LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

7 mai 2013

Prepausicions per Bordèu

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION,Paisatge,Paisatge - geografia,Politica — Lo Sarmoneir @ 21 h 04 min

Bordèu, una vila on hèi bon víver : au pòdi díser perçò qu’i vivi (NB: rapèli que parli pas exactament lo gascon bordalés, mès lo gascon garonés perçò qu’es lo cunh on creishuri). Climat oceanic demb sons estius doç e sons ivèrns doç, e bien solide ses intersasons plujosas, que ne’n pòdem remerciar lo cèu pasque senon briga de ceps ! Aglomeracion probable pas tan dangeirosa coma Marsilha ; aumens en esvitant Grand Parc, « Aubars » e auts Quate Pavilhons, e Paludata la nuit. Per se permenar, am tot çò que fau, amèi dens la quita CUB : los quais son fòrt bien amainatjats ;  i a parcs e jardins a garròt, deu Molinat au Parc florau e de l’Ermitatge au Parc bordalés, shens aublidar Bourran o mèi Thouars. Aqueths darrèirs temps, los espaces pietonèirs an florit : cors deu Chapeau-Rouge e de l’Intendença, rua Senta-Caterina e alentorns au solide,… Quauquas plaças rapèlan les petitas vilòtas de campanha (Sta Eulalia, St Pèir, St Brunò…), d’autas son mens verdas mès tot autan agradablas (F.Lafargue, C.Jullian, Parlament,…), d’autas enfin son mèi majestuosas e an multiplas fonccions (Gambetta, Republica,…). Los quais riba dreta son tanben agradables : aubars, sauçaringas, vèrnhes, briules, frèishes, nos rapèlan que la natura a aumens autan de drets coma la vila ! E pòdem saludar damb jòia l’aviada de l’Hirondelle, lo batèu hasent la ligason entre Stalingrad, Quinconças, Shartrós e Larmont ; e la tendença a utilisar procedats respectuós de l’environament.

Bon, lo tèxte per desplegant toristic hèit, pòdi adara m’anuitar sus çò que vai pas, o aumens que poiré estar arrenjat, dens lo domène de l’amainatjament urban. Vací mes modèstas prepausicions :

* Suprimar lo trafic autò suu Pont de Pèira e dens lo cors d’Alsaça e Lorrèna. Diurén estar consacrats, amèi deu tram, sonqu’aus pietons e benlèu aus velòs. Per la seguretat, lo confòrt, la qualitat de l’èrt e la preservacion deu paisatge. Lo Pont de Pèira ganharé tanben a d’estar complantat d’aubres, tilhuus o frèishes coma vòletz !

* Una linha de tram periferica. Sabi bien qu’es briga a l’òrde deu jorn, mès me damandi se n’i'n an qu’i pensèren. Per se desplaçar, per exemple, deu campús de Talença-Pessac dinc au centre de Bèglas, fau bien comptar una brava òra ! Los Corol  an justament frequenças mendras que non pas les Lianas ; donc i a pas grand-causa per los que vòlen se desplaçar adaise d’una comuna de banlèga a l’auta….. senon la veitura : problèma !!

* Una milhora separacion trotoart/rota/tram au quate-camins cors Pasteur/cors d’Alsaça e Lorrèna. Es prampó dangeirós.

* Per los ciclistas, règlas tan estrictas coma per les autòs. ‘Quò’s pas mèi possible de mancar s’hèser shambertar per ciclistas incivics a cada traversada au pieton verd au passatge pieton cors V.Hugo en faça de la rua Leitèira !

* Una linha de bus gara <-> cors de la Sòma.

* Un desvalompament de les navetas electricas.

* Aubres a la Victòria. Mancan tanben d’ompra a Stalingrad, mès labàs, aumens, aubròts son plantats.

* Mèi de seguretat aus bòrns de les vias de tram (ex. au còrn de l’Otèl de Poliça, dens la « biscoeta » entre Palais de Justice e Mériadeck,…).

