Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

27 juin 2016

Causissètz : francismes o barbarismes !

Classé dans : Lingüistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 13 h 56 min

 »Appreni Oc, pardonar los meus francismes.  Sont d’umoristas al ANÒC, cresent vertadiérement que l’estat frances vòla unir Occitània, o quitament daissar reunificar qué-que-siaga que podria negar lo « roman national« . » (*)

 »Vòla »,  »pardonar »… Aquò’s un comentari que trobèri dens Jornalet. Aus qu’aprenen la lenga d’òc, losi forran dens la cabèça que los francismes aquò’s vergonhós, per contra los barbarismes aquò rai, la conjugason s’en foten, l’important es de parlar/escríver en òc, deu moment qu’i a pas de mòts francisats. Sui pas d’acòrd demb aquò. Tròban malurosament d’exemples a braçats, en anant horgalhar per ‘cí per ‘quí sus los sites wèb occitanistas. Jo, sabi qu’utilisi de francismes ; per contra, boti un punt d’aunor (ò, expression francesa) a n’hèser pas de fautas de conjugason.

 

 

 

(*) Per comparar, la version corrècta : Apreni l’òc, perdonatz los meus francismes. Son d’umoristas a l’ANÒC, cresen (creson ?) vertadièrament que l’estat francés vòl unir Occitània, o quitament daissar reünificar qué-que-siaga que podriá negar lo  »roman national ».

14 juin 2016

Ginhèc o pas ginhèc ?

Classé dans : Lingüistica — Lo Sarmoneir @ 23 h 39 min

Dens un document de propaganda occitanista, l’interview d’una liceana :

‘’Je ne m’exprime pas vraiment en occitan en dehors des cours, sauf quelques mots, adiu, va plan, ginhèc, a totara… Il m’arrive de parler la lenga nòsta avec ma mère et avec ma grand-mère.’’

Aquera liceana es en Gironda, e cresi pas que dens sa familha la comprenin quòra ditz ‘’va plan’’ o ‘’ginhèc’’. Aqueth fotut ‘’ginhèc’’, d’alhorns, me sembla èster una invencion grosclaudesca calcada pus o mens sus lo francés ! En efèit, lo gascon ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ correspond au francés ingénieux, astucieux, habile, … Vèn deu latin ingenium. Lo francés génial (atestat dempui 1865) significa qui a du génie, se refèra a quauquarrés de pulèu abstrèit e de pus fòrt. A la lemita, pòdem utilisar ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ per quauqu’un qu’es génial, tant vau díser qu’a d’irèias cranament bonas ; mès l’utilisacion de génial coma exclamacion es pròpa au francés e vesi pas perqué harem lo mème litzament de sens en gascon. S’escridar ‘’ginhèc !’’ es coma s’escridar ingénieux ! en francés per díser super !  D’auta part, a mon avís, ‘’ginhèc’’ s’aplica ad una persona pulèu que non pas ad una causa.

Malurosament, n’èi pas de solucion  de remplaçament.  Pòdem díser ‘’una crana irèia’’ au lòc de ‘’una irèia ginhèca’’, mès per l’interjeccion sabi pas.

A prepaus de toponimia

Classé dans : Entre Duas Mars,geografia,Gravas,Lingüistica,Paisatge — Lo Sarmoneir @ 13 h 25 min

Èi retrobat un ‘’estudi’’ qu’avèvi hèit en 2006 sus la toponimia deu vesiat de Lengon, pròva qu’aquò m’interessèva dejà. Pertant, en d’aqueth temps, vinèvi a pena de començar ad estudiar lo gascon e coneishèvi pas encara los trabalhs de Jan-Jacmes e Benedicta Fenièr, de Halip Lartiga, etc. N’avèvi pas lugit tapauc totas sòrtas de diccionaris. Donc vam ríser quauque chic !

Restaquèvi le Tiche, Mautret apui Bertric a… ‘’truc’’ ! Sabi adara que Mautret es un patronime sharantés e Bertric un diminutiu de Bertrand. Per Mouchac, seguissèvi l’estranja etimologia monchet (sivant Alain Bord), quòra ‘quò’s lo nom d’una anciana familha nòbla.

Barregèvi ‘’Pèir’’ e ‘’pèira’’ – Peyrot, Peyroulet per lo prumèir, Peyraguey, le Peyrat per lo segond – mès, urosament, sabèvi que la Carreyre n’èra pas una peirèra !

