Losarmoneir

Jornau electronic gascon en Gironda

5 décembre 2016

Los derivats d’arēna

Classé dans : Linguistica — Lo Sarmoneir @ 22 h 46 min

I a tot un patòc de toponimes que son estats desformats au hiu deu temps perque son de mòts gasons arcaïcs, derivant deu latin arēna  »sable » qu’estut remplaçat per  »sable ». En gascon, arena èra utilisat au mens dinc a la fin deu XVIe siègle. La preséncia d’un a au debut deu mòt a sovent menhat a de mautrencaduras.

 * ARÈS < lat. arenensem (estudiat per B. Boyrie-Fénié)  

* les ARENEYS (Arés), RENEY (Landiràs, Marions), le RENNEY (Blancafòrt) = l’arenèir, los arenèirs (< lat. arenarium)  »sablèira, tèrra sablosa ».  

* l’ARIEY (Saucats) : medís mòt, demb disparicion deu -n- intervocalic : arenèir > *areeèir > arièir (medissa evolucion que dens menar  > *mear > miar).  

* la RENEYRE (Graian) = l’arenèira (< lat. arenaria), medís sens que dessús.  

* LANDAREYRE (la Marca) = landa ar(e)èira  »lana sablosa ».  

* la REYRE, anciana parròpia restacada a Pelagruia, a probable lo medís sens (l’ar(e)èira).

L’ARENÉE (St Crapasi) e le RENET (Lenton) : de tota evidéncia restacables au latin arēna. Belèu que le RENET es l’arenet < lat. *arenittum  »lòc sablós » o qu’es una desformacion de l’arenèirPer l’ARENÉE : desformacion de l’arenèir ? mòt francés (belèu passat en gascon quauque temps coma *l’arenèia ?) ?

Es tabé possible qu’ARIOLE (Cudòs) vèni de : arenòla > *areòla > ariòla. Pensi pas que sii *hariòla (perque a Cudòs lo h se manten), ni mèi un derivat deu latin area perque senon aurén airòla.

Per LALEYRE (Pian), s’escrivèva LARIEYRE au XIXe siègle, donc pòt èster coma l’ARIEY, d’autant mèi qu’en aqueth lòc, i a justament una unitat pedologica qu’apèran  »placage sableux » ! Notaram qu’escrivèvan tabé LA LIEYRE,  belèu per confusion demb lièira  »pèça de lin » que divèva èster un mòt totjorn emplegat.

Enfin, me damandi se ARIESTE (Prenhac) e la RIESTE (Arbanats, Loishats) serén pas derivats d’arena pulèu que (a)hrièsta (= frièsta) qu’es semanticament bijarre en toponimia ! Mès lo sufixe -èsta, que sembla lo -èsta d’Usèsta, qué n’en es ? Existèva en gascon ? A crusar…

Mès la distribucion de les fòrmas en -n-/-Ø- es un pauc aleatòria, ce sembla !  

13 novembre 2016

Sonet deu 13/11

Classé dans : ACTUALITATS,Literatura,OPINION — Lo Sarmoneir @ 15 h 03 min

Coma som lo 13 de novembre, qué de milhor qu’un petit poèma a mòda de  commemoracion ?

 

Jo, saunegi d’un monde ont totas les grumilhas
Guitzaràn per la jòia, briga per la tristessa.
Shens mèi de violéncia, cant’ràn devath les trilhas
Serà un polit jorn, lugrej’rà l’alegressa !
 
Los praubes auràn sòs e los corrauds ostaus,
Cadun aurà trabalh, digun s’rà escarnit,
Digun n’aurà pas mèi talent, set o mèi frid,
Los apenats van ríser, van garir los malauds !
 
Perqué tuvar, blaçar, perqué hèser la guèrra ?
Perqué escagassar çò que viu sus la tèrra ?
Perqué tot deishibrar, donc, au lòc de parar
 
Una man bienvolenta, una man amistosa ?
L’umanitat es un teishut a tornar cóser,
Un linçòu que nos fau pauc a pauc pedaçar.

15 octobre 2016

La hilha deu jardinèir

Classé dans : Alhurs,Linguistica — Lo Sarmoneir @ 12 h 50 min

Un praube òme avèva tres hilhas e les aimèva redde. Son trabalh de jardinèir li permetèva a pena de les norrir. Aquò’s pr’aquò que hosèva, rasterèva, sauclèva son casau deu desser au matin e deu matin au desser.

