Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

8 octobre 2017

Restablissem les fòrmas gasconas (cò-)dominantas !

Classé dans : Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 12 h 29 min

Lo comentari de Jig sus mon article de gèir m’a balhat l’irèia de ‘questas cartòtas basadas sus l’ALG (e pas sus lo latin, lo catalan, les lengas romanicas o l’ensemble occitan).

 

Restablissem :

- càntam, càntatz a costat de cantam, cantatz a l’indicatiu present

- cantèva a costat de cantava a l’indicatiu imperfèit

- cantarèi prononciat  »cantërèy » o  »cantérèy » e pas  »cantarèy »

- cantam !, cantatz ! pulèu que cantem !, cantetz ! a l’imperfèit

 

Compo CANTAR

6 octobre 2017

 »Càntam, càntatz » serén vergonhós ?

Classé dans : Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 22 h 27 min

Èi vist per cas sus lo petit libre de conjugasons de Per Nòste quauquarrés que m’a trucat :

Preténden hèser dialectologia en se basant sus obratges locaus, mès preténden que Bellòc mèi Arnaudin, qu’èran taplan autors utilisant la lenga de son vesiat,  escríven cantam, cantatz.

Aquò’s una falsificacion ! Perqué s’encoéntan pas sonque deu biarnés ? Atau se’n angrén pas escríver atau de pègarias !

Dens d’autes cas, seré pas estat grave. Mès achí, s’agís de la negacion de fòrmas que capèran clarament 50 % deu territòri gasconofòne (coma ec mòchan les cartas de l’ALG), que son tipicament gasconas, e qu’amèi d’aquò son francament centralas ; tant vau díser que, Per Noste s’estussi pas trobat en Biarn, aurén poscut vèner les fòrmas normativas.

Au lòc d’aquò, Per Noste a espandut capvath la Gasconha empenadas aqueras fòrmas geograficament non-centralas (mès panoccitanas !), que son pas briga legitimas en Vasadés, Lana-Grand, Buish e Bòrn, Cairan, Marsan, etc., a un tau punt qu’adara los quites defensurs deu gascon septentrionau conéishen pas que cantam, cantatz. Tot de bèth gran se càntam, càntatz son pas considerats coma fautius !

Ací-devath, atz la carta qu’ilustra çò qu’assolidi (en violet son les prononciacions) :

CÀNTAM ~ CANTAM

3 mai 2017

Prononciacion deu lengadocian : confrontacion de l’ideologia a l’ALF

Classé dans : Alhurs,geografia,Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 15 h 37 min

Per justificar la grafia alibertina au lòc de l’adaptar a la realitat, los ideològues occitanistas pretenden de causas que pòden se damandar ont les son anadas cúlher.

LA PRONONCIACION DEU J EN LENGADOCIAN

Domèrgue Sumien cossidèra que la prononciacion [ʒ] deu j es  »localizada » e [dʒ] es en  »occitan estandard generau ». E jo, en partent de l’ALF, èi la carta aquí junta, que nòs mòcha clarament que la prononciacion [dʒ] es absoludament minoritària en lengadocian ; a díser lo vrai aquò’s avant tot una prononciacion provençala, mediterranèia se vòletz.

En realitat, aparei que lo lengadocian es partatjat en

- [ʒ] entà Tolosa, Fois e Carcassona e dens l’èst deu Roèrgue ;

- [ts] en Naut-Agenés, Carcin, oèst deu Roèrgue, Albigés e Orlhagués ;

- [ts/dz/z] en Brageiragués e Sarladés ;

- [tʃ] en Montpelhierenc ;

- [dʒ] (en jaune) entà Besièrs, Narbona, dens lo Gavaudan e l’Aubrac.

Curiosament, pr’un còp, ni Carcassona ni Tolosa sèrven de referéncia, mès pulèu la Provença ! Sui pas segur, taplan, que s’expliqui per l’origina provençala de Domèrgue Sumien, mès belèu per de rasons de fonetica istorica (?) o de catalanisme. Lo [ʒ], eth, sembla espudit a causa de sa gasconitat…

PRON. DU J

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

LA PRONONCIACION DE SABLE

Me pensi que la prononciacion ['sable] es la nòrma en lengadocian. Pertant, vésem sus la carta ací-devath que la prononciacion ['saple] es ultramajoritària en lengadocian, amèi defenís quasiment lo dialècte lengadocian, manca quauquas zònas perifericas (en ròse) coma lo Brageiragués-Sarladés, la region de Montpelhièr… Vésem tabé que [‘saplə] se disèva entà Bordèu, çò que se retròba a pics e a pelats capvath les òbras de Verdièr, Blanc, etc., per d’autes mots coma  »diaple » o  »tarriple ». Enfin, en vath de Garona entre Bordèu e Agen, existen de doblons coma  »puble/puple » e  »pible/piple » a costat de  »diable » o  »tarrible ».

