LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

5 octobre 2012

Damb lo bròc negre

Classé dans : Cosina,Ecologia, natura — Lo Sarmoneir @ 15 h 37 min

Damb lo bròc negre dans Cosina 220px-closeup_of_blackthorn_aka_sloe_aka_prunus_spinosa_sweden_20050924   Lo bròc negre es, coma ec sàbetz, un aubròt redde frequent dens las sègas e los brostèirs secs e ensorelhats. Es espandut en Bordalés. Au mes de setembre-octòbre (e benlèu dincas a novembre !), produís aquestas avarchas bolas viuletas… las prunetas. Fau hèser shau aus bròcs en las amassant ! Fau las causir, tanben, bien caperadas de « pruine« , qu’es un signe de brava qualitat.

Una brava confitura, que hèsem damb las prunetas. Pas besonh de lisi tirar l’òs, sufís de las botar dens un paderon damb prampó de sucre mèi un chicòt d’aiga. Ajotar un rinçòt de pineau. Dishar reduíser tot-tuishau. Tirar los òs a mesura que se destacan deus fruits.

Pòdem tanben botar los fruits dens un barrei d’aiga e d’alcòl a 40° (a parts egalas), damb una detzena de tarròcs de sucre. Aquò produirà un alcòl de qualitat, se lo dísham macerar pro de temps. Dens d’autas variantas, se pòt ajotar pruas de can, o rasims e moras. Dens tots los cas, quò’s minjadèir (o minjaduir !).

 

 

26 juillet 2012

Etimologia micologica !

Classé dans : Ecologia, natura,Lingüistica,VOCABULARI — Lo Sarmoneir @ 17 h 03 min

APÈU

AUBARASSA : de aubar, aubre suu tronc deu quau possa aqueth cep.

BIULASSA : de biule, aubre damb lo quau lo cep es en simbiòsa.

BOHA : de bohar : cf. VEISHINA.

BRUNETA : de brun, çò que pòt estar la coloracion deu rosat de prat dens certèns cas, en tot cas de sas lamèlas quòra ven vielh.

CALALÒS

CAL(H)ISTRON

CARBONÈIRA : de carbon, en rason de la color negra deu cep.

CARCAMAU(S) : s’agís solide d’un tèrme designent ceps toxics, que carcan lo mau.

CAROÈIR

CATALAN : aqueth cep es reputat en çò deus Catalans.

CEP / CETH : deu latin cippus, « colona funerària », apui « tronc ».

CHARINCLA/CHARISCLA/CHERINGLA/CHERIULA/CHORIULA . Se ditz CHARLISTA dens las Lanas. Se pòt qu’èsti issut deu latin cantharus « sòrta de copa » coma lo francés chanterelle. Per exemple, cavannus a balhat chevêche en francés e chavan [tj-] en gascon ; aquí, l’evolucion de la consona iniciala s’explica. Mès lo rèste deu mòt ?

COIMÈTH/CUMNA/QUIONA : lat. columella « petita colona ».

CORNET : designa a l’encòp Lepiota e la trompeta de la mòrt. Dens aqueth segond cas, lo nom hèi referença a la fòrma deu cep.

COT(E)RÈU/COTORÈU. — COTERÈU,  a prumèira vista, sembla derivat de cotèth.

CRUSAGA : probable de crus, per rapelar la surfaça deu cap de Lactarius, qu’es incurvada.

GIROTINA : deu latin gyrus « cèrcle ».

MEISHANT : nom de ceps toxics.

MOSSALICA/MOSSARICA : benlèu perce que possaré sus la mossa.

MOSSURON/MOSSEIRON/MOSSERÈU/MOSSORON/MOSSERON : deu bas-latin *mussario.

OLIVATRA : d’oliva, hasent referença a d’una color verda.

OMBRÈLA : cf. PARSÒL.

PALOMET. Se ditz atau mèi au sud (64, 40, 32).

PARSÒL : rapèla la talha deu cap de Lepiota.

PIBLE/PIPLE/PIBLANA/BRULÈIRA : cf. BIULASSA, pible/piple/brule estent sinonimes de biule.

PINATON/PINAGÒTA/PINHACÒTA/PINHAGASSA/PIN(H)ASSA/PINAGUET/PINHADASSA : de pin ; designa diferents tipes de ceps possant devath los pins.

PISHACAN/PICHACAN : mòt compausat (pisha can) designent una espèça en generau non comestibla, mès podent s’esténder a d’espèças minjadèiras mès damb chic d’interés. Dens d’autas regions, disen PISSA CAN o PISSA GOS (sinonimes). En catalan : PIXACONILL !

POTARÈU : mòt libornés, emplegat en Carcin, Perigòrd e haut Agenés. Auré la mèma etimologia que BOTARÈL o BOTARÒT (Roèrgue, Carcin), ‘quò’s a díser un derivat de bota « cujon, barrica » (en rason de la fòrma arrondida), deu latin buttis « sòrta de vase ».

ROGIN : de roge. En francés agaric à feuilleté rouge.