Un còp que hosèva un rosèir, se mastèt davant eth un grand lusèrp que li dishut :

- Òme, sabi qu’as tres hilhas. Fau que m’en balhis una en maridatge, senó te minjarèi.

Lo jardinèir penadit fòrt d’ausir aquò. S’entornèt a son ostau lo cap baishat. En lo vesent atau, sa hilha l’ainada li damandèt :

- Pair, qu’atz donc vos ?

- Vèni de véser un grand lusèrp e m’a damandat una de mes hilhas en maridatge senó me minjarà. La quala d’entre vosautas vodrà l’esposar ?

- Pas jo, s’escridèt l’ainada.

La segonda hilha entrèt e, vesent son pair bien apenat, li damandèt :

- Qu’atz donc vos, pair ? Me sémblatz bien apenat.

Li’c dishut.

- Pas jo, ce cridèt la segonda.

La pus juna entrèt enfin e pausèt la medissa question.

- Jo, sui prèsta a esposar lo lusèrp !

S’en angut dens lo casau e rencontrèt l’alimaut au pè deu rosèir.

- Vèn demb jo, ce dishut lo grand lusèrp, e autalèu la tèrra se dubrit e davarèren dedens per un grand escalèir. Digun tornèt véser la goiata ni mèi lo lusèrp.

Un jorn que penadissèvan, dens l’ostau deu jardinèir, de çò qu’èra vinguda la goiata dispareishuda, l’ainada aujut l’irèia de tornar au casau e de hosir lo pè deu rosèir. Descubrit los escalèirs e los davarèt marsha après marsha. Vit un bròi ostau esclairat, i entrèt e trobèt sa sòr sheitada au cunh deu huc. S’abracèren, fòrt emocionadas.

- Fau pas plorar, ce dishut la pus juna, sui pas malurosa. Mon marit es fòrt bròi, te lo mocharèi desser. Lo jorn, se transfòrma en lusèrp ; la nuit…

Lo desser vingut, quòra lo marit estut adromit, les duvas sòrs s’aproishèren deu lèit. Mès l’una hasut un gèste que desendromit lo bèth prince.

A ‘queth moment, tot dispareishut : l’òme, l’ostau e se retrobèren dens un ahorèst espés, au bèth mitan d’un país desèrt, devath un cèu shens estelas.

Caminèren lavetz longtemps, longtemps, shens avisar digun. Lèu, descubriren taplan un grand castèth au cimòt d’una montanha.’Quò’ra lo castèth deus vents.

- Ont vòs anar ? ce dishuren los vents a l’ainada.

- Vòli rejúnher l’ostau de mon pair, lo jardinèir.  -

Lavetz seguís-me, ce respondut la bisa.

- E tu, ont vòs anar, ce dishuren los vents a la capdèta.

- Vòli retrobar mon marit, lo prince Lusèrp.

- Lavetz seguís-me, ce respondut l’autan.

Au cap de sèt jorns, l’ainada se retrobèt, tota bargada, dens un país desèrt e torrat.  Digun sap çò que vingut.

L’autan dishut a la pus juna :

- Praubeta ! de ‘cí entà l’endret ont vòs anar, i a encara bien de camin. Çaquelà vau assajar de te l’abracar. Vas anar entà ‘queth ostalòt ont alugreja una lutz. Aquí haràs çò que te diràn. Atau retroberàs belèu un jorn ton marit.

- Mercí, vent d’autan,ce dishut la goiata.

Arribèt a l’ostalòt. Achí damorèva una bona hada.La hilha deu jardinèir, quòra estut bien pausada, li contèt son aventura.

- Ma dròlla, ce dishut la hada, ‘quò’s bien tu qu’ès responsabla de ton malur. Ton marit es un rèi qu’un meishant encantaire condamnèt ad una longa espròva en l’oblijant ad èster un lusèrp pendent lo jorn. En acceptant de l’esposar, li permetures en partida de se liberar. Mès falèva pas que son secret estussi revelat. Dens sèt jorns adara, son espròva serà acabada e se sovirà pas mèi de tu ! A, pòdes plorar sus ton malur !

‘Quò’s çò qu’hasut la hilha deu jardinèir.Plorèt, plorèt pendent sèt jorns. La hada qu’èra partida s’entornèt lèu.

- Praubeta ! lo rèi , ton marit, t’a completament aublidada. Se torna maridar doman.

La hilha deu jardinèir n’avèva pas mèi de grumilhas per plorar.

