Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

27 février 2016

A prepaus d’un article sus l’òc… e los Basques !

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Dens Le Républicain a pareishut un article sus la 300a emission Adishatz de l’infatigable Alan Pèire. Mès fau díser que l’article me sembla escrivut un pauc a la pilha-peròc, demb bien d’aproximacions de hons.

‘L’occitan [...] surtout utilisée dans le sud de la France au Moyen-âge’ : lo correspondent locau sembla pas saber que la lenga d’òc èra encara la lenga costumèira i a una cincantena d’annadas.

‘L’occitan est une langue littéaire, administrative et juridique’ : cresi pas qu’augi utilisat un present de narracion mès que boira totas les epòcas. Lenga literària a tengut, l’occitan arrestèt d’èster una lenga administrativa e juridica (en duhòra deu vath d’Aran) i a bien longtemps.

‘Celle-ci, refusant la standardisation’ : n’en coneishi que cargarén lo borit en lugissent aquò ! ‘Le français et l’espagnol, moins tolérants et plus universels’ : desempui quand i a de lengas tolerantas o pas ?

E achí lo flòc :

‘La langue basque qui veut rester l’exclusivité des seuls Basques et qui rechigne à s’ouvrir vers l’extérieur’ : los peus se me quilhan sus lo cap ! Au mens, los Basques, eths, arriban a mantenir lur identitat e son pas una region ensorelhada ont los cossuts de París se van passar la retrèita dens una villà aus murs ròse viu bastida au detriment d’una tèrra agricòla.

23 avril 2015

Manuel Valls e la religion

Classé dans : ACTUALITATS,Alhurs,Au hiu deus jorns,OPINION,Politica — Lo Sarmoneir @ 12 h 58 min

« Vouloir s’en prendre à une église, c’est s’en prendre à un symbole de la France », vachí les paraulas de Manuel Valls que vèni de lugir dens l’Est Républicain. Aqueras paraulas m’an acipat. Tè, n’en sui quasi damorat museishuc. Non, una glèisa n’es pas un  simbòle de la França, ni mèi d’Occitània ni de nat pòple ni de nat estat.  ‘Quò’s un simbòle dau catolicisme. Manuel Valls vodré insinuar que lo catolicisme es coma una religion d’estat en França ? Que lo catolicisme es la sola religion que pausi pas de problèmas ? Mès bondiu, arrestatz donc de balhar a la religion aquera importança ! S’agís – enfin, diuré s’agir – de cresenças e practicas personalas. Es que l’espiritisme, la sorcelaria, l’astrologia, brèf tot çò que concèrna les causas non-concretas, n’en hèsen un afar de politica ? De v’rai, M. Valls, vos haré pas esclapotar de ríser – o vos esmalir benlèu – se los astrològues e mediums s’assemblèvan en haut lòc demb de politicians o se lurs biscanhas  avièvan una guèrra ? Diu vivant !!!

 

14 décembre 2014

Reflexion sus les crèspas

Classé dans : Au hiu deus jorns,Cosina,OPINION,Sociologia — Lo Sarmoneir @ 22 h 23 min

I a duas possibilitats se vòletz vos procurar dètz crèspas.

Sii crómpatz un paquet de dètz crèspas dens un supermarcat, çò que vos costarà benlèu mèi d’1 €. Auratz un embalatge, e benlèu tanben daus embalatges individuaus, que constituan un gassilhatge tarrible, percé que solide son pas reciclats. Aqueras crèspas contingràn daus eus vinguts de saben pas quaus eslevatges en bateria, parelh per la lèit, e una granda quantitat d’additius inutiles, dont de grèishs coma l’òli de palma, una catastròfa ecologica que vos presenti pas mèi. E en passant, auratz crompat bèth-arremat d’autas causas que vos auràn alecat.

Sii les hèsetz vos-mème, çò que pòt èster conviviau, demb eus dau Vasadés (en plenh èrt), lèit dau Vasadés (la bòrda deu Ga, au Nisan), e pas de substàncias inutilas. E sustot, pas d’embalatges, e un sosten a l’agricultura de proximitat.

Causissetz !

