LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

5 octobre 2012

L’òme n’es pas mèi evoluat qu’una bacteria

Classé dans : Ecologia, natura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 23 h 21 min

Enténdem de faiçon recurrenta que l’òme (quand disen pas “l’uman”) es l’espèça mèi evoluada, e encara quòra disen pas qu’es una espèça a part dens la natura. Aquò nos arriba tot dret d’un long eretatge judeo-crestian, solide. Sufís de préner coneishença de la vielha escala deu vivent de l’Atge Mièi, on passèvan deus gas a las pèiras, de las pèiras aus vegetaus (via los coraus), deus vegetaus aus animaus, apui a l’òme, aus anges e enfin a Diu. N’èra pas pèc coma representacion de la natura a d’aquera epòca, dens lo sens on n’i avèva pas encara los progrès tecnics actuaus. L’òme podèva atau se díser: “parli, pensi, e sustot cresi en Diu, donc sui lo mèi evoluat; lo can se sembla mèi a jo que non pas lo barbòt donc es un chic mens evoluat; lo barbòt se muda mès pas lo casse donc ven après sus l’escala”; etc.

Mès anuit? Dens la pensada populara, pensan encara que l’òme es l’èste mèi evoluat de la natura.

Perqué? Perce que sàbem que pénsam e qu’am una capacitat d’abstraccion, perce qu’am un lengatge articulat, qu’entàrram nòstes mòrts, qu’am cresenças, que transmétem sabers, qu’escrívem… E tanben perce que som bipèdes francs. Tot aquò resultant de modificacions bioquimicas, fisiologicas, anatomicas de nòste cervèth, de nòsta ganurra, de nòste rastèth de l’esquina, de nòstes membres… Modificacions que pòdem atribuar au caractère aleatòri de las mutacions geneticas (d’aquò tornaram parlar un aut còp).

En prumèir, pòdem respónder, e aquò’s scientific, qu’en tèrme de durada, som tan evoluats coma una bacteria. D’un punt de vista formau, se duas espèças existen desempui un milion d’annadas, an totas duas aujut lo mème temps d’evolucion, donc an autant evoluat l’una coma l’auta, òme o pas. Parlar d’evolucion reven en efèit, ‘quò’s a ne pas oblidar, a se demandar combien de mutacions geneticas an poscut afectar tala espèça. Se gueitèvam adara la vitessa d’evolucion puslèu que lo temps, las levuras, pr’exemple, evoluan redde mèi viste que nosauts, que son mèi “mutablas”! E pertant, qui las-i trobaré una superioritat sus l’“èste uman”?

En segond, dens lo cas, mèi filosofic, on l’evolucion correspondré a la quantitat d’avantatges (nocion fòrt subjectiva, totjorn raportada a çò que nos avantatja a nosauts), som mau plaçats sus l’escala. L’alefant, la tartugla, e tots los vegetaus linhós viven mèi vielhs que l’òme. Lo can sent talament mèi d’audors que l’òme. L’agla a una milhora vision. Los ausèths migrators saben detectar lo camp manhetic. Los ausèths en generau, las shirecaudas, los barbòts, saben volar. Los peishs saben respirar dens l’aiga. Las iranhas saben marshar au plafond. E los que detectan los ultrasons e los infrasons, qu’i vesen la nuit,… …

Mès aquò nos arrenja, de ne pas tornar botar nòsta pretenduda superioritat en question. Los cresents, sàbem perqué. Los auts, vòlen gardar la justificacion d’una legitimitat a poder dispausar de la natura coma ec vòlen, qu’èsti per la destruíser… o per la protejar!

Lo còp que ven, desmontaram quauquas idèias recebudas sus l’evolucion en generau.

Damb lo bròc negre

Classé dans : Cosina,Ecologia, natura — Lo Sarmoneir @ 15 h 37 min

Damb lo bròc negre dans Cosina 220px-closeup_of_blackthorn_aka_sloe_aka_prunus_spinosa_sweden_20050924   Lo bròc negre es, coma ec sàbetz, un aubròt redde frequent dens las sègas e los brostèirs secs e ensorelhats. Es espandut en Bordalés. Au mes de setembre-octòbre (e benlèu dincas a novembre !), produís aquestas avarchas bolas viuletas… las prunetas. Fau hèser shau aus bròcs en las amassant ! Fau las causir, tanben, bien caperadas de « pruine« , qu’es un signe de brava qualitat.