SAPLE1

 

 

 

 

 

 

UÈLH, LUÈNH, NUÈCH, FUÒC

Sui atucat de véser que Domèrgue Sumien cossidèra [ɥɛl], [lɥɛn], [nɥɛtʃ], [fɥɔk], coma de fòrmas estandard en lengadocian. Tabé la Mal Coiffée (per exemple, mès pensi qu’es generalisat dens l’ensenhament) ditz [nɥɛjt] dens ses cançons. Descrivi la realtat deu XXe siègle per les cartas que seguissen ; en roge,les zònas ont les prononciacions pretendudament estandard son atestadas :

UELH NUEIT LUENH FUEC

 

 

 

E aquí, les fòrmas atestadas (es possible que per error  i augi integrat un bocin de dialècte provençau) :

UELH NUEIT LUENH FUEC_reel

 

En alibertin, balharé aquò :

UELH NUEIT LUENH FUEC_alib

Conclusion : les fòrmas estandard (se vòlem a tot prètz normalisar lo lengadocian maugrat sa granda diversitat dialectala e culturala*) diurén èster :

non pas  [ɥɛl], [lɥɛn], [nɥɛtʃ], [fɥɔk],

mès [ɛl], [nɛjt], [fjɔk] ; e, pus malaisidament, belèu [lɛn/lɛŋk]. Coma auratz comprés, son de fòrmas pus evoluadas e sustot pus eufonicas. Fau bien  véser que critiqui pas briga l’usatge de les grafias englobantas UÈLH, LUÈNH, NUÈCH/NUÈIT, FUÒC, mès lo fèit de preconisar coma estandard de prononciacions arcaïcas o ultralocalisadas tot en treitant de localisadas les que son pus espandudas !!

 

* e bé ò… Agen, Seta e Orlhac son dens tres univèrs diferents… pòden pas hèser pus desparièir !

13 novembre 2016

Sonet deu 13/11

Classé dans : ACTUALITATS,Literatura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 15 h 03 min

Coma som lo 13 de novembre, qué de milhor qu’un petit poèma a mòda de  commemoracion ?

 

Jo, saunegi d’un monde ont totas les grumilhas
Guitzaràn per la jòia, briga per la tristessa.
Shens mèi de violéncia, cant’ràn devath les trilhas
Serà un polit jorn, lugrej’rà l’alegressa !
 
Los praubes auràn sòs e los corrauds ostaus,
Cadun aurà trabalh, digun s’rà escarnit,
Digun n’aurà pas mèi talent, set o mèi frid,
Los apenats van ríser, van garir los malauds !
 
Perqué tuvar, blaçar, perqué hèser la guèrra ?
Perqué escagassar çò que viu sus la tèrra ?
Perqué tot deishibrar, donc, au lòc de parar
 
Una man bienvolenta, una man amistosa ?
L’umanitat es un teishut a tornar cóser,
Un linçòu que nos fau pauc a pauc pedaçar.

27 juin 2016

Causissètz : francismes o barbarismes !

Classé dans : Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 13 h 56 min

 »Appreni Oc, pardonar los meus francismes.  Sont d’umoristas al ANÒC, cresent vertadiérement que l’estat frances vòla unir Occitània, o quitament daissar reunificar qué-que-siaga que podria negar lo « roman national« . » (*)

 »Vòla »,  »pardonar »… Aquò’s un comentari que trobèri dens Jornalet. Aus qu’aprenen la lenga d’òc, losi forran dens la cabèça que los francismes aquò’s vergonhós, per contra los barbarismes aquò rai, la conjugason s’en foten, l’important es de parlar/escríver en òc, deu moment qu’i a pas de mòts francisats. Sui pas d’acòrd demb aquò. Tròban malurosament d’exemples a braçats, en anant horgalhar per ‘cí per ‘quí sus los sites wèb occitanistas. Jo, sabi qu’utilisi de francismes ; per contra, boti un punt d’aunor (ò, expression francesa) a n’hèser pas de fautas de conjugason.

 

 

 

(*) Per comparar, la version corrècta : Apreni l’òc, perdonatz los meus francismes. Son d’umoristas a l’ANÒC, cresen (creson ?) vertadièrament que l’estat francés vòl unir Occitània, o quitament daissar reünificar qué-que-siaga que podriá negar lo  »roman national ».

19 mai 2016

Encara una critica !

