LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

10 décembre 2017

ADISHATZ A L’OCCITANISME

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 22 h 00 min

Lo problèma, demb l’occitanisme, es qu’aquera ideologia a per cibla una fraccion tota petita de la populacion. Solide, son objectiu, coma per tot corrent ideologic, es de tocar tot lo monde, mès vòli parlar de les gents que rejunheràn l’occitanisme d’eths-medís. S’agirà de tots los occitanofònes, ce me diratz ? Briga ! Fau exclúser tots los que sàben pas lugir la grafia alibertina, tant vau díser un brave punherat de locutors naturaus. Estimi donc que l’occitanisme tòca pas mèi de 5 % de la populacion. Me diratz belèu qu’i a bèth-arremat d’occitanistas potenciaus ; solide, mès aquò’s pas en vesent aqueths satres hilhs-de-garça de panèus digrafics que vingràn occitanistas. Aqueths panèus -sovent inutiles o, pire, trompurs; ne’n èi dejà parlat- son achí per satisfèser un punherat d’iniciats e son una despensa inutila per la collectivitat tant qu’aquera grafia es pas compresa per la majoritat de la populacion. E per aquò fau que la populacion ne’n tròbi l’utilitat. E aquò m’estonaré !

 

 

Adara, vodrí parlar d’un segond sutgèit : l’ensenhament de l’occitan, qu’es un sutgèit d’actualitat en Aquitània.

 

Pensi que l’ensenhament de l’occitan sèrv pas a res – o au mens, sèrv pas a res de se clinar sus aquera question. En efèit, am los tres cas que seguíssen :

 

  • La transmission familiala foncciona e la lenga transmesa es locala e/o geograficament coërenta. L’aprentissatge a l’escòla d’un occitan sovent hòra-sòu, per de regents vinguts d’ací o aquí demb un nivèu gramaticau que pòt èster excellent o narriós e demb una lenga pas forçadament ancrada territorialament, aquò risca : 1° de contribuïr ad alargir lo famós varat entre locutors natius e neò-locutors ; 2° de fragilisar la transmission naturala dejà pro fragila en balhant duas referéncias desparièiras aus mainatges.
  • La transmission familiala foncciona mès la lenga es tornada bastir a la tastalabasta demb una variabilitat personala e/o fòrtament influençada per un estandard pus o mens arbitrari. La lenga a pauc de chanças de se milhorar (se los mainatges an banhat a tengut dens una lenga aproximativa) e la dobla influéncia pòt èster una quita sorça de ‘braçatge aleatòri’ deus mòts e de les fòrmas conjugadas corrèctas e incorrèctas au barrei.
  • La transmission familiala es inexistenta (ensenhament academic, cors per adultes, autò-aprentissatge). Nos retròbam demb una lenga que se transmet pas mèi naturalament, pas una lenga mòrta mès pulèu una lenga artificiala en quauqua sòrta. Lavetz l’enjòc a pas besonh d’èster considerat coma fòrt, serà lo medís que per lo latin, tant vau díser qu’es interessent ad estudiar per la coneishença, per escambiar demb iniciats, mès se restaca pulèu au passat…

 

En realitat, cumúlam les tres situacions demb un percentatge variable sivant les regions (p. ex. 1èir cas en montanha, 2d e 3e cas en Bordalés e dens les Lanas, …) Malurosament, cumúlam tabé los inconvenients deus tres cas. Lavetz, perqué se desmonicar per l’ensenhament de les lengas regionalas en perilh ? (parli pas deu còrse o deu basque, mès de les lengas d’oïl, d’òc e de l’arpitan)

 

N’i’n a que me serviràn coma arguments :

 

  • Que l’occitan es una lenga coma una auta, a lo dret d’èster ensenhada. Ò-bé de vrai, d’un punt de vista lingüistic, intrinsècament, totas les lengas se vàlen. Mès vésem bé que, socialament, les situacions, end un moment donat, son redde desparièiras. Una lenga que se transfòrma ta viste shens seguir una evolucion natorala quòra damòran encara locutors natius silenciós mès soent cooperatius, es qu’aquò ne’n vau la pena d’èster sostengut ?
  • Que l’ensenhament es tant important coma la transmission familiala. Belèu, mès combien d’argent public es despensat per prodigar un ensenhament de qualitat variabla ad un punherat de personas ?

