin ; difficile à dire s’il représente le sexe masculin ou féminin car cela dépend des sources. Signifie à la base, populairement, ‘cordon ombilical’ et ‘nombril’. Cf.{ vedilha }‘vrille’.
{{viet }}: se retrouve dans les expressions {viet d’ase }‘aubérgine ; sapristi !’, {viet d’asoòt} ‘sapristi !’ ; également {viat d’ase, vit d’ase, vit d’auca }(ces 3 en garonnais).
{{vraisherèir }}: mot burlesque (litt. ‘buffet’) pour le sexe féminin, en Médoc.

17 avril 2015

Glossari de l’alcòl en gascon septentrionau

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 20 h 44 min

TOTA CORRECCION, TOT AJOT, SON BIENVINGUTS !

a cargat : il en tient une !
avinat, -ada com una vielha toca : une comparaison rustique !
bandada : cuite.
se bandar : se bourrer la gueule.
bandat, -ada : bourré.
bandat, -ada a (la) clau : complètement bourré.
barrat, -ada : bourré, mais pas aussi évident que bandat. On dit de même barrat a clau.
bevaire, -a : buveur (en bazadais). Etymologiquement erroné puisqu’on a béver et pas *bevar.
bevet, -eda : saoul,e (en bazadais). Mot correct.
buvanèir,a : buveur (en médoquin). Etymologiquement erroné puisqu’on a buure et pas *buvar.
se cargar una baragana : se mettre une mine.
chucaire, -a : poivrot.
chucar : picoler. Notamment : chuquèva a plenh salèir (Ferrand).
chuca-vin : ivrogne.
churlaire, -a : poivrot, pilier de bar.
churlar : picoler.
clabòt,a : bourré (en bordelais).
dar trucs au barricòt : pourrait bien signifier ‘se saouler’ comme le béarnais(??) balhar còps de pè a la barrica, puisque la chanson bordelaise Lo pont de Bordèu dit : au Ropic, los ivronhes : dan trucs au barricòt / ont van totas les dònas de la ruia Sent-Ròc. Mais c’est peut-être au Barricòt qui serait un cabaret (cf. la suite de la phrase). Et puis dar est bizarre.
embrumat, -ada : pompette.
estorcedèir,a / -edeir,a /-eduir,a : déchiré (drogue), ivre mort.
far la camada / far la bomba-rombeta : faire la bringue (en bordelais).
se gahar una nhòsca/nana : se bourrer la gueule.
galetar : picoler (en bordelais).
godalha : ivrognerie (en médoquin).
godalhar : picoler. La godala ou godalh(a) est le chabrot, à Bordeaux.
hèser cuupelet au veire : vider un verre.
hèser lo brimbaut / hèser ribòta : faire la bringue (en garonnais).
horlupar : siffler.
s’ivronhar : se saouler.
ivronhàs, -assa : saoulard.
ivronhe, -a : ivrogne. (Aussi ivrònhe, -a, plus francisé).
nana : cuite. où ?
nhasca : cuite (Suire). Localisation à vérifier.
nhascat : bourré (Suire). Localisation à vérifier.
nhòsca : cuite. où ?
pintaire, -a : buveur.
pintar : boire de l’alcool.
se pintar : se saouler.
pintassaire, -a : poivrot.
pintat, -ada : saoul.
pompaire, -a : buveur, plus fort que ‘pintaire’ (poivrot).
se riflar (verbe trans.) : siffler (un verre, etc.). On dit peut-être aussi riflar.
se rinçar la gardala : s’en mettre un derrière la cravate.
shiulaire, -a : buveur. Cf. shiular, comme le français ‘siffler’.
shiulat : coup à boire.
shopinaire, -a : buveur… de chopines ! On dit : es un mèste shopinaire.
tringaire, -a : buveur.
truca-taulèir : pilier de bar.
ulhar : picoler (Suire). Au sens propre, ‘ouiller’.
vira-pintas : surnom d’ivrogne. Cf. le patronyme garonnais Virepinte/Birepinte !