10 septembre 2014

La Fe es sonqu’Amor – còp de gula

Classé dans : Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 21 h 14 min

En entrant dens una glèisa de Nancy, èi trobat una pregària — o puslèu una sòrta de tracte catolic tradicionalista — que m’a geinat.  Son titre es « prière dérangeante » e vau vos la traduíser apui vos la comentar :

« Benlèu qu’aimaretz lugir aquesta pregària hèita au Kansàs a la dubertura de la session dau senat. Sembla qu’aquesta pregària destorba encara certènas personas. Quòra lo pastor Joe Wright estut damandat per díser la pregària de dubertura de la session au senat dau Kansàs, tot lo monde s’atendèva end’una pregària ordinària, mès vachiu çò qu’entenduren.

Senhor, vènem cap a tu anuit per te damandar perdon e per te damandar de nos guidar. Sàbem que ta paraula nos ditz : « Malur aus qu’apèren ben çò qu’es mau » e ‘quò’s exactament çò qu’am hèit.

Am perdut nòste equilibre espirituau [ dau XVIIIe siègle ] e am shambertat nòstas valors [ idèm ].

Am expleitat lo praube e apèram aquò « loteria », [ Sui bien d’acòrd. ]

Am recompensat la paressa e am aperat aquò « l’aduja sociala », [  Se jo, que sui briga canhós, beneficièvi pas de l’aduja sociala, ‘quò’s a díser l’aduja au lotjament e les borsas sus critères sociaus, au lòc de me destinar ad estar ingenior o cercaire, serí adara un praube caitivèir sonque bon a horgalhar dens lo borrièr. Auta causa, me sembla que la Glèisa a per vocacion d’adujar socialament, pas vrai ??? ]

Am tuat nòstes mainatges pas encara neishuts e am aperats aquò « libra causida », [ Se son pas encara neishuts, son pas encara legalament daus èstes vivents mès son una partida dau còs de la mair ! Òr, cadun a lo dret de se des·hèser d’un tròç de sa persona ! Apui, fau benlèu gardar lo resultat d’un viòl ? Imaginatz una goiata que vèn d’auger brilhantament lo bac demb mencion TB e que prevei d’hèser d’estudis de medecina o auts hauts estudis ; mès son pair o son toton es alcoholic e la viòla ; vachiu donc sa via, sa carrèira, que s’arrèstan còp sec. Esque diu hèser nèisher aqueth nanòt qu’es tanben son miei-frair ? Un nanòt que, benlèu, baterà a son torn, que serà pas aimat, que vingrà benlèu un mangane e qu’acabarà per se suïcidar en preison ? Sufiré pas simplament a la prauba victima de goiata d’ahortar e de tornar préner sos estudis ? D’escotar sa consciéncia en imaginant les consequéncias dau dishar-hèser puslèu que de lugir una Bibla datant de 2 000 ans ? ]

Am abatut daus ahortaires e am aperat aquò « la justícia », [ Sui d’acòrd tanben, la pena de mòrt diu estar abolida pertot. ]

Am neglijat de disciplinar nòstes mainatges e am aperat aquò « desvalompar lur estima de se ». » [ Probable, òc. Encara que depend de çò qu’apèran « disciplinar »… « maserar a grands  patacs de Bibla dens lo quiu ? » ]

Vesi que los catolics tradicionalistas vòlen espandir la pensada americanò-biblista a nòsta… Una brava reculada sociala, cadun per se e Diu reconeisherà los sons. Non, amics, la fe n’es pas aquò, la Fe es Amor e sonqu’aquò, que cadun s’en sovèni !

 

22 août 2014

Causas entendudas – Sus l’accent bordalés

Classé dans : Au hiu deus jorns,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 17 h 37 min

Vèni d’enténder una pub a la radiò : « … à la Sauve, proche Créon » … mès aquò’s un gasconisme, non ?  (PS: au fèit, la Sauva pòt tanben se díser la Seuga, cf. ALG) Prepausi donc SEUGA per forêt, amèi es atestat dens la toponimia.

