LOU SARMOUNEY / LE JHACASSOUS

  • Accueil
  • > Alhors
  • > La passion de las lengas (Joan-Marc LECLERCQ, 2019)

29 mai 2020

La passion de las lengas (Joan-Marc LECLERCQ, 2019)

Classé dans : Alhors — Lo Sarmoneir @ 0 h 05 min

Vau escríver aqueste tèxte a la purmèra persona, mes coneishi fòrça personas que son en aqueth cas, e poderí aisidament díser « nosautes » au lòc de « jo ». Sabi pas, per contra, se totis responerén deu medish biaish a la question de basa : Pr’amor atz la passion de las lengas ?

Ende çò qu’es de mon cas personau, èi mès d’una responsa possibla. La purmèra poderé estar la « xenofilia », una mena de hame de conéisher milhor çò qu’es estrangèr. Mes sufís pas, ma passion ende la lenga occitana respon pas ad aquesta rason.

Benlèu aquò me veng de mon pepin, Assunto Traverso. Aqueste èra nascut dens un vilatjòt piemontés que se sona Voltaggio, (Votagio en piemontés) au ras deu país ligure on se ditz Otaggio. Parlava lo piemontés a casa e a aprés l’italian a l’escòla (benlèu comprenguèva tanben lo ligure ?), abans de se n’anar de cap a Gasconha a l’edat de dètz-e-sèt ans. Arriba doncas en estar bilingüe. S’installa dambe tota la familha en Armanhac, a Montrejau, capdulh de Tenaresa. Apren l’occitan gascon e lo francés. Es eth, en tot devisar dambe la menina (Andrée Boixader, de soca catalana), que m’a hèit ausir una bèra lenga que, chic a chic, a fin e a mesura que passavi vacanças en çò lor, acabèi per comprénguer.

Puèi arriba la guèrra, e a maugrat qu’avèva pas nat document oficiau de nacionalitat francesa, es enrotlat dens l’armada. Après la desrontada, se tròba dens un camp de presonèrs au ras deu riu Oder, on cèrcan monde ende poder trabalhar dens una bòrda, pr’amor que los braces i son de manca. Quate annadas mès tard, parlava plan alemand. Tornat en Armanhac, s’amigalha dambe lo joen soldat alemand presonèr a son torn qu’èra, fin finala, son doble.

Mon pepin èra pas qu’un paisan que trabalhava hòrt e parlava pauc, mes que coneishèva cinc lengas.

I pòt tanben aver un rapòrt entre lo plaser de las lengas e lo de la musica, qu’es mon mestièr. Solide que cada lenga a sa melodia, sa tonalitat, mes tanben son ritme plan particular.

La melodia es çò qu’aperam comunament « l’accent ». Es lo dequé qu’imitam quan ensajam de’ns trufar de quauqu’un de diferent. Podètz gaireben jogar sus un instrument la melodia d’un frasa quebequesa, soïssa, o chinesa, e l’escríver sus una particion. Las nòtas « do-si » que hè un tolosenc quan ditz « bodú » o las « sol-fa-la » d’un inglés que hè « How are you ? » son de bon reconéisher.

Las lengas an sustot una tonalitat, es a díser frequéncias qu’utilizan e que podèm aperar mès scientificament « benda passanta ». La diferéncia entre un violoncèle e un vriulon, per exemple. Los Angleses e los Arabes parlan « haut » coma parroquetas, los Espanhòus « medium » coma un motor de petahum e los Russes « baish » coma un tambor. Me brembi plan qu’un jorn, èri a Praga dens una sala de restaurant on tot lo monde parlava fòrça agut e soi passat au ras d’una taula on lo son de las votzes èra estranhament mès baish, com lo perigle (quitament lo de las hemnas). Mons amics chècs m’an explicat qu’èra una taula d’Eslovacs.

Lo ritme solide jòga un ròtle deus primordiaus dens la « color » de la lenga. Se lo polonés e l’esperanto son accentuats fòrça regularament sus la penultima sillaba, lo francés bota lo pes deus mots sus la darrèra (levat quan possedís un « e » mut, mes un Parisenc ac sap pas), l’occitan altèrna los dus sistèmas, e l’ongrés tanvau l’eslovac atacan per una sillaba mès fòrta que non pas las autas.

Aquò solide influís sus la musica, la musica tradicionala ongresa a tendéncia de començar las frasas musicalas sus un temps fòrt, çò que lo compositor Johannes Brahms quasi caricaturèc dambe sas Ungarische Tänze (Danças ongresas).

Lo rus e l’italian an l’astre de poder botar l’accent tonic sus la darrèra sillaba, mes tanben sus la penultima, mes encara tanben sus l’antepenultima, çò qu’en italian apèran « le parole sdrucciole » e nos balha lo beròi Nàpoli. Una variacion de ritme que hè d’aquestas duas lengas unas de las mès polidas.

Cada lenga a sa personalitat sonora. Atz dejà ausit un filme on Louis de Funés es doblat en chèc ? M’es arribat, e vos pòdi díser qu’es pas brica lo medish personatge que vesètz.

Quan èi encontrat ma futura esposa, qu’es polonesa, me soi de tira regalat de l’ausir parlar sa lenga, plena de pichonas shushuiadas (ś, ć, ź, ż, sz, cz, szcz – sa vila se sona Pszczyna !) agudas que hèn pensar a l’aiga que borís dens una teièra. Mes un jorn, en tot se passejar per son vilatge, vaquí que s’estanca davant un vielh e que comença de’u parlar dambe una votz que’u coneishèvi pas. Acabadas las shushuiadas, parlava dens una tonalitat tota auta, d’una votz grèva que’m brembava lo brut d’una veitura que s’avia.

Pr’amor que parlava dambe aqueste pepinòt, utilizava lo silesian, qu’es una lenga acavalada entre Polonha e Chequia a l’entorn de Katowice. La melodia a pas ren de véser dambe lo polonés de Varsovia. Avèvi jo l’impression que sa quita cara n’èra cambiada. Èra una auta persona. N’estoi estomagat.

Se vos pòdi rassegurar, sèm totjorn amassa dempuèi trente ans ongan…

Publicat lo 06/03/2019.

Laisser un commentaire

 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star