Una brava confitura, que hèsem damb las prunetas. Pas besonh de lisi tirar l’òs, sufís de las botar dens un paderon damb prampó de sucre mèi un chicòt d’aiga. Ajotar un rinçòt de pineau. Dishar reduíser tot-tuishau. Tirar los òs a mesura que se destacan deus fruits.

Pòdem tanben botar los fruits dens un barrei d’aiga e d’alcòl a 40° (a parts egalas), damb una detzena de tarròcs de sucre. Aquò produirà un alcòl de qualitat, se lo dísham macerar pro de temps. Dens d’autas variantas, se pòt ajotar pruas de can, o rasims e moras. Dens tots los cas, quò’s minjadèir (o minjaduir !).

 

 

5 juillet 2012

Perqué defénder la caça, e quala caça ?

Classé dans : Ecologia, natura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 11 h 48 min

La caça, un deus nombrós sutgèits que hèsen debàter (a còps)….

 

Comparam la caça tradicionala damb l’eslevatge intensiu, industriau (ne parli pas d’eslevatge tradicionau, solide).  L’animau caçat a prampó de chança : n’es pas a cent per cent segur qu’èsti tuat preus plombs deu caçaire, quòra la bèstia d’eslevatge serà amatada per segur. D’un punt de vista sanitari, fau tanben considerar que l’animau sauvatge es probable milhor per la santat que lo qu’es caunhit d’antibiotics e autas ormònas e minjar artificiau.

Coma som omnivòres donc carnivòres, qué de mèi normau que de se norrir de carn ? L’òme es un predator,  aquò ec sàbem, mès ‘quò’s un animau coma los auts, çò que vòu díser n’oblidar pas sa plaça au mitan de la natura. E la caça es una activitat qu’ec permet, damb son caractère aleatòri… Mancar una bèstia diuré nos oblijar, finalament, a gardar una certèna umilitat : som pas los mèstes deu monde, ausèths, lèbes pòden nos escapar.

Solide, n’i'n a que diràn que, desempui pausa, am maserat certènas bèstias e n’aurem pas mèi besonh de caçar.  De practicas narriosas existen, coma l’eslevatge en bateria, on los polets, encarrassats, banhan dens lurs cagalhas, e ‘quò’s pr’aquò que dívem oblidar çò qu’es naturau ? Perce que la caça es quauquarren de naturau, òc-ben de vrai, in·herenta a la natura umana coma a de nombrosas espèças, qu’es la faiçon mèi logica de se cercar lo minjar, en dishant una chança a la presa de s’escapar e shens auger recors a tota una industria pas fòrt neta.

Los anti-caça diurén se díser tanben vegetarians per damorar coerents. S’opausar feròçament a la caça en minjant los produïts de l’eslevatge, ‘quò’s estar francament pèc.

 

Mès me fau nuançar mons dísers : n’aprovi pas tots los tipes de caça. Per exemple, quòra pàrlam de «regulacion» de las populacions, aquò pausa un problème filosofic. ‘Quò’s a díser que, prumèirament, la regulacion deu nombre d’individuts es, de vrai, un processús naturau qu’interven en çò d’un pilòt d’espèças animalas per  empachar que la populacion crèishi indefinitivament e estarissi las ressorças. E, entr’auts, la relacion predator-presa ajuda a la regulacion ; per consequent, que l’òme reguli la populacion deus auts animaus que minja, ren de mèi naturau. Mès d’un aut bòrn, l’òme es temptat d’intervenir sus la talha e la compausicion d’autas populacions, shens nada interaccion trofica (= alimentària). Se plaça donc en regulator suprème de la natura, e ‘quò’s a mon avís
una barralha a ne pas passar. Los animaus n’estent pas nòstas presas n’an pas de rason d’estar «regulats» per nosauts. ‘Quò’s contrari a la natura.