 

Una remarca sus de causas entendudas. Les gents (los junes citadins, sustot) pèrden l’accent bordalés per préner un accent mèi francés, parisièn. Mès i a daus trèits que se consèrvan mèi que non pas d’auts. Per exemple, los que dispareishen d’abòrd son la prononciacion dau e atòne e la prononciacion de les voaièlas nasalas ; mès son gardadas la dubertura daus o e eu apui lo  relaishament de les consonas intervocalicas. Aqueth darrèir trèit es interessant mès sui pas segur qu’èsti pro estudiat. Entendi sovent per les ruas de junes bordalés (5-20 ans, qué) díser « gavé«   entre [ge] e [gae], mème [ge:]. E aquò se retròba dens daus mòts entenduts dens ma familha, en çò de gents qu’an l’accent bordalés :

- mon papè : tandis que [tãikə], alors [aɔʁ] (mès tanben [a'lɔʁsə])

- ma mair : voilà ['vwaa] (o [waa], [wa:]), alors [aɔʁ], regarde [ʁəaʁdə] (o [ʁaʁdə])

- mon toton : quelque chose [kɛʃɔzə] (pas exactament lo mème cas de figura)

La prononciacion madame shens lo d es coneishuda tanben.

Aquò’s a botar en relacion demb la tendença a prononciar, dens les lengas romanas (mès pas lo francés !), [β ð ɣ] les consonas [b d g] quora son intervocalicas.

11 juin 2014

Lo shòc de les generacions…

Classé dans : Au hiu deus jorns,Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 11 h 04 min

Le bordeluche des vraies gens :

Oh enqui, ça me daille gavé. Tè, re’arde ce gonze avé sa poche de chocolatines.

 

Le bordeluche des occitanistes de moins de 30 ans :

J’étais estrambordé par ce sicut, mais en fait ça me chépique de pas avoir capité à aller à ce baléti.

10 janvier 2014

Cinemà e rescauhament climatic

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,Ecologia, natura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 10 h 51 min

I a pauc de temps, èi gueitat quauques films americans, e ‘quò’s amusant de véser coma se semblèvan. N’i’n avèva un que parlèva d’un evenement meteorologic a granda escala que caperèva los Estats-Units de neveja. Epui n’en son passats dus deu mème tipe : un demb des mini-tornadas que fenissèvan per desvastar pus o mens New York ; un demb des scientifics qu’hasèvan des experienças que causèvan des ventenas morturèiras. Remerquèri tanben qu’i avèva des punts comuns : un cople d’eròis, la quarantena, dont aumens un meteorològue ; un cople de junes. Bien solide, i a  tot un flòc d’explicacions mitat-scientificas alarmistas. E, solide, a la fin, tot fenís per s’arrenjar (inutile d’au precisar !). Me damandi donc s’aqueths films sèrven pas a çò que los Estats-Units s’hèsin perdonar d’estar los mèi grands rescauhaires de la planèta. A mens que sichi una faiçon de se fóter deu rescauhament  climatic. Mès en tot cas, lo problèma es que fòrt de gents pòden créser a les colhonadas que nos contan dens ‘queths films. Fau pas barrejar climatologia e meteorologia. La prumèira sciença concèrna des evenements que se desrotlan sus una longa escala temporala (milèirs, milions d’annadas) ; la segonda concèrna una escala corta (jorns, annada). Lo rescauhament climatic es un fenomène a tròp granda escala per n’en auger paur cada jorn. Epui, mème s’es fòrtament correlat demb l’aumentacion de les concentracions en CO2 d’origina antropica, nada liga de causa ad efèit es desmontrada. L’alternança deus atges glaciaris e interglaciaris n’èra pas  divuda a la pollucion ! E, coma disèva un de mons pròfs, quò’s pas perce que la talha deus malhòts de banh a demingat en mème temps que l’atmosfèra s’es rescauhada qu’i a una liga de causa ad efèit entre los dus !

7 janvier 2014

La lenga mascanhada

Classé dans : Accion associativa,Au hiu deus jorns,Entre Duas Mars,Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 0 h 42 min

 

Enfin ! Après de longas setmanas (exagèri benlèu) d’indisponibilitat, mon blòg torna venir accessible. Preu còp, me permeti de publicar un comparatiu. En blu, un article qu’escrivuri en assajant de me raproishar lo mèi que poscussi de la lenga guienesa (quasi brageiraguesa) de l’èst de l’Entre-duas-Mars ; en roge, la façon dont estut vergonhosament transformat dens Jornalet, demb de remarcas a l’apoi. E ben, adara, ‘quò’s decidat, los proishèns articles  qu’enviarèi au Jornalet seràn en lengadocian. Atau, coma ec explicarèi, prendrèi distança e serèi pas geinat se ma lenga es modifiada.

