LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

25 janvier 2016

Tèxte de la grépia occitana de Sent Fèrme 2016

Classé dans : Accion associativa,Entre Duas Mars,Literatura,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 20 h 18 min

Vachí coma se realisèt la profecia qu’anoncièva la vinguda de Jesús sus la tèrra :

I avèva a Nasarèt, vila de Galilèia, una goiata aperada Maria, fiançada en d’un òme nomat Jausèth, de la familha de David. L’ange Gabrièu li estut mandat per Diu. Entrèt dens son ostau e li dishut :

- Adishatz plenha de gràcia, lo Sénher es demb vos, sètz benesida entre totas les famas.

Maria estut capvirada per aqueras paraulas e se damandèt çò que volèva díser aquera salutacion. L’ange li dishut :

- Crànhitz pas Maria, qu’atz trobat gràcia davant Diu. Auratz un hilh, l’aperaratz Jesús.

Maria damandèt a l’ange :

- Coma aquò se harà ?

L’ange respondut :

- L’Esprit Sent vendrà en vos e la vertut deu Tot-Puishent vos caperarà de son ombra. Aquò’s pr’aquò que lo sent mainatge que neisherà de vos s’aperarà Hilh de Diu.

Lavetz Maria dishut :

- Sui la serventa deu Sénher, que tot aquò èsti hèit d’après vòsta paraula.

 

Un decret de l’emperur Auguste ordonèt a totas les personas de l’Empire roman de s’hèser inscríver dens lur país d’origina. Maria e Jausèth deishèren donc Nasarèt per anar a Betleèm, país d’origina de lur familha. A lur arribada, trobèren pas d’auberjament dens una ostelaria e se refugièren dens un parc de beus. ‘Quò’s aquí que se passèt la neishença deu drollet Jesús.

Maria – Jausèth, mon shèr e fidèle espós, tot en jo me rapèra un sent evenement : sènti lo fruit d’una via que, d’una senta enveja, vòu aparéisher a nòsta via.

Jausèth – Nos vachiu arribats, ma shèra esposa ; aqueste lòc nos servirà d’abric per la vinguda de nòste ninòt.

 

1èir tablèu

 

Som a Betleèm de Judèia. Escotatz, brave monde, l’istòria deu tot prumèir Nadau. Dens un recunh d’una prauba establa, un ninòt nud e miserable es neishut per nòste salut. Sos parents, Maria e Jausèth, n’avèvan pas d’argent ni mèi d’ostau per aculhir lo penhin qu’èra sus lo punt de nèisher. Antau l’enfant Jesús espelit dens una grépia, a l’òra que pertot, dens los cròs coma sus los tarrèirs, sonèvan los dotze còps de mijanuit.

 

Vaquí que deu cèu estelat una estela daurada e alugrejanta vingut s’apausar sus l’ostau ont vinèva de nèisher lo Sauvador. Còp sec, una voètz trenit deu pus haut de la montanha. ‘Quò’ra l’ange deu Senhor.

- Crànhitz pas, mos amics, vos pòrti una granda novèra, anuit vos es neishut un Sauvador, son nom es Jesús. Diu nos salva, Diu nos aima !

Anatz a Betleèm, preishatz-vos per saludar lo rei deu Cèu !

 

Lavetz, dens les pradas se levèren d’aulhèirs qu’èran aquí a gardar los tropèths. Amassa, s’en anguren entà la cròta dens los roquèirs e viren dens lo hons, esclairat per un rai de lua, lo petit ninòt pausat sus un lèit de palha fresca. De cada part, un beu romièva pensiu deu temps qu’un ase gris quilhèva les aurelhas.

Pròishe d’aquí, un june aulhèir dromilhèva tot solet dens sa cabana.

- Fau anar lo revelhar, ce dishuren tots, qu’aquera novèra es bona pr’eth tabé.