 

Tot aquò per hèser plaser a quauques militants soent desconectats de la realitat de terrenh. Per acorrar mos dísers : lo panèu MARMANDE – MARMANDA dont se vànten los occitanistas. Un locutor naturau de l’Agenés de ma coneishença, que parla occitan demb locutors naturaus e tabé demb occitanistas, me dishut que comprenèva pas aqueth panèu. E ò, 99 % de les gents – tots los que los occitanistas vodrén véser se júnher ad eths – van pensar que [maʁ’mãndə] es la fòrma francesa e [maʁmãn’da] la fòrma occitana, quòra en realitat [maʁ’mãndə] es la fòrma occitana (vinguda tabé la fòrma francesa per la fòrça de les causas) e [maʁmãn’da] existís pas. Sol 1 % de la populacion, belèu, vai lugir coma fau aqueth panèu destinat aus 99 % que damòran, que lesi serà de tota faiçon inutile, vist que la prononciacion càmbia pas.

 

Vo’n dóbtatz, vau pas m’hèser de novèths amics dens lo mitan occitanista demb tot aquò. Bon, urosament que ‘quò’s un micrò-mitan, senó me serí probable gardat d’escríver aquò, e d’alhors ma pròsa seré pas mèi estada justificada ! Mès escrivi aquò dens un processús de sortida de l’occitanisme. S’agís per jo d’arrestar de participar ad activitats militantas en rason de ma tròp granda divergéncia (que vai crescendo) demb la doctrina occitanista : arrestar tota adesion a l’IEO, pas mèi trabalhar per l’occitanisme, ni participar a l’organisacion de festivitats occitanistas militantas (sonque la mèssa occitana de Sent Fèrme, qu’es mèi dens l’esprit d’una hèsta tradicionala). S’agís tabé e sustot d’arrestar de préner part a polemicas de quauque bòrd qu’èsti (occitanista  o gasconista), sonqu’excepcionalament quòra quauqu’un me mencionaré sus Internèt. Per contra, contunharèi de lugir, parlar e escríver en occitan, de gueitar Jornalet cada jorn, OcTele a pics e a pelats,  de participar a Gasconha.com, d’alimentar lo blòg e la paja Facebook deu Sarmouney. Contunharèi de cantar en occitan, de jogar e d’escotar musicas occitanas. Contunharèi de hèser recèrcas lingüisticas, de questionar e d’enregistrar los locutors naturaus quòra s’i escai, d’escríver lexics, estudis toponimics… Mès tot aquò serà sonque dens un objectiu de coneishença pura, per lo plaser, per escambiar demb una detzena d’iniciats que partàtjan ma vision de les causas.

 

Per evitar de me darrigar los pèus en vesent lo panèu MARMANDE – MARMANDA, estimi mèi préner distància en me disent que sui lunh de tot aquò e qu’èi d’autes copa-caps…

 

Cerquèri en me crusant lo cervèth coma explicar ma presa de distància demb l’occitanisme, e finalament èi trobat aquò.

 

 

Soeti donc bona chança aus que contúnhan dens l’occitanisme,

 

Contunharèi de parlar demb plaser demb eths en occitan mès pas de l’occitan, de faiçon naturala, percé qu’una lenga viu taplan gràcia a sos locutors quaus qu’èstin,

 

E n’escriurèi pas mèi sus aqueth sutgèit brocut generator de garinhadas shens fin !

 

BON DESSER, BON NADAU, BONAS HÈSTAS !

 

Verdelais, lo 10 de decembre 2017

27 février 2016

A prepaus d’un article sus l’òc… e los Basques !