- Escota, ce dishut la hada, vau assajar de t’adujar. Pren-te aquera quenolha d’òr demb la quala hilaràs hius d’òr. Vai a la pòrta de la glèisa.La nòvia vodrà crompar ‘quera quenolha e li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La goiata s’en angut a la pòrta de la glèisa e,quòra la nòvia vit aquera polida quenolha, volut la crompar.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

- Mès ès pèga ! ce dishut la nòvia.

Sa mair qu’èra pròishe d’era  e qu’avèva tot ausit parlèt a l’aurelha de sa hilha.

- Accèpta de los deishar amassa una jornada per auger aquera extraordinària quenolha.

La nòvia acceptèt donc, mès de tot lo jorn, la hilha deu jardinèir poscut pas rencontrar lo rèi. Lo desser vingut, li hasuren béver un beuratge que l’adromit autalèu. La prauba aublidada hasut tot çò que poscut per lo revelhar en li disent :

- Te sovènes deu temps quand èras lusèrp ? Rapèla-te lo casau de mon pair. T’èras maridat demb jo.

Mès dromèva a tengut.

La goiata s’entornèt a la hada per li díser que lo rèi n’avèva pas aujut l’escasença de la reconéisher.

- Vas préner aqueth còp aqueth travolh e angràs i gumerar de hiu d’òr davant la pòrta deu palais. La nòvia vodrà te lo crompar, mès li diràs :  »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».

La novèra rèina consentit encara, mès la hilha deu jardinèir e lo rèi poscuren pas damorar amassa un sol moment. Lo desser, un novèth beuratge plongèt lo rèi dens un somelh prihont.

La hilha deu jardinèir contèt a la hada çò que s’èra encara passat.

- Aqueth còp, ce dishut la hada, vas préner aqueth plat en òr demb ausèths rostits que cantan, e tornar a la pòrta deu palais.

Au solide, la rèina volut aqueth plat e n’en damandèt lo prètz.

- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.

La nòvia, maugrat sa granda enveja d’auger un plat tà extraordinari, comencèva a s’esmalir. Consentit a degrèu.

Lo desser, l’auserèra se trobèt dens la crampa deu rèi, e aqueth, coma per encantament,èra bien revelhat. Avèva voitat lo beuratge dens la chaminèia.

La hilha deu jardinèir li damandèt :

- Te sovènes deu temps quand èras un lusèrp e quand damandères a mon pair l’una de ses hilhas ? Aquò’s demb jo que te maridères.

Lo rèi s’en sovinèva perfèitament e estut tot urós d’auger retrobat sa prumèra esposa.

- Adara qu’ès achí, te gardi.

E viscuren bien urós.

23 septembre 2016

Mon peís (André Goujas)

Classé dans : Literatura,Nòrd Gironda (riba dreta de Dordonha) — Lo Sarmoneir @ 12 h 59 min

Mon peís es un bèth peís,

Èi corrut un petit lo monde,

Mès aimi milhor que París

Mon petit cunh de la Gironda.

 

E pèi, coment ne pas l’aimar,

Nòsta tan minhona contrada ?

La tèrra d’aquí, ‘quò’s ‘’mamà’’…

La mair es totjors adorada.

 

Èi vist la landa e sa beutat,

Ses aubres, sa risha Shalòssa…

Jamès alhurs n’èi retrobat

L’audor des pins de la Garòssa.

 

Èi vist se coishar lo solelh

Sus les plènas de la Solònha,

Mès n’èi pas trobat lo parelh

D’un desser sus nòsta Dordònha.

 

Avèc mon can sus mes talons,

Adòri m’en anar tranquille

Sus lo treutge de Montalon

- Lo Montmartre de nòsta vila.

 

I vau m’asheitar bien sovent

Devant ‘queth tablèu magnifique,

En escotant ce que lo vent

Canta per jo dens sa musica.

 

Aimi bien milhor que París,

Mon petit cunh de la Gironda,

Mon peís es un bèth peís,

Quò’s lo pus bèth que seie au monde.

