LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

11 février 2013

L’esclançon

Classé dans : Au hiu deus jorns,Ecologia, natura,Entre Duas Mars,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 13 h 56 min

Los Cahiers de l’Entre-deux-Mers, fòrt variats e interessants, creats en 1994, an coma desfaus d’hèser passar « a la trapa » (se me pàssatz aquera expression) la cultura gascona, dejà bien ‘teuna’, de l’Entre-duas-Mars. Egau, pòden i trobar quauquas brigalhas. D’abòrd aquesta dishuda (que vingré aparentament de Sent Andriu dau Bòsc) : Margarita vai a la mèssa quora es dita, au marcat quora es barrat, a la hont quora es mijorn.

Mès èi causit de traduíser ací la fabricacion de l’esclançon (o esclancon), un piège a ausèths. Lo mòt es puslèu creonés, en Benauja se ditz escaceta (tanben escacita en garonés).  Assagi d’ec hèser coma s’èra un vielh bordalés que contèva, pusqu’es lo cas mès ec hasut en francés.

 

Esclancon, piège cruèl per los audèths que se dèishan préner. Nom que me rapèla mes premèiras vacanças a mons grands-parents, bordilèirs a Linhan de Bordèu en 1907-1908, avèvi 8-9 ans. Piège simple, que mon papè hadèva per me distrèire. Una branca sopla d’aulanèir o de bordèna, traucada  a un  cap per un hiu de fèrt rogit au huc e una cordeleta en doble, que, tenduda, hadèva ressòrt, un nòi sus aquela cordeleta a 10 cm de son extremitat, de la ppart dau trauc e podent colissar, un bòi de 2 cm retenent l’extremitat de la cordeleta, de les còishas hèitas au cotèth aus bons endreits, un bocinòt de bòi de 7 cm pus o mens, talhat a plat a una extremitat e damb duias còishas a l’autra, un peu de shivau e una sauterèla viventa son tanben necessères.

Per ténder l’afar, sufís d’apoiar sus un bot de la branca, de tirar la cordeleta, lo nòi au dehòra, de cunhar la branquilha de 7 cm devath lo nòi e d’ubrir l’extremitat dobla de la cordeleta sau bòi, tinguda ubèrta per las còishas que fòrman de les alas de parpalhon ; estacar la sauterèla damb lo peu de shivau, lo fixar per una còisha a 5 cm au dessús de la branquilha.

L’esclançon se pausa lo lòng de les brèdas e de les sègas. L’audèth, vedent la sauterèla, pausa sus la branquilha, son pes la hèi tombar, la  còrda se tend e l’audèth damòra pris per una pauta. En fin de tantòst, après auger corrut la campanha, mons grands-parents trabalhant aus camps, hadèvi la virada daus pièges, e damb una certèna emocion, prenèvi los praubes petits audèths, encara vius.

Jan René Deluga, neishut lo 20.02.1899

7 février 2013

Dens las tralhas de mons aujons !

Classé dans : Au hiu deus jorns,Istòria — Lo Sarmoneir @ 21 h 40 min

Lo genealogista sap que la via pòt li reservar quauques amusaments.
L’an passat, – a Bordèu – damorèvi ruia Kléber, on viscut en 1917 la mamè de la mamè de mon papè, qu’avèva pas lunh de 80 ans. E adara, damòri ruia Fonfrède, on neishut la rehilha d’aquesta – donc la mamè de mon papè -, Jeanne HORGUES (neishuda Augé). Cada jorn, travèrsi la ruia Lafontaine on trabalhèva pus o mens coma gobernanta dens una familha de peishonèirs aisats ; e per anar préner lo tram, preni la ruia Georges Rioux on vivèva après la Liberacion, avant de partir s’establir a Marcilhac. Per çò qu’es deu papè, trabalhèt pendent l’Aucupacion coma aprentit mecanician dens un garatge cors de la Sòma, tot a costat tanben, donc ; e quòra èra drollet e que carguèt la gala (la ronha), angut a l’espitau deus mainatges qu’es, ec sàbetz benlèu, l’ostalàs sus la plaça de l’estacion Bergonié. Mès ‘quò’s pas lo tot… rebombissi ! Èi un « re-oncle » a la mòda de Bretanha, ingeniur, qu’instalèt, ce disen, lo prumèir microscòpe d’aqueste institut ; sa fimèla, aprenent que la trompèva damb una secretària de l’institut, se gitèt dens la Garona desempui lo quai de Brazza.
Dens lo mème quartèir, ciutat Grateloup, Simiot, ruia de Bèglas, ruia Dublan, ruia Mercière, ruia Eugène Ténot, andròna Salé ; e en faça (quartèirs Sent-Miquèu e Senta-Eulàlia), ruia Magendie, ruia Moulinié, ruia Senta-Caterina, ruia Andròna, ruia Camille Sauvageau, ruia Bergeret ; mèi lunh encara, ruia Charles Marionneau o ruia dau Palais Galian… ; Talença, Gradinhan, lo Boscat, Vilanava, Aisinas, Brujas,… esturen autant de lòcs de via deus membres de la familha de mon grand-pair maternau.
Sons quate grand-parents aujuren cadun lur istoèra, que s’acabèt a Bordèu, solide. (o a Talença !)
1- Un maçon de la Cruesa e una Corresiana se rencontrèren a Bordèu on se maridèren en 1864 ; damorèvan sus la plaça de la Victòria, on se tròba adara lo bar « Theatr’Ô ». Aquò hit lo prumèir papè, Jules BALLOUX.
2- Dus bas-medoquins (de Galhan  e Sent Arlòdi) se maridèren a d’Aisinas en 1871. Eth èra vailet en çò de M. de Riunègre (cresi). S’establiren a Bordèu pusqu’i neishut lur hilha, Blanche DAUDANIEU.
3- Un vailet de pairs aragonés e una gojata deu Baish Ador se maridèren a Talença en 1895 – avèvan dejà aujut dus dròlles, dont Ferdinand HORGUES.
4- Un talhur de pèira deu Brageiragués e una gojata deu Bassin se maridèren a Bordèu en 1881 (o 82 ?) : aquò balhèt, donc, Jeanne AUGé. Ladita Bogesa vivèva a Bordèu desempui las annadas 1865. D’aqueste bòrn, i aujut una descendença de dockèrs e de recardèiras.
Brèf, som en plenh còr deu Bordèu popular deus XIX e XXe siègles.
Bon desser !

12
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star