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Dens Le Républicain es pareishut un article sus la 300a emission Adishatz de l’infatigable Alan Pèire. Mès fau díser que l’article me sembla escrivut un pauc a la pilha-peròc, demb bien d’aproximacions de hons.

‘L’occitan [...] surtout utilisée dans le sud de la France au Moyen-âge’ : lo correspondent locau sembla pas saber que la lenga d’òc èra encara la lenga costumèira i a una cincantena d’annadas.

‘L’occitan est une langue littéaire, administrative et juridique’ : cresi pas qu’augi utilisat un present de narracion mès que boira totas les epòcas. Lenga literària a tengut, l’occitan arrestèt d’èster una lenga administrativa e juridica (en duhòra deu vath d’Aran) i a bien longtemps.

‘Celle-ci, refusant la standardisation’ : n’en coneishi que cargarén lo borit en lugissent aquò ! ‘Le français et l’espagnol, moins tolérants et plus universels’ : desempui quand i a de lengas tolerantas o pas ?

E achí lo flòc :

‘La langue basque qui veut rester l’exclusivité des seuls Basques et qui rechigne à s’ouvrir vers l’extérieur’ : los peus se me quilhan sus lo cap ! Au mens, los Basques, eths, arriban a manténer lur identitat e son pas una region ensorelhada ont los cossuts de París se van passar la retrèita dens una villà aus murs ròse viu bastida au detriment d’una tèrra agricòla.

23 avril 2015

Manuel Valls e la religion

Classé dans : ACTUALITATS,Alhurs,Au hiu deus jorns,OPINION,Politica — Lo Sarmoneir @ 12 h 58 min

« Vouloir s’en prendre à une église, c’est s’en prendre à un symbole de la France », vachí les paraulas de Manuel Valls que vèni de lugir dens l’Est Républicain. Aqueras paraulas m’an acipat. Tè, n’en sui quasi damorat museishuc. Non, una glèisa n’es pas un  simbòle de la França, ni mèi d’Occitània ni de nat pòple ni de nat estat.  ‘Quò’s un simbòle dau catolicisme. Manuel Valls vodré insinuar que lo catolicisme es coma una religion d’estat en França ? Que lo catolicisme es la sola religion que pausi pas de problèmas ? Mès bondiu, arrestatz donc de balhar a la religion aquera importança ! S’agís – enfin, diuré s’agir – de cresenças e practicas personalas. Es que l’espiritisme, la sorcelaria, l’astrologia, brèf tot çò que concèrna les causas non-concretas, n’en hèsen un afar de politica ? De v’rai, M. Valls, vos haré pas esclapotar de ríser – o vos esmalir benlèu – se los astrològues e mediums s’assemblèvan en haut lòc demb de politicians o se lurs biscanhas  avièvan una guèrra ? Diu vivant !!!

 

10 septembre 2014

La Fe es sonqu’Amor – còp de gula

Classé dans : Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 21 h 14 min

En entrant dens una glèisa de Nancy, èi trobat una pregària — o puslèu una sòrta de tracte catolic tradicionalista — que m’a geinat.  Son titre es « prière dérangeante » e vau vos la traduíser apui vos la comentar :

« Benlèu qu’aimaretz lugir aquesta pregària hèita au Kansàs a la dubertura de la session dau senat. Sembla qu’aquesta pregària destorba encara certènas personas. Quòra lo pastor Joe Wright estut damandat per díser la pregària de dubertura de la session au senat dau Kansàs, tot lo monde s’atendèva end’una pregària ordinària, mès vachiu çò qu’entenduren.

Senhor, vènem cap a tu anuit per te damandar perdon e per te damandar de nos guidar. Sàbem que ta paraula nos ditz : « Malur aus qu’apèren ben çò qu’es mau » e ‘quò’s exactament çò qu’am hèit.

Am perdut nòste equilibre espirituau [ dau XVIIIe siègle ] e am shambertat nòstas valors [ idèm ].