14 septembre 2016

Provèrbes lemosins e adaptacion garonesa

Classé dans : Alhurs,Linguistica,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 12 h 26 min

Eu es passat dins las vinhas : il a bu => Es passat dens les vinhas

Eu a ‘trapat lo còp de solelh a l’ombra : id. => A gahat un còp de sorelh a l’ombra

Eu crei que tot lo país es plan : il ne doute de rien => Crei que tot lo país es planèir

Eu a sentit quauque fum : il s’est douté de qqch => A sentit quauque hum

Eu a entendit brundir quauqua moscha : il a appris qqch => A entendut broncir quauqua mosca

Un n’es pas a l’enterrament d’un chat : on n’a pas besoin d’etre si sérieux => Som pas a l’entarrament d’un gat

Eu fará coma las nesplas : il s’amendera en vieillisst => Harà coma les mesplas

Far mai de fuòc qu’un n’a de boés  => Hèser mèi de huc que n’an de bòi

Eu a pòur de se nejar dins lo crachat => A pòur de se negat dens un escupit

Eu a ‘gut un piau blanc : il a eu peur => A aujut un peu blanc

Eu es coma las ròndres : eu ne vòu ni beure ni laissar beure => Es coma los romècs, vòu pas béver ni dishar béver

Eu es coma lo papa : infaillible => Es coma lo papa

Per far ‘na moleta, fau cassar daus uòus => Pr’hèser una moleta, fau copar eus

Un li fariá creire que las lebres bastissen sur los chasnes / que n’a pas de chamisa => Li harén acréser que les lèbes bastissen sus los casses

‘Natz portar dau fen a las polas : allez vous faire voir => Anatz portar de hen  a les polas

Plejar son profiech dins ‘na fuelha de persilh => Plegar son profit dens una hulha de peiressilh

Eu a ‘chabat de far rire : il est mort => A ‘cabat d’hèser ríser

Si ‘quela femna n’a pas d’aiga dins sos selhs, ‘la ne’n aurá dins sos uelhs : elle sera malheureuse => Se ‘quera hemna a pas d’aiga dens ses selhas, n’en aurà dens sos ulhs

Content coma ‘na graula qu’empòrta un calau => Content coma una agraula que s’empòrta un esquilhòt

Quand la sopa es facha, fau la minjar => Quòra la sopa es hèita,  fau la minjar

Quand la pola chanta, ‘la vòu póner : quand on parle de qqh, on le désire => Quòra la pola canta, vòu pón(d)er

Ne fau pas tuar tot çò qu’es  gras /totas las moschas que pican => Fau pas tuar tot çò qu’es gras /totas les moscas que fissan

N’es pas temps de fermar l’escuria quand lo chavau es partit => S’en vai pas temps de barrar l’escuria quòra lo shibau es partit

 

2 septembre 2016

TOPONYMIE GASCONNE – Entre-Deux-Mers

Classé dans : Entre Duas Mars,geografia,Linguistica — Lo Sarmoneir @ 0 h 12 min

Cette page sera mise à jour périodiquement.

 

Attention ! De nombreux  toponymes viennent en réalité de patronymes.

 

Ardilas, Lardilla : lieu argileux.

l’Artigue, les Artigauts : défrichement.

Auglaney : noisetier.

la Banlègue:banlieue.

le Barrail:enclos.

la Bécade : bécasse.

Béguey : viguier (et nom de famille) plutôt que coq.

le Bédat : bois en défens.

Bénézit : Benoît.

Béoulaïgue, Buoulaygue : ‘boit l’eau’ = terrain drainé (ou justement humide?).

la Bernède : aulnaie.

Berthoumieu : Barthélemy.

la Bigueresse : femme du viguier.

Bois du Haya(s) : hêtraie.

le Bos : bois.

Bourdelles, au Bourdieu : domaines agricoles.

Bourdiley : métayer.

la Brède : aubépine.

la Brugue : bruyère.

la Caminote : sentier.

la Canelle : tuyau (= écoulement?)

Canevelle : roseau.

Cantalaudette : chante alouette.

le Canton : carrefour.

Cap de Puch : extrémité de la colline.

Carbouey : charbonnier.

la Carreyre : route.

le Casse : chêne.

Cassecrabey : chêne des chèvres.

Castagney: châtaigneraie.

Catoy : diminutif de Catherine.

Cazaugitat : ‘jardin jeté’ = domaine agricole abandonné.

les Cherpes : charmes (en marot).

Chivaley:chevalier.

le Cibada : champ d’avoine.

les Clapiers : tas de pierres ?

aux Clottes : mares, trous d‘eau.

le Cosse : coteau.

le Cournau : hameau, coin défriché.

les Courrèges : parcelles allongées.

la Courtiade :

Coustilley : marchand de coutil, de couettes ?

Coutures : cultures.

la Crousille : carrefour ?

le Cypressat : cyprière.

Escorgeboeuf : ‘écorche boeuf’.

l’Estebot : diminutif d’Etienne.