* Per la nòta d’umor : rebatijar oficialament los ponts Chaban-Delmas e François-Mitterrand « Bacalan-Bastida » e « d’Arcins ». Sàbem bien que lurs noms « locaus » an pas tot-a-fèit dispareishut, mès lo culte deus « grands » òmes aquò vai una pausa, mès bon… !

 

E dens l’ideau : lo perimètre gara -cors de la Marna -cors d’Albret -rua Nancel-Pénard -plaça Gambetta -cors G.Clemenceau -Quinconças  defendut a les veituras.

 

Veirèi s’èi encara d’autas idèias !

3 avril 2013

Rencontra damb tres escrivans

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,Literatura — Lo Sarmoneir @ 22 h 23 min

Lo 3 d’abriu, a l’auditorium de la MDE de Bordèu 3, tres escrivans èran convidats en d’una rencontra autorn de sons libres ; las discussions èran menhadas per Guy Latry e Katy Bernard.

L’autor catalan Francesc Serés neishut en 1972 a Saidí, vilatge catalanofòne d’Aragon ; après auger estudiat las bèras arts e l’antropologia, se consacra adara a l’ensenhament e a la recèrca. Publiquèt Els ventres de la terra, L’arbre sense tronc, Una llengua de plom ; presentèva ací La force de gravité. Aqueth locutor naturau practica, coma dissut Guy Latry, « una lenga que se pausa pas la question de l’existença ».

Joan-Pèire Lacomba, poèta e fotografe, es l’autor de Lo dever del vaure, un reculh de poesia escrivut en bas-lemosin (son dialècte de mainatge) influençat per l’auvernhàs (lo dialècte que costeja adara). « L’inspiracion poetica ‘quò’s una frièsta que se dubre mès shens saber combien de temps ni mèi sus qué », resumit aqueth locutor naturau contrariat.

Eric Astié neishut en 1960 en País de Buc ; es en 1974, en Agenés on damorèva, que descobrit la nocion d’« occitan ». Avèva redigit son prumèir libre a cinc-sheis ans, suu tèma deu viatge d’un chòt d’aiga, mès atendut l’atge de vint-e-uèit ans per se botar seriosament a l’escritura. Son libre Diari d’un mes de març, autobiografic tot empenat, conta la via de cada jorn d’un june professor mutat en Normandia.

Esturen evocats l’importança de la creacion literària e de la difusion de la lenga puslèu que las biscanhas de gramaticians, lo problèma deus locutors naturaus refusant d’emplegar la lenga, o mèi encara lo sutgèit espinós de la lenga estandard.

La conclusion de Katy Bernard estut simplament un conselh : lo d’escríver dens una lenga que nos parla !

11 mars 2013

Problèma demb l’adopcion homo, pas lo maridatge !

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,OPINION — Lo Sarmoneir @ 19 h 53 min

Lo problèma n’es pas lo maridatge homo ! En qué pòt geinar una simpla formalitat administrativa, miladius ? Non, lo problèma es lo fèit d’auger mainatges, donc la question de l’adopcion. E malurosament, los anti-maridatge homo (mèmes se son pas tots omofòbes, Diu mercís !) barrejan les duas nocions a la tasta-a la basta, considerant que lo maridatge es forçadament destinat a l’enfantament (o a l’adopcion). Vésetz donc bien que, refusar lo maridatge homo demb los arguments « una familha ‘quò’s un pair e una mair » o mèi – argument que regiti pas totalament, encara qu’aquò se discuti – « auger dus parents deu mème sèxe es pas naturau », aquò n’es gaire rigorós.