Am expleitat lo praube e apèram aquò « loteria », [ Sui bien d’acòrd. ]

Am recompensat la paressa e am aperat aquò « l’aduja sociala », [  Se jo, que sui briga canhós, beneficièvi pas de l’aduja sociala, ‘quò’s a díser l’aduja au lotjament e les borsas sus critères sociaus, au lòc de me destinar ad estar ingenior o cercaire, serí adara un praube caitivèir sonque bon a horgalhar dens lo borrièr. Auta causa, me sembla que la Glèisa a per vocacion d’adujar socialament, pas vrai ??? ]

Am tuat nòstes mainatges pas encara neishuts e am aperats aquò « libra causida », [ Se son pas encara neishuts, son pas encara legalament daus èstes vivents mès son una partida dau còs de la mair ! Òr, cadun a lo dret de se des·hèser d’un tròç de sa persona ! Apui, fau benlèu gardar lo resultat d’un viòl ? Imaginatz una goiata que vèn d’auger brilhantament lo bac demb mencion TB e que prevei d’hèser d’estudis de medecina o auts hauts estudis ; mès son pair o son toton es alcoholic e la viòla ; vachiu donc sa via, sa carrèira, que s’arrèstan còp sec. Esque diu hèser nèisher aqueth nanòt qu’es tanben son miei-frair ? Un nanòt que, benlèu, baterà a son torn, que serà pas aimat, que vingrà benlèu un mangane e qu’acabarà per se suïcidar en preison ? Sufiré pas simplament a la prauba victima de goiata d’ahortar e de tornar préner sos estudis ? D’escotar sa consciéncia en imaginant les consequéncias dau dishar-hèser puslèu que de lugir una Bibla datant de 2 000 ans ? ]

Am abatut daus ahortaires e am aperat aquò « la justícia », [ Sui d’acòrd tanben, la pena de mòrt diu estar abolida pertot. ]

Am neglijat de disciplinar nòstes mainatges e am aperat aquò « desvalompar lur estima de se ». » [ Probable, òc. Encara que depend de çò qu’apèran « disciplinar »… « maserar a grands  patacs de Bibla dens lo quiu ? » ]

Vesi que los catolics tradicionalistas vòlen espandir la pensada americanò-biblista a nòsta… Una brava reculada sociala, cadun per se e Diu reconeisherà los sons. Non, amics, la fe n’es pas aquò, la Fe es Amor e sonqu’aquò, que cadun s’en sovèni !

 

22 août 2014

Causas entendudas – Sus l’accent bordalés

Classé dans : Au hiu deus jorns,Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 17 h 37 min

Vèni d’enténder una pub a la radiò : « … à la Sauve, proche Créon » … mès aquò’s un gasconisme, non ?  (PS: au fèit, la Sauva pòt tanben se díser la Seuga, cf. ALG) Prepausi donc SEUGA per forêt, amèi es atestat dens la toponimia.

 

Una remarca sus de causas entendudas. Les gents (los junes citadins, sustot) pèrden l’accent bordalés per préner un accent mèi francés, parisièn. Mès i a daus trèits que se consèrvan mèi que non pas d’auts. Per exemple, los que dispareishen d’abòrd son la prononciacion dau e atòne e la prononciacion de les voaièlas nasalas ; mès son gardadas la dubertura daus o e eu apui lo  relaishament de les consonas intervocalicas. Aqueth darrèir trèit es interessant mès sui pas segur qu’èsti pro estudiat. Entendi sovent per les ruas de junes bordalés (5-20 ans, qué) díser « gavé«   entre [ge] e [gae], mème [ge:]. E aquò se retròba dens daus mòts entenduts dens ma familha, en çò de gents qu’an l’accent bordalés :

- mon papè : tandis que [tãikə], alors [aɔʁ] (mès tanben [a'lɔʁsə])

- ma mair : voilà ['vwaa] (o [waa], [wa:]), alors [aɔʁ], regarde [ʁəaʁdə] (o [ʁaʁdə])

- mon toton : quelque chose [kɛʃɔzə] (pas exactament lo mème cas de figura)

La prononciacion madame shens lo d es coneishuda tanben.