Estevenadeau : Etienne Noël.

l’Estey : canal.

l’Eychart : essart ?

le Faure : forgeron.

la Fauresse : femme du forgeron ou vieux mot pour  »forêt’ ayant été mal compris par la suite.

Foncaude : source chaude.

Foncrose : source creuse.

Fongrave : source à fort débit.

Fonsalade : source cachée plutôt que salée.

Fonsegrède : source secrète.

la Font Caillette : source sale ?

la Font de l’Ourme : source de l’orme.

Font Peyrade:source empierrée.

Fougassey : fabricant ou marchand de fougasses.

le Fougueyra : fougeraie.

le Fraysse, le Freyche : frêne.

Freybernat : frère Bernard.

le Gabach, Gabachot : Gavache.

le Galouchey : galocher.

le Gariga : taillis de chênes.

le Gat : gué (‘t’ adventice).

le Goutey : écoulement, lieu humide.

Grand Brédat:fourré d’aubépines.

Grand Clauset : enclos.

le Grand Oustau : grande maison.

la Grande Versane : unité de mesure agraire.

les Grands Courgeaux

le Grava, la Gravette, Grave(y)ron, la Gravillouse, le Gravilla, la Gravouse : lieux avec du gravier.

Guillemot, Guillemetoün : diminutif de Guillem.

le Hageot : petit hêtre.

la Hargue, Fargues : forge.

l’Hérétey : héritier.

la Hiotte : la Guiotte, féminin de Guiot.

les Houmes : ormes.

Houneyre : écoulement d’une source.

le Hourc : bois (terme archaïque) plutôt que bifurcation.

Hout Reynente : houn treynente = source au débit lent.

le Humat : ‘le fumé’.

la Jalgue, le Jaugas : ajonc.

Jaumette : Jacquette.

Jonquière : jonchaie.

les Jurats : jurats = magistrats municipaux sous l’Ancien Régime.

Labatut : défrichement.

Lapujade : montée.

Larmurey : armurier.

Laubarède : saulaie.

Leytoure : nom de famille, signifie Lectoure en gascon.

Lourqueyre : bifurcation.

Loustalot, Loustalet : petite maison.

le Luc : bois (terme archaïque).

Malepièce : mauvaise parcelle.

Maubastit : sobriquet ‘mal bâti’

Mauhargat : sobriquet ‘mal forgé’.

le Mayne : domaine agricole.

Mayne Néou : domaine neuf.

la Mazerolle : vieille masure.

le Menusey :; menuisier.

Mestrepeyrot : maître Pierrot.

Micouleau : Nicolas ou nom de famille.

Mijema : ‘mi-mer’ = point atteint par la marée ??

la Milloque : sorgho.

le Mirail : panorama.

Monadey : nom de famille ‘monnayeur’.

Mondinot : double diminutif de Raymond.

Monsen Estèbe : Messire Etienne.

la Mouleyre: mouillère.

la Moulinasse : vieux moulin .

Nardon: diminutif de Bernard.

Naudinot : double diminutif d’Arnaud.

la Nauze : marécage.

Nouguey : noyer.

les Nougueyries : noyeraies.

l’Ormière : ormaie.

les Padouins, Padouan : pâturage.

la Palus du Gardera :  prob. marécage du défens.

la Parqueyre : parc à bétail.

Pasting : pâturage.

Pé de Loup : pas de loup.

Pellegries : cf. le vieux prénom Pellegrie.

Pelourde, la Pelou : friche.

Peybideau : Pierre Vital.

Peyguilhem : Pierre Guillaume.

Peyjouan : Pierre Jean.

le Peyrat : quai empierré ou lieu pierreux.

Peyrelebade : menhir.

la Peyreyre, la Peyrère : carrière de pierre.

la Pimpine, le Pimpin : notion d’écoulement.

Pinada : pinède.

le Plantey, le Grand Plantier, les Plantes, la Planteyre : jeune plantation de vigne.

le Plataing :

le Pont du Tos : tos = abreuvoir.

la Pontrique : passerelle.

Port de Brau : brau = marécage.

la Prade : prairie.

le Pradiot : petit pré.

Prat de la Ruye : pré du ru.

le Puch : colline.

la Ramade : lieu boisé ?

la Reuille : ru.

le Rey : sobriquet ‘le roi’.

le Roudey : charron.

les Rouqueys : lieux rocheux.

le Ruzat: rusé.

le Sabatey : savetier.

le Sablat : lieu sableux.

la Sableyre : sablière.