Classé dans : Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 13 h 26 min

Tombi sus un messatge de Clamenç Flouroux sus lo site Gasconha.com, datant de 2011 :

 »Prenons l’exemple de la Calandreta de Barsac pour rester en Gironde. L’instit’ qui y travaille s’évertue à parler un gascon garonnnais des Graves de qualité. Il a passé des mois à le bosser pour transmettre un langue qui soit celle « deu parçan« . »

Un gascon de qualitat, probable, mès un gascon garonés de les Gravas, permetetz-me de n’en dobtar. Sufís de préner n’impòrta quau paragrafe de son roman  »Los camins per baish ». Hòp, dubri lo libre a l’asard :

 »Triguèt pas a l’aperitiu lo ser vengut : de tant parlar tot lo jorn, estranhament, li avè passat la set, e mei que mei li avè passat la hami de tornar audir e contar las istòrias acostumadas, las que coneishèn dempuish sègles, que ne mudavan pas jamei, las istòrias de tostemps, deu parçan e de las familhas, istòrias sempiternaus qu’estant dròlle dejà se sabèn. Lavetz, Titiri tornèt lèu a l’ostau, nat besonh de nostalgia o d’adirèir anueit. E puish li falè tornar pensar aus mòts qu’avè escambiats damb l’Erhan. Fonhiquèt bèra pausa sa memòria, e s’encontrèt pas nada brembança d’aver tant devisat damb un desconeishut, moret damb aquò. Las òras avèn corrut tota la jornada e èra arribat lo moment de desbauchar shens qu’ic sentissi venir. Ganhèt l’ostau shens véder desfilar lo camin, la vinha e los pins a l’entorn de l’autò. »

- lo ser : sud-gascon. => lo desser / lo dessèir

- vengut => vingut

- imperatiu en -è au lòc de -èva : hum… es puslèu landés (au sens large : Medòc, Buish…) mès passa encara

- audir : pas segur

- las : coma saber que se ditz [les] ?

- dempuish : sud-gascon => dempui / desempui

- sègles : passa encara dens una optica normalisatriça

- -ava => -èva ; aquò’s negar l’existéncia de conjugasons larjament gasconas

- tostemps : sud-gascon => totjorn

- sempiternaus : lo -au epicène me sembla èster puslèu sud-gascon

- anueit : OK per la grafia englobanta, mès per n’en deduíser la prononciacion… E pertant escriu  »lunh ».

- puish : sud-gascon => pui

- brembança : sud-gascon dens tota sa beutat

- sentissi => sènti (o senti)

- véder : cf. audir ; d’alhurs, tròban de vèrbes en -s- dens lo mème libre

E pui, a l’asard :

au mensh, que se n’anossin, demorèrem, medishas, mes.hidança, vita, se tafurava, milhòc, pelièr, se shegotir, cascos, trebucavas, m’avegèssi, los tractan, shudor, ventorlin, charrar, tonhut, peganta, horats, un reborit, lheit, s’estrambordava, l’ambient, sharra, vejaire, se’n descorava, prampas, berojament(2), flumi, sordeish, totun, dehòra, si, banhatòri, vrèspe, estruçar, sospitós, nècis, aperets, melicós, rapetaçar, tremoladissa, cadèn, horvari, *apèirs, *lo Goiran, melhor los gahis tu, quitament, uns, plan, a fanègas, de tira, gessit, peguejatz, òrb, *contenèir, avet, gòrra… (1)

… çò qu’empacha pas qu’i tròbin un pilòt de mòts bien d’a nòste, solide !

(1) A còps, aquò’s pas mauaisit de trobar de sinonimes pus locaus e pas pus francisats :

au mensh > au mens

que se n’anossin > que se n’angossin

demorèrem > damorèrem

medishas > medissas

mes.hidança > mauhidança, o milhor mauhidéncia

milhòc > blat d’Espanha

pelièr > mangane, arpalhant

se shegotir > se secudir

trebucavas > trabuquèvas

m’avegèssi > m’anugèssi

shudor > sudor

charrar > blagassar

tonhut > boçut

peganta > gahissa

horats > traucs

lheit > leit

prampas > pampas, flajas

totun > egau, pertant, ta(n)plan, çaquelà (e òc, çaquelà es garonés tabé)

dehòra > dahòra

si > se

vrèspe > tantòst

sospitós > mauhidós

melicós > emmeulat

rapetaçar > pedaçar

tremoladissa > grenguilhanta

cadèn > tombèn

horvari > gatiborra

uns > quauques

a fanègas > a garròts, a gargalhs, a paquets…

de tira > còp sec

gessit > sortit

peguejatz > peguèjatz

(2) Qui poirà devinar que se ditz  »broyemén » ?

27 février 2016

A prepaus d’un article sus l’òc… e los Basques !

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Dens Le Républicain a pareishut un article sus la 300a emission Adishatz de l’infatigable Alan Pèire. Mès fau díser que l’article me sembla escrivut un pauc a la pilha-peròc, demb bien d’aproximacions de hons.

‘L’occitan [...] surtout utilisée dans le sud de la France au Moyen-âge’ : lo correspondent locau sembla pas saber que la lenga d’òc èra encara la lenga costumèira i a una cincantena d’annadas.