Gueitam adara la problematica tant s’èsti complèxa de l’adopcion per un parelh homo. Imagini un dròlle, adoptat au pus june atge e que vai demandar coma hèsen los mainatges : coma s’i retrobarà se sons dus pairs o ses duas mairs li disen que fau un pair e una mair pr’hèser un mainatge ? Mès, per tant qu’èsti partatjat, sui pas de vrai contra l’adopcion homo. Prumèirament, una familha monoparentala (es entau qu’esturi eslevat) aufre au dròlle la presença d’un sol sèxe, tot parelh coma un parelh (jòc de mòts !) homo ; fadré donc interdíser qu’i aujussi familhas monoparentalas ? Quau copacap ! (Òc, benlèu qu’aquò’s çò que vodràn los ultra-tradicionalistas antihomos…) Segondament, pensi que l’adopcion diuré estar autorizada mès sonque per un mainatge qu’a l’atge de compréner. Mès pensi que, dens los dus cas, la presença d’una persona de l’aut sèxe (oncle, amic, etc.) es necessària per l’equilibre deu june ; e me demandi tanben qualas serén les diferenças de comportament dens los quate cas (drollet vs drolleta, parelh gay vs parelh de lesbianas).

Mès bon, n’estent briga diplomat en psicologia, me’n mèili pas mèi, que totas aqueras manifestacions e contra-manifestacion, a tengut, començan a nos hartar, quòra, a costat, contunhan de tornar aviar immigrats a la frontèira, d’autorizar les corridas, de tot permèter aus rishes, d’hèser chic de causa per los praubes etc.

10 mars 2013

Plantas 1 – Òmes 0… Una intelligença shens cervèth ?

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,Ecologia, natura — Lo Sarmoneir @ 14 h 02 min

Coma ne’n avèvam dejà parlat, l’antropocentrisme diu èster entèirament revist a nòsta epòca. Dejà en 1983, lo quimista american Ian Baldwin, descobrent l’existença d’una comunicacion entre vegetaus, tot capvirat, desclarèt : «Los briules parlan». Mès falut encara un brave trentenat d’annadas per que lo concèpte d’inteligença vegetala estussi acceptada, graças a… especialistas deu comportament animau ! E atau se bastit l’etologia vegetala.

Sàbem bien que la particularitat deus vegetaus (entr’auts) es de damorar fixas, mès tanben de damorar vivas amèi se pican una partida de lur còs (donc fonccionan shens organes : respiran shens paumons, destoxifican shens hetge, digèran shens budèths). Los dangèirs, las constrentas, hasent abonde, lisi a falut desvalompar divèrsas adaptacions au nivèu de lurs responsas metabolicas.

Una experiença hèita a l’universitat de Kyoto botèt en evidença la capacitat deus aubres a mudar : la paret de lurs cellulas jòga un ròtle de muscle ! Aut organe «animau» que tròba son equivalent en çò de las plantas : l’aurelha intèrna, materializada per gruns d’amidon se desplaçant en fonccion de la gravitat. Mès, amèi de percéber atau lur inclinason, los aubres perceben la fòrma de lur còs, coma ec montrèt una equipa de l’INRA de Clarmont : «Estúrem esmervelhats de descobrir aquò. Au cors de  l’evolucion, los vegetaus an trobat lo mejan de controtlar lur movement globau demb una percepcion locala. Pensèvam pas que se poscussi !»

Lo tabac mèrca la gatamina demb una audor qu’atira sons predators e un de sons gènes lemita la creishença de las larvas de gatamina ; lo tremble es doat de memòria – se sovèn d’una torsion e s’i acostuma – ; Sicyos angulatus a lo sens deu tocar, la cuscuta l’odorat e lo blat d’Espanha l’ausida (a 200 Hz, quasi la mitat de sas rigadas se vira de cap a la sorça sonòra). Los vielhs pins de l’Oregon (Pseudotsuga menziesii), eths, balhan a minjar a lurs companhs mèi junes. E tant de causas encara !

Lo prumèir reflèxe serà benlèu de s’escridar : «Mès ‘quò’s sonque l’afar de quauques procedats quimics !» E lavetz, qué crésetz que s’i passa dens nòste cervèth ? E ben, processús hasent intervenir neuromediators (comunicacion entre neurònas) e simples ions sodium e potassium (conduccion de l’inflús nerviós) amèi calcium (liberacion de neuromediators). Qué de radicalament diferent per rapòrt aus vegetaus ?