Saint-Martin-de-Lerm : erm = lieu désert.

Saintongey, la Saintongère : Saintongeais,e.

Sarcley : fabricant de cercles de barriques ?

la Saubotte : petite forêt.

la Sauve : forêt.

Tarrey de Castet, Terrey des Chardines : tertres (‘du château’, ‘des sardines ?’).

Terre Blanque : terre blanche = limoneuse.

Terrefort : terrain argileux.

Terrier du Casse : tertre du chêne.

le Thieuley : tuilier.

le Tucot, la Tuque : colline.

rue du Thuron : fontaine (terme archaïque).

la Traille de Roland : traille = trace, passage des troupeaux.

le Trémouil :

le Trépadeuil :

le Treuilley : dérivé de ‘pressoir’.

Vimeney : patronyme ‘vannier’.

la Vimière : oseraie.

Vinagrey : vinaigrier.

Virecourt : ‘tourne court’: bifurcation ou virage serré.

le Vitrayre : vitrier.

 

En Gavacherie :

 

les Naux, les Grenons, les Audoins ,les Pillets, les Gentis, les Roberts,les Heyrauds, les Mougneaux,  les Gérauds, les Mauberts, les Couronneaux, les Rambauds, les Soulards, les Petits, les Bretons, les Gourdins, les Peyneaux, les Baudets, les Fourniers…

3 août 2016

Shafres comunaus en Lana-Grand

Classé dans : Bassin e Hauta Landa girondina,Lanas,Tradicions populàrias — Lo Sarmoneir @ 12 h 08 min

Sivant ARNAUDIN.

 

Bonhicaires/quershadaires d’Argilosa
Tripèrs d’Arjusan
Rishards d’Aunèssa
Vaisheraires d’Aurelhan
Castanhaires de Balehada
Maquinhoaires deu Barp
Cauças-estronhadas de Bèilonga (?)
Pisha-vin de le Bastida
Argilaires de Belièt
Carrejaires de Belin
Cantaires de Bèrt
Picaires de Biscarròsse
Chancaires/heiraires de le Bohèira (gentilé : Bohèirin, Bohèiròt)
Cerilhaires de Boricòs
Cintèiraires de Calen
Recordaires de Campanha
Guindolhaires de le Capèra
Pè-negues/pèiraires de Comensac
Frangèus de Cornalís
Panatèrs/bondroaires d’Escorça
Chaleminaires de Garenh
Coarres de Garròssa
Anguilaires de Gastas (gentilé : Gastèus)
Sharroaires de Gujan
Milhadaires de Haudoars
Bandolièrs d’Igòs
Palomaires/esquiroaires/esquirochaires de Labrit
Marshands de pruvas de can/aulhaires de Lencoac
Mossurs de Lengòssa
Aücaires de Lesp’ron
Mautoèrs/capetraires de Licseir
Caga-lan/dançaires de Liglon
Gemèrs de Linse
Marcadaires de Lipostèr
Biscarraires de Lugòu
Hròcha-parets/chancaires de Luva (gentilé : Luvòts)
Garrolaires de Mamisan
Agressaires de Manòr (gentilé : Manorets)
Pescaires de Melhan
Agivaires de Miòs
Ivronhes de Morcens
Assembladaires de Mosteir
Shicanures/plaitejaires deu Murèth
Jogaires d’Ostens
Aucheraires de Parantís
Patacaires de Pissòs
Tuulaires de Pontens
Carrotaires de Rishèt
Sacules/perligostraires/hemnaires/embraçaires de Sabras (gentilé : Sabròts, Sabrins, Sabringòts)
Carboaires de Salas (gentilé : Salòts)
Aunhoaires de Saunhac
Pintaires de Senguinet
Moinicaires deu Sent
Auberjaires de Sent Magne
Henejaires de Sent Pau
Pregaires de Diu de Sent Perdon
Chinchaires de Senta Aulàdia
Biscarraires de Sèusa
Rampelaires de Shos (gentilé : Shorets)
Ajartaires de Sòre (gentilé  : Sorets)
Poloièrs de Susan
Porcatèrs de Tartàs
Pèugaires de la Tèsta (gentilé : Testerins)
Lagostraires/abelheraires de Trensac
Audiençaires de Viganon

27 juin 2016

Causissetz : francismes o barbarismes !