5 de janvèir 2014 : 22a gripa viventa en òc per la mèssa daus Rèis de Sent Fèrme (Guièna), celebrada dens l’abaciala per l’abat Jòrdi Passerat – mèste ès Jòcs floraus, president dau collège d’Occitània e majorau dau Felibritge – e menada d’una man de mèstre per lo professor retreitat Alan Pèire.

5 de genèr [1] 2014: 22a grèpia [2] viventa en occitan per la mèssa daus Rèis de Sent Fèrmer (Entre Duas Mars) [3], celebrada dens l’abaciala per l’abat Jòrdi Passerat —mèste ès Jòcs floraus, president dau Collègi d’Occitània e majorau dau felibritge— e menada d’una man de mèstre per lo professor retirat [4] Alan Pèire.

La fresca colorada conten tots aqueths personatges de la Guièna rurala : lo factur, lo vinhairon, lo forgeiron, lo jardinèir, lo bolangèir – aqueths dus s’expriment dens un polit parlar brageiragués –, lo mòine… E, au segur, lo duo de palomaires interpretat per les Benaujants Jan-Pèir Bugeade e Jacme Gaye.

La fresca colorada conten tots aqueths personatges de la Guièna [5] rurala: lo factor, lo vinhairon, lo forgeiron [6], lo jardinèir, lo pancosèir [7] —aqueths dus en s’expriment dens un polit parlar brageiragués—, lo monge… E, au segur, lo duo de palomaires interpretat per les Benaujants Jan-Pèir Bugeade e Jacme Gaye.

Les bèstas participèren a la celebracion : una palomba batèva des alas percé que « volèva anar a Betleèm », e l’abat d’ensheinar sus la vaca que damanda « Ooont ? », l’anhèth que respond « A Bee-ee-eetleèm », e l’ase « Vòli i aaa-nar ». Bien solide, aqueras colhonadas n’empachèren briga lo messatge de patz e d’amor de Nadau d’estar deslivrat.

Las [8] bèstias [9] participèren a la celebracion: una paloma batèva las [10] alas per ce que “volèva anar a Betleèm”, e l’abat d’ensheinar [11] sus la vaca que damanda “Ooont?”, l’anhèth que respond “A Bee-ee-eetleèm”, e l’ase “Vòli i aaa-nar”. Quò n’empachèt pas, [12] bien solide, lo messatge de patz e d’amor de Nadau d’estar desliurat [13].

La ceremonia èra animada per les cants, les musicas e les danças dau famós Poutou de Tolosa, coma Cantem coma cal o Nadal Tindaire. ‘Quò fut una brava matinada. A l’an que vèn, en esperant qu’i asque totjorn una assemblada nombrosa !

La ceremonia èra animada per les [14] cants, las musicas e las danças dau famós Poutou de Tolosa, coma “Cantem coma cal” o “Nadal Tindaire”. ’Quò fut una brava matinada. A l’an que vèn, en esperant que i [15] asque totjorn una assemblada nombrosa!

[1] Ont es passada ma termineson en -èir ? N’en sui hart d’aqueth fotut « genèr » occitanista. Aurén aumens poscut botar « genèir » (atestat a St Macari au XVIIe s.). Apui « janvèir » n’es pas tanpauc « janvièr » !!

[2] En qué « gripa » (cf. BACT, diccionari vasadés, 1994) es  mèi francés que « grèpia » ?

[3] Perqué voler a tot prètz boishar la nocion de Guièna ? N’èi ren contra l’Entre-duas-Mars, bien au contrari, mès aqueth evenement a una portada mèi « guienesa » que « d’Entre-duas-Mars » : de participants vènen d’Òlt e Garona, lo mèste d’òbra es d’Haut Agenés…

[4] Lat. retrahere « tirar en ‘rèir » > retrèita.