 

La novèra s’esbarja dens tota la campanha e dens tota la vila. Los aulhèirs d’alentorn vènen aufrir de cadèus au drollet. Cadun disha son ostau per véser la mervelha e, lèu, vènen pausar sus lo pas de la pòrta de qué norrir e de qué vestir lo hilh de Diu tot arganic. Li aufren los anheròts que braman doçament, los mainatges li pòrtan de joguets per l’amusar, los papès e les mamès li hèsen de broishats per l’escaurrar. Nosauts tabé l’estela vèn nos quèrre. Per lo novèth millenari, se quilha dens lo cèu de nòsta umanitat e nos ensenha un camin d’amistat. Per Nadau cadun hèi la patz e cadun samia lo bonur.

 

2d tablèu

 

Lèu, tot lo monde parlèva sonque d’aquò e vinèva de la quita capitala per véser çò que se passèva. Un matin, vingut un messatgèir, hòra d’alent tant avèva corrut.

- Ai vist passar una caravana ! Son tres reis ambe lor equipatge de dromadaris e d’elefants, an traversat Jerusalèm e son anats al castèl del rei Eròdes. Demandan pertot ont es lo rei d’Israèl que vèn de nàisser ! [jogat per    ]

Eròdes n’en estut tot capvirat. Còp sec amassèt son conselh e hasut venir de monde de son pòple.

- Vòli saber la veritat. Qué disen dens la vila ? Tu, achí, qui sès ? Qué hèses ?

- Io, vau au mercat a Pelagrua, a Montsegur, a La Rèula ! Pertot se ditz que va venir lo Messia ! E que va tot cambiar ! [jogat per    ]

- Creses qu’harà milhor que jo ? Tu, lo bolangèir, qué n’en pensas ?

- Fabriqui e vendi dau pan dins mon fornilh. Disen que vèn de nàisser a Betleèm lo rei dau cièl, lo rei que vendrá establir lo rènhe de Diu sus la tèrra. Les paures van minjar lo bon pan de la torta pausada sus la taula. [jogat per Yves Sauvestre]

- Taisa-te pegàs ! Creses que vai tot shanjar aqueth messia ? Qu’en dises, tu, lo vinhairon de Bordèu ?

- La tèrra florirà e balharà son fruit, los sherments seràn cargats e de les gaspas sarcidas pisharà lo vin novèth dens les barricas !

- Pòdes totjorn saunejar. E qué mèi ?

- De las espasas faràn d’araires e de falces. N’acabaràn de se far la guèrra e de se trucar dessús ! [jogat per   ]

- Vam véser los palomaires, que saben bien de causas.

- Èi gueitat naut, vesi arré. Onte son passadas ‘ques palomas ? [jogat per Jean-Pierre Bugeade]

- Ò, belèu son totas partidas a Betleèm ! [jogat per Jacques Gaye]

- Mès non xxxxxxxxxxxxx Tiberiada xxxx [jogat per Daniel Testet] (achí sabi pas mèi !)

- xxxxxxxxxxx (tapauc)

- N’i’n a prampó ! Tot aquò’s impossible ! Qu’en dises, tu, lo mòine de Sent Fèrme ?

- Diu vèn a nòste per partatjar nòsta misèria. Diu se hèi òme per fin que l’òme vèni Diu, nos dubre lo camin deu Cèu.

- Sabes pas çò que dises, repapilhas praube òme ! Qué n’en pensas, tu, lo factur ?

- Passi per las bòrdas per portar las letras. Una granda jòia se vei sus totas las caras, dins totas las familhas fan la fèsta e cantan Nadal. [jogat per    ]

- Res a hèser ! Digun m’escota ! Tu, lo sabent que lugisses lo Libre de la Lei, qué te sembla ?

- Tot aquò es escrich ; los profètas vièlhs ne parlan de pertot. Vaquí çò que ditz Esaia : [jogat per    ]

- Aubora-te Jerusalèm ! E trelusís, car aquí ton lum : la glòria del Senhor subre tu s’es levada. Agacha : l’escuresina acapta la tèrra, las tenèbras cobrisson los pòbles, mas subre tu se lèva lo Senhor, e sa glòria subre tu resplendís. Las nacions van marchar cap a ton lum, los reis van s’encaminar cap a la clartat de ton auròra. Lèva los uèlhs a l’entorn e espia : totes s’acampan e s’agandisson. Tos enfants t’arriban de luènh e tas filhas te  son portadas sus los braces. Vas veire, seràs raionanta, auràs lo còr que farà tifa-tafa… tifa-tafa… tifa-tafa… e que s’espompirà ! Los tresaurs de delà las mars afluïràn cap a tu amb las riquesas de las nacions. De molonadas de camèls t’envasiràn, emai de dromadaris de Madian e d’Efa. Vendràn totes dusca de Saba, adusent d’aur e d’encens, proclamant las lausenjas del Senhor ! [jogat per Alain Pierre]