Classé dans : Linguistica,OPINION — Lo Sarmoneir @ 13 h 56 min

 »Appreni Oc, pardonar los meus francismes.  Sont d’umoristas al ANÒC, cresent vertadiérement que l’estat frances vòla unir Occitània, o quitament daissar reunificar qué-que-siaga que podria negar lo « roman national« . » (*)

 »Vòla »,  »pardonar »… Aquò’s un comentari que trobèri dens Jornalet. Aus qu’aprenen la lenga d’òc, losi forran dens la cabèça que los francismes aquò’s vergonhós, per contra los barbarismes aquò rai, la conjugason s’en foten, l’important es de parlar/escríver en òc, deu moment qu’i a pas de mòts francisats. Sui pas d’acòrd demb aquò. Tròban malurosament d’exemples a braçats, en anant horgalhar per ‘cí per ‘quí sus los sites wèb occitanistas. Jo, sabi qu’utilisi de francismes ; per contra, boti un punt d’aunor (ò, expression francesa) a n’hèser pas de fautas de conjugason.

 

 

 

(*) Per comparar, la version corrècta : Apreni l’òc, perdonatz los meus francismes. Son d’umoristas a l’ANÒC, cresen (creson ?) vertadièrament que l’estat francés vòl unir Occitània, o quitament daissar reünificar qué-que-siaga que podriá negar lo  »roman national ».

14 juin 2016

Ginhèc o pas ginhèc ?

Classé dans : Linguistica — Lo Sarmoneir @ 23 h 39 min

Dens un document de propaganda occitanista, l’interview d’una liceana :

‘’Je ne m’exprime pas vraiment en occitan en dehors des cours, sauf quelques mots, adiu, va plan, ginhèc, a totara… Il m’arrive de parler la lenga nòsta avec ma mère et avec ma grand-mère.’’

Aquera liceana es en Gironda, e cresi pas que dens sa familha la comprenin quòra ditz ‘’va plan’’ o ‘’ginhèc’’. Aqueth fotut ‘’ginhèc’’, d’alhorns, me sembla èster una invencion grosclaudesca calcada pus o mens sus lo francés ! En efèit, lo gascon ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ correspond au francés ingénieux, astucieux, habile, … Vèn deu latin ingenium. Lo francés génial (atestat dempui 1865) significa qui a du génie, se refèra a quauquarrés de pulèu abstrèit e de pus fòrt. A la lemita, pòdem utilisar ‘’gen(h)èc/gin(h)èc’’ per quauqu’un qu’es génial, tant vau díser qu’a d’irèias cranament bonas ; mès l’utilisacion de génial coma exclamacion es pròpa au francés e vesi pas perqué harem lo mème litzament de sens en gascon. S’escridar ‘’ginhèc !’’ es coma s’escridar ingénieux ! en francés per díser super !  D’auta part, a mon avís, ‘’ginhèc’’ s’aplica ad una persona pulèu que non pas ad una causa.

Malurosament, n’èi pas de solucion  de remplaçament.  Pòdem díser ‘’una crana irèia’’ au lòc de ‘’una irèia ginhèca’’, mès per l’interjeccion sabi pas.

A prepaus de toponimia

Classé dans : Entre Duas Mars,geografia,Gravas,Linguistica,Paisatge — Lo Sarmoneir @ 13 h 25 min

Èi retrobat un ‘’estudi’’ qu’avèvi hèit en 2006 sus la toponimia deu vesiat de Lengon, pròva qu’aquò m’interessèva dejà. Pertant, en d’aqueth temps, vinèvi a pena de començar ad estudiar lo gascon e coneishèvi pas encara los trabalhs de Jan-Jacmes e Benedicta Fenièr, de Halip Lartiga, etc. N’avèvi pas lugit tapauc totas sòrtas de diccionaris. Donc vam ríser quauque chic !

Restaquèvi le Tiche, Mautret apui Bertric a… ‘’truc’’ ! Sabi adara que Mautret es un patronime sharantés e Bertric un diminutiu de Bertrand. Per Mouchac, seguissèvi l’estranja etimologia monchet (sivant Alain Bord), quòra ‘quò’s lo nom d’una anciana familha nòbla.

Barregèvi ‘’Pèir’’ e ‘’pèira’’ – Peyrot, Peyroulet per lo prumèir, Peyraguey, le Peyrat per lo segond – mès, urosament, sabèvi que la Carreyre n’èra pas una peirèra !