ROGINA : sinonime de ROSAT DE PRAT, lo mòt es, solide, issut de roge (sa color es rosada).

ROSSETA/ROSSILHONA/(AR)ROSSANA : mòts rapelant la color iranjada de Cantharellus cibarius.

SABLET/SABLÈIR : de sable, probable pas en rason deu sòu on creish lo cep (s’agís deu cap negre), mès benlèu de sa color (?). SABLET es tanben un aut nom deu VIDAU, perce que possa suu sable landés.

SANGUIN : cep a las proprietats vometicas, qu’a una enòrma coa roja, d’on aqueth nom ; tanben, Lactarius de color roge-irange.

SAÜCASSA : de saüc, aubre suu tronc deu quau possa aqueth cep.

SENT-MIQUÈU/SENT-MISHÈU : Lepiota possa a l’autòne, a l’epòca de la Sent-Miquèu.

TIT : nom d’un ausèth, dont las camas son finas coma la coa d’aqueth cep.

TORON

TREMBLE (Lepiota)

TREMOLET/TREMBLE : de trèm/tremble, briule a petitas hulhas arrondidas.

VACÀS : designa lo PÈ DE MOTON, qu’es pertant reconeishut coma bon minjadèir.

VAQUÈIRA : derivat de vaca, diu designar un cep chic apreciat, coma lo bolet des bouviers en francés.

VEISHINA : « pet », rapelant l’explosion de Lycoperdon quòra es madur.

VERDET/VERD/VERDELETA : de la color verda d’aqueth cep.

VIDAU/VIDAULA

 

Una granda partida deus noms ceps son mòts compausats dont es inutile de balhar l’etimologia : MUS DE VETÈTH, ARROSET DEUS PRATS, ROSAT DE PRAT, ROSAT DEUS PRATS, CAP NEGUE, CAP NEGRE, CEP DE CASSI, POTARÈU NEGRE, CAPÈTH NEGRE, CAP NEGRI, CETH DE PIN, CETH BLU, CETH DE CASTANHÈIR, CAMA DE JAUGA, CEP DE PRAT, POTARÈU DE PRAT, CETH SANGUIN, CETH MAISHANT, CUU DE SAUMA, CEP DE GELADA, CETH DE BRER, ROND DE SORCIÈRA, PÈ D’ANHÈTH, CAMA DE TIT, BOTON DE GUÈTRA, PINHASSA JAUNA, CETH DE SABLE, TROMPETA DE LA MÒRT, TROMPA DEUS MÒRTS, PÈ DE MOTON, LENGA DE BEU, LENGA DE BIU, PÈ DE VETÈTH, VEISHIDA DE LOP, VESSIDA DE LOP, BOHA DE LOP, PAUTA DE LOP, VEISHIGA DE LOP, BORRA DE LOP, VUISHINA DE LOP

 

5 juillet 2012

Perqué defénder la caça, e quala caça ?

Classé dans : Ecologia, natura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 11 h 48 min

La caça, un deus nombrós sutgèits que hèsen debàter (a còps)….

 

Comparam la caça tradicionala damb l’eslevatge intensiu, industriau (ne parli pas d’eslevatge tradicionau, solide).  L’animau caçat a prampó de chança : n’es pas a cent per cent segur qu’èsti tuat preus plombs deu caçaire, quòra la bèstia d’eslevatge serà amatada per segur. D’un punt de vista sanitari, fau tanben considerar que l’animau sauvatge es probable milhor per la santat que lo qu’es caunhit d’antibiotics e autas ormònas e minjar artificiau.

Coma som omnivòres donc carnivòres, qué de mèi normau que de se norrir de carn ? L’òme es un predator,  aquò ec sàbem, mès ‘quò’s un animau coma los auts, çò que vòu díser n’oblidar pas sa plaça au mitan de la natura. E la caça es una activitat qu’ec permet, damb son caractère aleatòri… Mancar una bèstia diuré nos oblijar, finalament, a gardar una certèna umilitat : som pas los mèstes deu monde, ausèths, lèbes pòden nos escapar.

Solide, n’i'n a que diràn que, desempui pausa, am maserat certènas bèstias e n’aurem pas mèi besonh de caçar.  De practicas narriosas existen, coma l’eslevatge en bateria, on los polets, encarrassats, banhan dens lurs cagalhas, e ‘quò’s pr’aquò que dívem oblidar çò qu’es naturau ? Perce que la caça es quauquarren de naturau, òc-ben de vrai, in·herenta a la natura umana coma a de nombrosas espèças, qu’es la faiçon mèi logica de se cercar lo minjar, en dishant una chança a la presa de s’escapar e shens auger recors a tota una industria pas fòrt neta.

Los anti-caça diurén se díser tanben vegetarians per damorar coerents. S’opausar feròçament a la caça en minjant los produïts de l’eslevatge, ‘quò’s estar francament pèc.