Quelques comparaisons attestées, mais qui sont peut-être utilisées plutôt pour la nourriture :
borrat coma un bodic
hart coma un bodic
hart coma un lagast
plen coma un ase
plen coma una bodiquèira
sadoth coma una truja/treja

5 novembre 2014

Lo lexic variat de les vias

Classé dans : geografia,Lingüistica,Paisatge — Lo Sarmoneir @ 9 h 40 min

Les vias de comunicacion son desempui l’Antiquitat de lòcs qu’atiran la populacion. Pòdem citar, en Aquitània, lo camin Gallian (Bordèu-Vasats), lo camin romiu (Bordèu-Baiona) empruntat per los sent-jaqués, lo pleonasmic camin de la via (Bordèu-Cubzac), la Cauçada (Bordèu-Cotràs-Peirigüers), lo camin hariau (camin costèir traversant la Lana Grand) o la Levada (Bordèu-Punta de Grava)…

Los toponimes se referent ad aqueras vias – e tanben a les mens importantas – pòden derivar deu gaulés camminus (la Caminòta, Camenal, les Cami(n)adas…). La nom de Sendets significa « ensemble de petits camins » (*semitellas > *sem(i)dèths). De noms pòden se referar, a l’origina, a la natura de la via : podèva estar pavada (rua Paimentada, la Herrada, la Granda Ferrada…), o simplament empeirada per facilitar lo passatge de les carretas (la Carrèira (Longa)…), omèi rehauçada coma aquò’ra la costuma dens l’Antiquitat (la Levada…). Lo latin [via] calceata, eth, nos a balhat pro de toponimes de tipe « la Cauçada » (e en particulièr Sent Martin la Cauçada).

Quauques mòts son tipics de la Lana, coma pegulhèira e cor(re)gèira que rapèlan los tragèits deus tropèths capvath los grands espacis bravichuts. Los mòts passa (puslèu maritime), tralha o viòt, eths, son mens especifics.

Dens les vilas, tròban tanben de carrèiras, mès sonqu’en gascon medievau, coma nos ec indican les placas de ruas a Sent Macari. Per contra, carruet (entre Sent Macari e La Rèula), carreiron, carreiròta, carreiròt, son totjorn visibles. Per l’anecdòta, entenduri un jorn una fama pas tan vielha emplegar lo mòt carruet. Au contrari, la Ruassa designa una granda rua.

Quauque còp, una mesura de distança es utilisada, coma per la comuna de Quarta Lèga, qu’èra a quata lègas de Blaia suu camin d’Engolesme. Per contra, Tressas e Cestàs, tradicionalament « a tres lègas » e « a sheis lègas » son de faus amics ; en realitat, Tressas designa les tèrras de Tritius, e Cestàs es una deformacion de Fescals, deu latin *fiscariis « lemita de bans senhoriaus sus un axe rotèir a peatge ».

Solide, los axes de comunicacion èran ponctuats d’estapas. Atau, bèth-arremat de lòcs pòrtan lo nom de « la Pòsta« , coma a Montuçan o a Cestàs. I fadré ajotar l’Òste, l’Ostet, l’Ostessa, Bon Òste… que rapèran aubèrjas. Etauliers vèn deu sentongés étaule « establa, escuria, aubèrja » ; per Masion, vèn deu latin *mansionem « ostau d’estapa, aubèrja ».

Poiram enfin mencionar la granda varietat de les interseccions. D’una part, les horcas (la Caforcha, los Tres Còrns [les Trois Cornes en francés], la Horcada, la Horquèira…) ; d’auta part, los quate-camins (lo Canton, Canton de les Sorcièras, los Quate Camins, la Crosilha, l’Estela…)… E milhor encara, « los Sheis Camins«  !

22 octobre 2014

E ben…

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 18 h 03 min

Un militant de Libertat escriu :

 

qu’ei la prumèra ahar     > Aqueth pensa francés !  En gascon ahar/afar es masculin. Se vei donc qu’es un locutor « artificiau ».

la calandreta deu limosin que deve arrefusar     > Me damandi coma prononça… Deu (o diu en nòrd-gascon) me sembla evident, naturau, eufonic. Mès ont a estudiat lo gascon, aqueth ?

que vam enfraquecer la dominacion > …… ah, benlèu que l’a estudiat a Madrid. La terminasion -ecer es espanhòla, solida (parecer > paréisher).

Que prepausarem   > En gascon, lo futur es -aram.

Mei qu’i aura persona que juntara l’organizacion  > Auà ! Quau gavachejadís !!!  Botarí : d’ont mei (mèi) i aurà personas que juntaràn…

mei le noste combat > Ah, mèi que pensar francés, a escriut francés (o tolzan, mès aquò m’estonaré, vist qu’a Tolosa los occitanistas remplaçan le per lo)

 

E ben, dau temps que se preocupan de politica, perfèit, mès de lenga…

12345
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star