Notam que comprenèvi Fontgrave comma ‘‘hont demb grava’’, mès aprenguri pus tard que vòu díser ‘‘hont demb un fòrt debit’’. Per Batsalle, balhèvi coma ipotèsa ‘’batsarra’’… èri encara un occitanista de basa a l’epòca ! Gorret e Lagourin coma derivats de ‘’gorg’’, Gravelines (patronime picard) coma derivat de ‘’grava’’, e, pire, Saliney coma derivat de ‘’sable’’ !!!

Mès lo flòc, aquò’s lo shapitre sus la vegetacion, un comble per l’etnobotanista que sui adara. Pòdi pas rejustir a l’irèia de citar mes pègarias : Fayon e Fayau per lo haian, Lauvergne per lo vèrn, le Bédat, Béteille e les Bessanes per lo bedoc*, Meyroux per lo morèu, Bouchin e le Boucher per lo boish, Laurette per lo laurèir, Aubépin per lo bròc blanc. E lo flòc deu flòc es la corriolada de noms pretendudament restacats a Populus sp. : Violle (e disi que n’i’n a que lo traduïsen per bouleau !), le Violet, le Violon, e tabé Bidalet, Videau, les Videaux, que son, coma ec sàbem, de noms de persona. Citi tabé Bouyon dont disi que pòt víer de bouilh ‘’bedoc’’ o de bouhon ‘’bruishòc’’… dus mòts briga locaus, belèu briga gascons.

Avèvi taplan bien sentit lo rapòrt entre la Trougne e una soca, mès, a faus, via un mòt d’oïl, tronche ! Per los haurèsts, i botèvi les Guyonnets, Sèves e Seguin ! Prenèvi Verdery per un vergèir, Malherbe e Broussard per un brostèir, Boissonau per un bruishòc, le Goursin per una sèga (‘’gòrça’’), Bruhet per un brugar, e me damandèvi se le Broy vinèva pas de breuilh ‘’bruishòc’’. Pensèvi tabé que Camperos signifiquèva ‘’cep’’ ; cresi qu’aquera ipotèsa occitanista-de-basa vinèva d’Eric Astièr, pusque per un professor d’occitan normalament format – jòc de mòts ! –  lo mòt pirenenc ‘’camparòu’’ es gascon, donc es estut utilisat totjorn e pertot en ‘’Gasconha’’ e pòt s’utilisar totjorn pertot en ‘’Occitània’’, fauta de qué sètz un renegat francisat.

Indiquèvi que -ol correspondèva ad una plantacion d’aubres, e -euil/-uil/-ilh ad una esclarida.

Enfin, la rubrica ‘’aiga’’. Per jo, Larrayan, Larrouy e le Rey signifiquèvan tots tres ‘’riu’’ ; Médouc, la Dote, Douail ‘’hont’’ ; Naudin, Nautet, Nauton, Naudin, Nautic ‘’nausa’’ ; Moura ‘’marescatge’’ ; Guey ‘’ga’’. E per jo, un padoenc èra un marescatge, quòra es pulèu un pastenc. Per fenir, èi longtemps cresut que le Galouchey èra ‘’lo ga loishèir’’ = ‘’lo ga de les lòchas’’… hahahà !

Urosament qu’aqueth document de quate pajas es damorat cofidenciau, senon quala vergonha, viatdase !

N’hasèvi pas cas aus patronimes ; çaquelà los noms de personas son una partida importanta deus toponimes. Dens un estudi amator mès pus seriós qu’hèsi sus l’èx-canton de Sent Macari e que botarèi lèu en linha, s’i escai que 72 % deus toponimes son en rapòrt demb les personas ; 59 % son issuts de patronimes ; 50 % son de patronimes non modificats (o simplament picats en dus). Au contrari, sonque 25 % deus toponimes son ligats a de caracteristicas realas deus lòcs (vegetacion, sòu, ròca, construccions, vias, agricultura e elevatge, relièu, aiga). Èi lo progèit de comparar aquò demb un paisatge francament desparièir, lo de les Lanas de Gasconha ; belèu que, lo paisatge estent pus unifòrme, i aurà pus de noms de familha per diferenciar los lòcs ; mès belèu que, la populacion estent pus febla, i aurà mens de noms de familha diferents… ?

* Rapèri qu’un vedat o dehés èra un bòsc barralhat, e una vessana es una unitat de mesura agrària.

12345...19
 

Luxeetvolupte |
Actuel |
Newyorkcity2012 |
Unblog.fr | Créer un blog | Annuaire | Signaler un abus | Insidelayers
| Lanouvelleperspective
| love star