 

Deu temps qu’Eròdes ropiaguèva dens son castèth, pus lunh, dens la montanha, los Mages s’en anèvan sus lo camin de Betleèm. L’estela losi ensenhèva l’endret ont èra neishut lo rei deu Cèu.

Entrèren dens l’ostau e trobèren lo ninòt demb Maria e Jausèth. Lavetz s’aclatèren davant eth, s’agenolhèren e li dubriren lurs caissetas. En present li aufriren :

> l’òr, per aunorar lo rei deu monde ;

> l’encens, per hestejar lo vrai Diu ;

> la mirra, per garir lo còs de l’òme.

Rentrèren dens lur país shens tornar véser Eròdes. S’entornèren shas eths e esbargèren la novèra per la tèrra empenada.

- Vènem de rencontrar nòste Sauvador lo hilh de l’òme, lo rei deu Cèu. Tornam cadun dens son país per preishar la bona novèra a nòstes frairs e a nòstas sòrs.

Qu’antau siqui.

Alleluia !

5 novembre 2013

Lo sentongés, l’auta lenga de Gironda

Les activitats autorn de la lenga d’òc son la principala activitat de l’Ostau occitan, mès ne fau pas aublidar nòstes amics los Sentongèirs. En efèit, lo nòrd de Gironda (nòrd Blaiés, nòrd Libornés) es tradicionalament de cultura sharantesa o « gabaia ».

La lenga tradicionala deu lòc, lo peitavin-sentongés(1), es una lenga apartenent a l’ensemble d’oïl. Recubre pus o mens la region Peitiu-Sharantas e la Vendèia. Es una lenga demb un fòrt substrat d’òc, vist qu’aqueste s’espandèva mèi au nòrd qu’anuit, a l’Atge Mièi. Am fòrt de mòts que son comuns au nòrd gascon e au sentongés : jabrós (= ganguèir), javassar (= blagassar, jagassar), cassòta, quenar (= hèser sons plentius), vironar, caborna (= cròs dens un aubre)…

Los mèi vielhs temonhatges escrivuts son les « Chroniques saintongeoises », datant deu XIII° siègle. Bien mèi tard, aus XIX° e debut XX° siègles, la lenga sharantesa èra encara bien viva, a travèrs l’òbra de mants autors, coma lo famós Marc-Henri Poitevin dit « Goulebenéze » (1877-1952), que ses òbras son encara coneishudas.

Nòste compatriòta Eric Nowak, eth, a redde trabalhat suu peitavin-sentongés : a escrivut una quinzena de libres desempui 1993 sus la lenga o la cultura, e creèt en 2008 la coleccion « Parlange d’entre Loire et Gironde » en çò de Pyrémonde. Son darrèir obratge es una traduccion deu « Petit Prince » de Saint-Exupéry. Sivant eth, lo parlanjhe es, en nòrd Gironda, mèi viu que non pas lo gascon alhons en Gironda — n’es pas rare d’enténder a parlar en sentongés suus marcats. Mès malurosament, lo conselh regionau d’Aquitània n’acòrda briga d’atencion ad aquesta cultura, au contrari de l’òc o deu basque. E nòste ròtle a nosauts gasconisants de Gironda es tanben de trabalhar la man dens la man demb los qu’òbran per la cultura sentongèira. « Chau qu’assaye rén qu’at rén » !

Enfin, sus la tela, pòdem trobar lo diccionari de Vianney Pivetea a l’adreça http://dicopoitevin.free.fr/, e bien d’auts petits tresòrs, en particulièr http://www.monpatoislegabaye.blogspot.fr/ (un blòg nòrd-girondin).

 

 

(1) Mès n’i'n a que destingan los dus.

 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star