 

Mès me fau nuançar mons dísers : n’aprovi pas tots los tipes de caça. Per exemple, quòra pàrlam de «regulacion» de las populacions, aquò pausa un problème filosofic. ‘Quò’s a díser que, prumèirament, la regulacion deu nombre d’individuts es, de vrai, un processús naturau qu’interven en çò d’un pilòt d’espèças animalas per  empachar que la populacion crèishi indefinitivament e estarissi las ressorças. E, entr’auts, la relacion predator-presa ajuda a la regulacion ; per consequent, que l’òme reguli la populacion deus auts animaus que minja, ren de mèi naturau. Mès d’un aut bòrn, l’òme es temptat d’intervenir sus la talha e la compausicion d’autas populacions, shens nada interaccion trofica (= alimentària). Se plaça donc en regulator suprème de la natura, e ‘quò’s a mon avís
una barralha a ne pas passar. Los animaus n’estent pas nòstas presas n’an pas de rason d’estar «regulats» per nosauts. ‘Quò’s contrari a la natura.

Los aujames, tanben. Qu’es aquò que considéram coma aujames ? Aujame, o bèstia nuïsibla, vaquí una faiçon de parlar que m’ariça lo peu. Renards, agraulas, rats e companhia, quau critère biologic los hèi «nuïsibles» ? E lo pire : l’òme es l’espèça que hèi lo mèi poishiu. Dempui quand una agraula sap bastir una centrala nucleara, un barratge ? Dempui quand los renards pòden provocar marèias negras o laishar bombas atomicas que boishan de la carta quauques milèirs de gents ? Èstim seriós, aqueras bèstias ne son pas mèi meishants aujames que jo rèi de Patagonia !

Mès l’òme ne supòrta pas que la natura torni préner sons drets. A abocinat l’abitat d’un sanglar, a bastit un ostau damb tot çò que precèda e s’enseguís, mès s’aqueste animau trapinha caulets e fraguèirs, cocuts e viuletèirs, per retrobar son territòri, ‘quò’s un aujame tuadèir. Fotuda vision antropocentrada. Fau pensar a relativisar ! E milhor encara : en França, actualament, n’am pas lo dret de tuar un òme assassin (fòrt bien !) ; per contra, am lo dret de tuar una agraula que piauca gruns de blat d’Espanha… Vos dishi carcular…

 

Lavetz, coma diuré estar, sivant jo, lo perfèit caçaire ? Simplament, diu totjorn pensar a tuar dens un but utilitari e naturau, qu’èsti per se norrir, o per balhar o vénder la norritura. (O benlèu per la pèth, encara qu’aquí, poirem ne’n tornar parlar.) Diu seguir las règlas, vòli díser hèser shau a l’atge, au sèxe, a l’espèça (solide), a l’epòca de l’annada. Diu hèser shau aus permenaires. Diu respectar las periòdas d’obertura. Diu recaptar non solament sas ganguerissas  mès tanben aqueras deus auts ; diu pensar a recaptar sas dolhas. Diu hèser còs damb la natura ; esvitar de hèser bruit, dishar lunh los gròs veïcules, se vestir discretament… Diu esvitar  de hèser sofrir. Diu respectar son can, n’ec fau pas oblidar ! E se lo caçaire ajuda a milhorar l’estat deus mitans naturaus que travèrsa, ‘quò’s encara milhor !

Entre nosauts, pensi que lo quite braconatge pòt, maugrat sons inconvenients, estar redde milhor que non pas la caça «classica».  Pas de municions, ‘quò’s ideau ! Mès pòt i auger problèmes de mòrt lenta, e sustot de gahar n’impòrta quala bèstia.

 

Avant tot, òmes, n’oblíditz jamèi qu’ètz animaus coma los auts, e pensatz a crompar patè de fesan o de shevrulh puslèu que de pòrc o de poralha ! Èstitz hardits e un còp que ven, parlarèi de la plaça de nòsta espèça dens la natura e dens l’evolucion.

 

10 juin 2012

Los oloms

Classé dans : Ecologia, natura — Lo Sarmoneir @ 22 h 32 min

Los oloms dans Ecologia, natura olom-193x300

Florimond escrivut un poème dedicat a l’olom de Menaut, a Cerons. Preu moment ne l’èi malurosament pas devath la man, mès aquò ne va pas nos empachar de parlar deus oloms. Oloms, dits tanben omes, ormes, auloms, aloms…

La particularitat deus oloms es que son atenhuts per la grafiòsa, una malausia fongica apareishuda en 1919 dont lo vector es en generau un barbòt, Scolytus scolytus. Los simptòmes son una desformacion de la pèth e una dessicacion de las hulhas. Aquò’s pr’aquò que los oloms, se ne’n tròban totjorn un chic pertot dens las sègas e los bòscs, n’atenhen pas lur talha adulta pusque se mòren avant.

Pertant, los oloms de bòsc (o simplament solitaris) pòden estar mèi a l’abric de la grafiòsa : exemple, aqueste de la gara de Lengon, o mèi aqueth de Sent Avit de Solètge, plantat en 1848 coma Aubre de la Libertat, a d’una horquèira, punt estrategic.

 

 

 

 

12
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star