Los aujames, tanben. Qu’es aquò que considéram coma aujames ? Aujame, o bèstia nuïsibla, vaquí una faiçon de parlar que m’ariça lo peu. Renards, agraulas, rats e companhia, quau critère biologic los hèi «nuïsibles» ? E lo pire : l’òme es l’espèça que hèi lo mèi poishiu. Dempui quand una agraula sap bastir una centrala nucleara, un barratge ? Dempui quand los renards pòden provocar marèias negras o laishar bombas atomicas que boishan de la carta quauques milèirs de gents ? Èstim seriós, aqueras bèstias ne son pas mèi meishants aujames que jo rèi de Patagonia !

Mès l’òme ne supòrta pas que la natura torni préner sons drets. A abocinat l’abitat d’un sanglar, a bastit un ostau damb tot çò que precèda e s’enseguís, mès s’aqueste animau trapinha caulets e fraguèirs, cocuts e viuletèirs, per retrobar son territòri, ‘quò’s un aujame tuadèir. Fotuda vision antropocentrada. Fau pensar a relativisar ! E milhor encara : en França, actualament, n’am pas lo dret de tuar un òme assassin (fòrt bien !) ; per contra, am lo dret de tuar una agraula que piauca gruns de blat d’Espanha… Vos dishi carcular…

 

Lavetz, coma diuré estar, sivant jo, lo perfèit caçaire ? Simplament, diu totjorn pensar a tuar dens un but utilitari e naturau, qu’èsti per se norrir, o per balhar o vénder la norritura. (O benlèu per la pèth, encara qu’aquí, poirem ne’n tornar parlar.) Diu seguir las règlas, vòli díser hèser shau a l’atge, au sèxe, a l’espèça (solide), a l’epòca de l’annada. Diu hèser shau aus permenaires. Diu respectar las periòdas d’obertura. Diu recaptar non solament sas ganguerissas  mès tanben aqueras deus auts ; diu pensar a recaptar sas dolhas. Diu hèser còs damb la natura ; esvitar de hèser bruit, dishar lunh los gròs veïcules, se vestir discretament… Diu esvitar  de hèser sofrir. Diu respectar son can, n’ec fau pas oblidar ! E se lo caçaire ajuda a milhorar l’estat deus mitans naturaus que travèrsa, ‘quò’s encara milhor !

Entre nosauts, pensi que lo quite braconatge pòt, maugrat sons inconvenients, estar redde milhor que non pas la caça «classica».  Pas de municions, ‘quò’s ideau ! Mès pòt i auger problèmes de mòrt lenta, e sustot de gahar n’impòrta quala bèstia.

 

Avant tot, òmes, n’oblíditz jamèi qu’ètz animaus coma los auts, e pensatz a crompar patè de fesan o de shevrulh puslèu que de pòrc o de poralha ! Èstitz hardits e un còp que ven, parlarèi de la plaça de nòsta espèça dens la natura e dens l’evolucion.

 

10 juin 2012

Los oloms

Classé dans : Ecologia, natura — Lo Sarmoneir @ 22 h 32 min

Los oloms dans Ecologia, natura olom-193x300

Florimond escrivut un poème dedicat a l’olom de Menaut, a Cerons. Preu moment ne l’èi malurosament pas devath la man, mès aquò ne va pas nos empachar de parlar deus oloms. Oloms, dits tanben omes, ormes, auloms, aloms…

La particularitat deus oloms es que son atenhuts per la grafiòsa, una malausia fongica apareishuda en 1919 dont lo vector es en generau un barbòt, Scolytus scolytus. Los simptòmes son una desformacion de la pèth e una dessicacion de las hulhas. Aquò’s pr’aquò que los oloms, se ne’n tròban totjorn un chic pertot dens las sègas e los bòscs, n’atenhen pas lur talha adulta pusque se mòren avant.

Pertant, los oloms de bòsc (o simplament solitaris) pòden estar mèi a l’abric de la grafiòsa : exemple, aqueste de la gara de Lengon, o mèi aqueth de Sent Avit de Solètge, plantat en 1848 coma Aubre de la Libertat, a d’una horquèira, punt estrategic.

 

 

 

 

12
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star