Los partisans de la neurobiologia vegetala pensan trobar lur «cervèth» dens lurs rigadas per sheis rasons : las rigadas son totas interconectadas ; intègran los nombrós sinhaus recebuts ; an un pic d’activitat a las extremitats ; essanjan sinhaus electrics e quimics ; adaptan lur creishença ; son fòrt rishas en captors de tots òrdes.

Solide, lo tèrme «intelligença» ne hèi briga l’unanimitat, los uns lo prenent dens lo sens «capacitat a percéber l’environament e a s’i adaptar finament», los auts considerant que suspausa la nocion de causida. Mès am dit que las plantas respiran shens paumons, destoxifican shens hetge, digèran shens budèths… donc perqué pas una intelligença shens cervèth ?

13 février 2013

Carn de shivau o de vaca

Classé dans : ACTUALITATS,Au hiu deus jorns,Ecologia, natura — Lo Sarmoneir @ 19 h 27 min

Escandale de la carn de shivau… On es lo problèma ? Encara una absurditat : d’una part, la carn de shivau es comercializada en d’auts endrets ; d’auta part, sui pas segur que la consomacion de carn de beu gaunida d’antibiotiques èsti milhora. L’escandale es puslèu sentimentau : las (nombrosas ?) gents que refusarén de minjar un animaut « domestic » n’èran pas au corrent que n’i'n avèva dens aqueras lasanhas. Alòrs que, se vesen vianda etiquetada « shivau », la cromparàn pas apui valà tot. Mès, finalament, per nosauts predators, una bèstia es una bèstia. Perqué diable minjar shivau es tabó e pas minjar vaca ? Tot es sonqu’una question de cultura, solide, pusque beus e vacas son sacrats en Inda.

Vam anar mèi lunh : minjar can o gat n’es pas quauquarrés de meishant en soà. La question cruciala, ‘quò son las condicions d’abatatge, de via, d’igièna : tanlèu que los animauts son esganurrats vius, que son trucats per botar la carn mèi trenda, que son eslevats au punt que los uns èstin caperats de las cagalhas deus auts, que son borrats de potòias, etc., tot aquò ec fau refusar.  Mès senon, se fau una certèna coerença, sols los vegetarians an la possibilitat de s’indignar, per lurs rasons pròpas.

13 janvier 2013

Un grand moment : centenari de Nadau Bòrdassolas

Classé dans : ACTUALITATS,Musica e cançons,Politica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 0 h 54 min

Nadau estot hestejat en janvèir !

Aquò’s una figura de la Lana, com ec dishot lo deputat Gilles Savary,
qu’estot botada a l’aunor aqueste 12 de janvièr.

Nadau Bòrdassolas vasot aus Cassiets, a Lucmau, lo 25 de decembre 1912.
Maridèt Elièta lo 5 de setembre 1936. Pendent la Segonda Guèrra
mondiala, estot hèit presonèir dens las Vòsjas lo 18 de junh
1940 e passèt cinc annadas defecilas dens plusiors camps dinc a
d’estar liberat lo 14 de martz 1945. Estot bordilèir tota sa via,
mès «tots los bordilèirs èran gemèirs». Per tant qu’augi
decidat de jamèi se presentar au conselh municipau, estot purmèir
adjunt au maire socialista de Lucmau de 1959 a 1989.

Nadau es tanben coneishut com acordeonaire popular ; comencèt solet a
d’apréner a jogar, de cap a dotze ans, sus un acordeon balhat per un
talhur. Transmetot son repertòri a bien de musicaires deu sud
Gironda.

La jornada comencèt per una conferença de Patric Lavaud sus l’acordeon
diatonic en Vasadés ; lo tantòst estot consacrat a scènas
ubèrtas dens los estanquets, a una prestacion de l’escòla de musica
de Didier Oliver a l’ostau de retrèita, e a un atelièr de danças.