Aquò’s a botar en relacion demb la tendença a prononciar, dens les lengas romanas (mès pas lo francés !), [β ð ɣ] les consonas [b d g] quora son intervocalicas.

10 janvier 2014

Cinemà e rescauhament climatic

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,Ecologia, natura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 10 h 51 min

I a pauc de temps, èi gueitat quauques films americans, e ‘quò’s amusant de véser coma se semblèvan. N’i’n avèva un que parlèva d’un evenement meteorologic a granda escala que caperèva los Estats-Units de neveja. Epui n’en son passats dus deu mème tipe : un demb des mini-tornadas que fenissèvan per desvastar pus o mens New York ; un demb des scientifics qu’hasèvan des experienças que causèvan des ventenas morturèiras. Remerquèri tanben qu’i avèva des punts comuns : un cople d’eròis, la quarantena, dont aumens un meteorològue ; un cople de junes. Bien solide, i a  tot un flòc d’explicacions mitat-scientificas alarmistas. E, solide, a la fin, tot fenís per s’arrenjar (inutile d’au precisar !). Me damandi donc s’aqueths films sèrven pas a çò que los Estats-Units s’hèsin perdonar d’estar los mèi grands rescauhaires de la planèta. A mens que sichi una faiçon de se fóter deu rescauhament  climatic. Mès en tot cas, lo problèma es que fòrt de gents pòden créser a les colhonadas que nos contan dens ‘queths films. Fau pas barrejar climatologia e meteorologia. La prumèira sciença concèrna des evenements que se desrotlan sus una longa escala temporala (milèirs, milions d’annadas) ; la segonda concèrna una escala corta (jorns, annada). Lo rescauhament climatic es un fenomène a tròp granda escala per n’en auger paur cada jorn. Epui, mème s’es fòrtament correlat demb l’aumentacion de les concentracions en CO2 d’origina antropica, nada liga de causa ad efèit es desmontrada. L’alternança deus atges glaciaris e interglaciaris n’èra pas  divuda a la pollucion ! E, coma disèva un de mons pròfs, quò’s pas perce que la talha deus malhòts de banh a demingat en mème temps que l’atmosfèra s’es rescauhada qu’i a una liga de causa ad efèit entre los dus !

28 novembre 2013

Jorn de match a Bordèu

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 19 h 53 min

Desser a nau òras, i a un match Bordèu-Frankfürt a l’estade de l’Escura*. I avèva donc un tropèth d’Alemands vestits d’irange que bramèvan – qué disi, que s’escarraquèvan – a plenh canèth, e que chuquèvan bièrras tot lo tantòst. Au solide, a la brolha, comencèt a i auger barsalh. Èran 12 000 e arribèvan a braçats de la plaça de la Victoèra. Falut donc desviar lo tragèit deu bus. Autament dit, aqueths satres pegalhàs de suportaires hèsen cagar les bravas gents dinc a desorganisar lo hilat de transpòrt d’una vila – e una vila estrangèira, amèi d’aquò ! –, e aquò per qué ? Per anar véser un match.

 

Ah, los esportius professionaus ! Quòra pensi a la paga exorbitanta que diu tocar aqueth praube garinhòu de Ribéry… deu temps que gents demb talent, demb inteligença, se retròban au chaumatge o pagats una misèra. E quòra pensi qu’i a 12 000 beaufs alemands pr’anar dincas a Bordèu, e pagar car, per los véser s’essanjar un balon. E, entremitan aqueths admirators deus bròis esportius, diu i auger un brave pilòt de chaumaires non ?

 

Bien solide, sui pas contre les manifestacions. Ni contra los petits clubs de campanha. Mès los esportius professionaus, aimi mèi los inhorar prihontament ! Enfin….. tant que les bravas gents son pas tròp destrauviadas dens lurs aucupacions e lurs tragèits !