[5] Perqué m’an pas remplaçat « la Guièna » per « Guiana » ?

[6] Perqué an remplaçat « factur  » mès pas lo francisme « forgeiron » ?

[7] Arg !! Quala orror ! D’abòrd, pensi pas qu’un vèrbe en -er (« còser ») pusqui donar atau dirèctament un substantiu en -èir. Epui, « bolangèir » es pro espandut, vietdase !

[8] « Les » remplaçat per « las »,  classic…

[9] Ústria/ustra, cóstia/costa, còpia/còpa son de doblets existents, les fòrmas shens i estant mèi perifericas. Donc ont es lo problèma demb » bèsta » ?

[10] Shens comentari.

[11] Perqué m’an pas remplaçat un francisme tan flagrant ??

[12] « Colhonada » n’es pas grossèir, egau. Correspond simplament au francés plaisanterie, p’rai ?

[13] Pfff… coma se disèvan « liure » a nòste…

[14] Tant qu’i èran, podèvan  pas hèser coma per « las » e remplaçar « les » per « los » ? Probable que cresèvan que ‘quò’ra l’article tolzan !

[15] Ridicule, inutile. « Qu’i » es una elision, simplament. Esque vam escríver « ne es pas » o « se amassèvan » ?

28 novembre 2013

Jorn de match a Bordèu

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 19 h 53 min

Desser a nau òras, i a un match Bordèu-Frankfürt a l’estade de l’Escura*. I avèva donc un tropèth d’Alemands vestits d’irange que bramèvan – qué disi, que s’escarraquèvan – a plenh canèth, e que chuquèvan bièrras tot lo tantòst. Au solide, a la brolha, comencèt a i auger barsalh. Èran 12 000 e arribèvan a braçats de la plaça de la Victoèra. Falut donc desviar lo tragèit deu bus. Autament dit, aqueths satres pegalhàs de suportaires hèsen cagar les bravas gents dinc a desorganisar lo hilat de transpòrt d’una vila – e una vila estrangèira, amèi d’aquò ! –, e aquò per qué ? Per anar véser un match.

 

Ah, los esportius professionaus ! Quòra pensi a la paga exorbitanta que diu tocar aqueth praube garinhòu de Ribéry… deu temps que gents demb talent, demb inteligença, se retròban au chaumatge o pagats una misèra. E quòra pensi qu’i a 12 000 beaufs alemands pr’anar dincas a Bordèu, e pagar car, per los véser s’essanjar un balon. E, entremitan aqueths admirators deus bròis esportius, diu i auger un brave pilòt de chaumaires non ?

 

Bien solide, sui pas contre les manifestacions. Ni contra los petits clubs de campanha. Mès los esportius professionaus, aimi mèi los inhorar prihontament ! Enfin….. tant que les bravas gents son pas tròp destrauviadas dens lurs aucupacions e lurs tragèits !

 

 

* pas «Chaban-Delmas» : lo culte de la personalitat, non mercís !

Quauques mòts sus l’eutanasia

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 14 h 04 min

Estant ad escotar una emission radiò sus la legalisacion de l’eutanasia, vau n’en díser quauques mòts achí.

Sui favorable a la legalisacion de l’eutanasia. A condicion, au segur, que lo pacient ec damandi. Mon argumentacion es fòrt simpla : perqué oblijar quauqu’un a contunhar a víver quòra sa mòrt es inexorabla e pròisha ? Viri un vielh con menhar son can au veterinari per que lo fissi quòra avèva sonque la ronha ; e los veterinaris prepausan eths-mèmes l’eutanasia quòra l’animaut sofre. Perqué seré pas parelh per nosauts ? Am tendença ad aublidar que som sonqu’animauts, que sófrem coma eths.

N’i'n a que presentan la via coma quauquarren de tan preciós que pòdem pas damandar a morir atau. Se lo medecin ec decida, ‘quò’s un aut desbat, mès s’ec demàndam nosauts-mèmes… !

N’i'n a tanben qu’an paur que la legalisacion de l’eutanasia possi certèns a se suïcidar quòra serén sonque despressius, malauds mentaus,… Mès aquò diuré s’hèser sonqu’en mitan medicalisat dens lo cas de malausias incurablas.

1234
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star