‘L’occitan est une langue littéaire, administrative et juridique’ : cresi pas qu’augi utilisat un present de narracion mès que boira totas les epòcas. Lenga literària a tengut, l’occitan arrestèt d’èster una lenga administrativa e juridica (en duhòra deu vath d’Aran) i a bien longtemps.

‘Celle-ci, refusant la standardisation’ : n’en coneishi que cargarén lo borit en lugissent aquò ! ‘Le français et l’espagnol, moins tolérants et plus universels’ : desempui quand i a de lengas tolerantas o pas ?

E achí lo flòc :

‘La langue basque qui veut rester l’exclusivité des seuls Basques et qui rechigne à s’ouvrir vers l’extérieur’ : los peus se me quilhan sus lo cap ! Au mens, los Basques, eths, arriban a mantenir lur identitat e son pas una region ensorelhada ont los cossuts de París se van passar la retrèita dens una villà aus murs ròse viu bastida au detriment d’una tèrra agricòla.

23 avril 2015

Manuel Valls e la religion

Classé dans : ACTUALITATS,Alhurs,Au hiu deus jorns,OPINION,Politica — Lo Sarmoneir @ 12 h 58 min

« Vouloir s’en prendre à une église, c’est s’en prendre à un symbole de la France », vachí les paraulas de Manuel Valls que vèni de lugir dens l’Est Républicain. Aqueras paraulas m’an acipat. Tè, n’en sui quasi damorat museishuc. Non, una glèisa n’es pas un  simbòle de la França, ni mèi d’Occitània ni de nat pòple ni de nat estat.  ‘Quò’s un simbòle dau catolicisme. Manuel Valls vodré insinuar que lo catolicisme es coma una religion d’estat en França ? Que lo catolicisme es la sola religion que pausi pas de problèmas ? Mès bondiu, arrestatz donc de balhar a la religion aquera importança ! S’agís – enfin, diuré s’agir – de cresenças e practicas personalas. Es que l’espiritisme, la sorcelaria, l’astrologia, brèf tot çò que concèrna les causas non-concretas, n’en hèsen un afar de politica ? De v’rai, M. Valls, vos haré pas esclapotar de ríser – o vos esmalir benlèu – se los astrològues e mediums s’assemblèvan en haut lòc demb de politicians o se lurs biscanhas  avièvan una guèrra ? Diu vivant !!!

 

15 janvier 2015

Una reflexion sus l’actualitat

Classé dans : ACTUALITATS,OPINION — Lo Sarmoneir @ 20 h 47 min

Los evenements tragics de Charlie Hebdo an pres una virada tant se sichi caricaturala. Mès n’es pas d’aquò que vòli parlar.

Atz remercat que çò qu’es desnonciat es « la terror ». Mès d’ont vèn aquera terror ? N’i’n a que diràn « daus islamistas »… segur. D’auts diràn « daus musulmans » o « daus estrangèirs »… fòrt mens segur. Mès digun gausarà proclamar que vèn « de la religion », tot simplament. D’acòrd, aquò depend de l’interpretacion fanatista que n’en hèsen certèns, mès enfin, se lesi borrèren lo cibòt demb la cresença que la via reala vau mens que los èstes espirituaus, aquò vèn de la religion tot cort.

En d’autas epòcas, ‘quò’ra lo cristianisme qu’hasèva de ravatges : crotzadas, guèrras de religion, inquisicion, etc. E mème se tot aquò’s pus o mens acabat, i a de derivas a pilha-peròc. I a qu’a véser los quites Dies Irae de Bordèu.

Mès los cristians actuaus pòden pas acusar la religion en era-mèma…

14 décembre 2014

Reflexion sus les crèspas

Classé dans : Au hiu deus jorns,Cosina,OPINION,Sociologia — Lo Sarmoneir @ 22 h 23 min

I a duas possibilitats se vòletz vos procurar dètz crèspas.

Sii crómpatz un paquet de dètz crèspas dens un supermarcat, çò que vos costarà benlèu mèi d’1 €. Auratz un embalatge, e benlèu tanben daus embalatges individuaus, que constituan un gassilhatge tarrible, percé que solide son pas reciclats. Aqueras crèspas contingràn daus eus vinguts de saben pas quaus eslevatges en bateria, parelh per la lèit, e una granda quantitat d’additius inutiles, dont de grèishs coma l’òli de palma, una catastròfa ecologica que vos presenti pas mèi. E en passant, auratz crompat bèth-arremat d’autas causas que vos auràn alecat.

Sii les hèsetz vos-mème, çò que pòt èster conviviau, demb eus dau Vasadés (en plenh èrt), lèit dau Vasadés (la bòrda deu Ga, au Nisan), e pas de substàncias inutilas. E sustot, pas d’embalatges, e un sosten a l’agricultura de proximitat.

Causissetz !

1234
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star