 

 

* pas «Chaban-Delmas» : lo culte de la personalitat, non mercís !

Quauques mòts sus l’eutanasia

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 14 h 04 min

Estant ad escotar una emission radiò sus la legalisacion de l’eutanasia, vau n’en díser quauques mòts achí.

Sui favorable a la legalisacion de l’eutanasia. A condicion, au segur, que lo pacient ec damandi. Mon argumentacion es fòrt simpla : perqué oblijar quauqu’un a contunhar a víver quòra sa mòrt es inexorabla e pròisha ? Viri un vielh con menhar son can au veterinari per que lo fissi quòra avèva sonque la ronha ; e los veterinaris prepausan eths-mèmes l’eutanasia quòra l’animaut sofre. Perqué seré pas parelh per nosauts ? Am tendença ad aublidar que som sonqu’animauts, que sófrem coma eths.

N’i'n a que presentan la via coma quauquarren de tan preciós que pòdem pas damandar a morir atau. Se lo medecin ec decida, ‘quò’s un aut desbat, mès s’ec demàndam nosauts-mèmes… !

N’i'n a tanben qu’an paur que la legalisacion de l’eutanasia possi certèns a se suïcidar quòra serén sonque despressius, malauds mentaus,… Mès aquò diuré s’hèser sonqu’en mitan medicalisat dens lo cas de malausias incurablas.

14 novembre 2013

11 de novembre

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 17 h 29 min

11 de novembre… Desser, vesi arribar lo bus ridiculament flocat demb aqueths afrós drapèus blu-blanc-roge. Qui èra aqueth que parlèva deu blu de les bronhas hèitas per los policèirs, deu roge deu sang que los praubes gus voitèren per defénder interèsts que n’èran pas lurs… ?

11 de novembre, coma 8 de mai e autas datas guerrèiras – lo 14 de julhet n’en es, au solide –, disen que son commemorats per que les junas generacions n’aublidin pas çò que se passèt, per que tornin pas hèser la guèrra… brèf, hèstas de patz. Mès la patz diuré estar acompanhada demb la jòia. E les ditas junas generacions, diurén s’amassar per ríser, per se rejoïr de n’estar pas dens un estat en guèrra. E ben non, a la plaça d’aquò, un arremat de vielhs, vestits d’escur e hasent lo morre, escotan musica militària pesanta e discors gaunits de patriotisme pegàs.

E qué nos repapilhan aqueths rangonèirs demb lurs paraulas crusas ? Los braves sordats que tombèren per la patria… Lo sang versat per la França… Som damorats un país libre graça ad eths… Etc. Autament dit : « bravò a los que tuan los auts perceque lesi’c damandan ». E ben non, aqueths sordats son briga mòrts per la França. Son mòrts per ren. Sonque perceque los puishents, los rishes, èran en conflit… e hòp, la praubialha au front. Son simplament victimas e pas eròis. Los eròis son los desertors, los que refusan de se bàter contra d’autas victimas deu sistèma politic, mès que se baten – shens versar sang – contra aqueths puishents.

Poirén encara díser un pilòt de causas. Dirèi simplament que la mèi bròia faiçon de morir es morir per sauvar una via e pas morir per una causa abstrèita – patria, cultura, idèia, religion… Los qu’hèsen passar les causas abstrèitas avant lo bien-èster fisic, la via, la santat, au punt de sacrificar èstes vivents, meritan d’estar fotuts en preison per refleishir sus tot aquò.

30 octobre 2013

Alidé Sans (1)

Classé dans : Au hiu deus jorns,Musica e cançons,Vath d'Aran — Lo Sarmoneir @ 22 h 34 min
Image de prévisualisation YouTube

 

http://www.youtube.com/watch?v=gdsnBZAcxW8

 

Encare une poulide gouyate, mès aquet cop une cantayre. Alidé Sans, Aranése, 20 ans. Un article én perspectiwe ?

123
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star