A 17 òras, la sala deu cinemà èra plenha per espiar la projeccion
d’Adiu Nadau, un film de Patric Lavaud e Joëlle Duparc,
sortit en 2005. Estot virat en 2003, en una sola jornada, qüand
constatèn la disparicion deus musicaires rotinèirs.

A 18 òras, aperitiu, musicas, cançons e danças. I avè aquí
un trentenat de musicaires qu’interpretèn lo repertòri de Nadau,
mèi una corala dirijada per Jacky Gratecap vinguda de Sent Macari.

Cada personalitat hasot son discors : Georges Bernard, maire de
Capsius, que li decernèt una medalha de la vila ; Martine
Faure, deputada de la 12a circonscripcion, que rapelèt lo
temps on Nadau, que «la coneishèva avant que vasossi», venèva a
Alhàs a motocicleta, e conclusot que «lo socialisme aquò
consèrva» ; Gisèle Lamarque, conselhèira regionala,
originària de Lucmau com Nadau ; l’ancian sindicalista
Raymond Lagardère, 87 ans, qu’avè rencontrat Nadau en 1962 e que
contèt quauquas anecdòtas deu temps on militèvan ; Jean-Luc
Gleyze, conselhèir generau de Capsius, que li aufrit una medalha deu
conselh regionau ; un administrator de la MSA que li remetot un
shèc.

Faliva notar tanben la presença deu deputat Gilles Savary e d’Isabelle
Dexpert, conselhèira generala de Vilandraut.

Avant de contunhar dab musica e bal, Henri Marliangeas ajotèt :
«Nadau, pendent cent annadas / As jogat l’acordeon / Nadau per
‘questas aubadas / Nos t’i bàlham cent potons !
» Longa via
au valent centenari !

19 juin 2012

Rendetz-vos suus bòrns de Garona

Classé dans : ACTUALITATS,Entre Duas Mars,OPINION — Lo Sarmoneir @ 13 h 51 min

23 e 24 de junh, ‘quò’s l’òra deu mascaret. La Garona disha lavetz son mofle lèit a l’imatge d’aquesta França rebèla que desbòrda anuit de vitalitat.

Lo temps d’una hestejada, çò qu’èra de pas créser sembla lavetz familhèir.

Los Sous-Fifres de Sent Pèir ne son pas per ren dens aqueste vaste movement universau, eths qu’an gausat desempui annadas inventar lo temps d’una hèsta un aut monde mèi fraternau, hèit de colors on se barrejan expressions culturalas.

An gausat preservar la flamba de la creacion populara e la reviscolar cada annada suus lòcs sacrats deus bòrns de Garona damb, entre auts, l’ajuda importanta deu Conselh Generau.

Abituats a hèser cular las frontèiras de l’improbable, se carcan pas jamèi de prejutjats. Ignòran los clishats que reduisen sovent la musica, los arts e la cultura a d’un suplement d’ama destinat a las classas dominantas, reservat a d’intellectuaus o aus professionaus. Aqueths doç saunejaires, damb lurs pensadas premonitòrias, an pris lo risc d’entrainar un vilatge empenat e sons mainatges dens l’esturbelh de la creacion au punt on lo saunei es (enfin) vingut naturau.

«Utopiste quilha-te» disèva un badge au debut de la hestejada. «Èstim realistes, exigem l’impossible», respond l’ecò suus bòrns de la ribèira.

Nòsta presença massiva engan montrarà encara que lo temps de la desesperança es enfin revolut. Vaquí tornat lo temps de las cerisas e de las revolucions. Perqué pas, d’alhurs, lo grand retorn deu colac ?

Vos balhi donc rendetz-vos lo 23 e 24 de junh suus bòrns de Garona per la Hestejada deus Pifres de Garona a Sent Pèir d’Aurilhac… solide.

 

D’après : Michel HILAIRE – Conselhèir Generau de Sent Macari – 1èir Adjunt de Sent Pèir d’Aurilhac

12
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star