Notam que comprenèvi Fontgrave comma ‘‘hont demb grava’’, mès aprenguri pus tard que vòu díser ‘‘hont demb un fòrt debit’’. Per Batsalle, balhèvi coma ipotèsa ‘’batsarra’’… èri encara un occitanista de basa a l’epòca ! Gorret e Lagourin coma derivats de ‘’gorg’’, Gravelines (patronime picard) coma derivat de ‘’grava’’, e, pire, Saliney coma derivat de ‘’sable’’ !!!

Mès lo flòc, aquò’s lo shapitre sus la vegetacion, un comble per l’etnobotanista que sui adara. Pòdi pas rejustir a l’irèia de citar mes pègarias : Fayon e Fayau per lo haian, Lauvergne per lo vèrn, le Bédat, Béteille e les Bessanes per lo bedoc*, Meyroux per lo morèu, Bouchin e le Boucher per lo boish, Laurette per lo laurèir, Aubépin per lo bròc blanc. E lo flòc deu flòc es la corriolada de noms pretendudament restacats a Populus sp. : Violle (e disi que n’i’n a que lo traduïsen per bouleau !), le Violet, le Violon, e tabé Bidalet, Videau, les Videaux, que son, coma ec sàbem, de noms de persona. Citi tabé Bouyon dont disi que pòt víer de bouilh ‘’bedoc’’ o de bouhon ‘’bruishòc’’… dus mòts briga locaus, belèu briga gascons.

Avèvi taplan bien sentit lo rapòrt entre la Trougne e una soca, mès, a faus, via un mòt d’oïl, tronche ! Per los haurèsts, i botèvi les Guyonnets, Sèves e Seguin ! Prenèvi Verdery per un vergèir, Malherbe e Broussard per un brostèir, Boissonau per un bruishòc, le Goursin per una sèga (‘’gòrça’’), Bruhet per un brugar, e me damandèvi se le Broy vinèva pas de breuilh ‘’bruishòc’’. Pensèvi tabé que Camperos signifiquèva ‘’cep’’ ; cresi qu’aquera ipotèsa occitanista-de-basa vinèva d’Eric Astièr, pusque per un professor d’occitan normalament format – jòc de mòts ! –  lo mòt pirenenc ‘’camparòu’’ es gascon, donc es estut utilisat totjorn e pertot en ‘’Gasconha’’ e pòt s’utilisar totjorn pertot en ‘’Occitània’’, fauta de qué sètz un renegat francisat.

Indiquèvi que -ol correspondèva ad una plantacion d’aubres, e -euil/-uil/-ilh ad una esclarida.

Enfin, la rubrica ‘’aiga’’. Per jo, Larrayan, Larrouy e le Rey signifiquèvan tots tres ‘’riu’’ ; Médouc, la Dote, Douail ‘’hont’’ ; Naudin, Nautet, Nauton, Naudin, Nautic ‘’nausa’’ ; Moura ‘’marescatge’’ ; Guey ‘’ga’’. E per jo, un padoenc èra un marescatge, quòra es pulèu un pastenc. Per fenir, èi longtemps cresut que le Galouchey èra ‘’lo ga loishèir’’ = ‘’lo ga de les lòchas’’… hahahà !

Urosament qu’aqueth document de quate pajas es damorat cofidenciau, senon quala vergonha, viatdase !

N’hasèvi pas cas aus patronimes ; çaquelà los noms de personas son una partida importanta deus toponimes. Dens un estudi amator mès pus seriós qu’hèsi sus l’èx-canton de Sent Macari e que botarèi lèu en linha, s’i escai que 72 % deus toponimes son en rapòrt demb les personas ; 59 % son issuts de patronimes ; 50 % son de patronimes non modificats (o simplament picats en dus). Au contrari, sonque 25 % deus toponimes son ligats a de caracteristicas realas deus lòcs (vegetacion, sòu, ròca, construccions, vias, agricultura e elevatge, relièu, aiga). Èi lo progèit de comparar aquò demb un paisatge francament desparièir, lo de les Lanas de Gasconha ; belèu que, lo paisatge estent pus unifòrme, i aurà pus de noms de familha per diferenciar los lòcs ; mès belèu que, la populacion estent pus febla, i aurà mens de noms de familha diferents… ?

* Rapèri qu’un vedat o dehés èra un bòsc barralhat, e una vessana es una unitat de mesura agrària.

 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star